Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2019 jylǵy 2 qyrkúıekte Qazaqstan halqyna arnaǵan Joldaýynda «Biz mádenıet salasynda jumys isteıtin azamattarǵa jetkilikti túrde kóńil bólmeı otyrmyz. Bul eń aldymen, kitaphana, mýzeı, teatr qyzmetkerlerine qatysty másele. Olardyń eńbekaqysy sońǵy jyldary múlde kóbeıgen joq. Sonyń saldarynan mádenıet qyzmetkerleri, ásirese jas mamandar jeńildigi bar turǵyn úı baǵdarlamalaryna qatysa almaıdy. Mundaı ahýal osy kásiptiń bedelin túsirip, laıyqty kadrlardyń tapshylyǵy aıqyn sezilýde. Kelesi jyldan bastap Úkimet mádenıet qyzmetkerleriniń eńbekaqysyn kóbeıtýi tıis. Sondaı-aq bilim berý jáne densaýlyq saqtaý salalaryndaǵy mindetti áleýmettik jeńildikter mádenıet salasynyń ókilderine de berilýi kerek» degen bolatyn.
Osydan keıin bıylǵy qańtar aıynda Premer-Mınıstr A.Mamınniń kitaphanalarda kitap qorynyń halyqqa qoljetimdiligin qamtamasyz etý boıynsha tikeleı qyzmet kórsetýmen baılanysty jumystar úshin 35% ústemeaqy tólený týraly qaýlysy shyqty. Osyǵan qaramastan Taraz qalasy mektepterindegi kitaphana qyzmetkerleriniń jalaqysy kóterilmedi.
Jalpy alǵanda, mektep kitaphanashylarynyń mártebesin kóterý máselesi aqparat quraldarynda jıi aıtylyp júr. Ulttyq keńes otyrysynda belgili rejısser Ermek Tursynov halqymyzdyń mádenıetiniń tómendigi ulttyq qaýipsizdigimizge qaýip tóndirip turǵanyn ashyq aıtty. Al jastardy, mektep oqýshylaryn mádenıetke tárbıeleıtin birden-bir oryn – mektep kitaphanasy. Mádenıetsizdiktiń, kitap oqymaýdyń saldarynan jastar ártúrli aǵymdarǵa ketip jatyr. Endeshe, jeke pikiri qalyptaspaǵan, jańa qoǵamǵa múlde daıyn emes, aldyna qoıǵan maqsaty joq, óz oıyn jetkize almaıtyn, ınternetke táýeldi jastar qalaı bizdiń bolashaǵymyz bola alady? Úlkenderdi syılamaý, memleket múlkine janashyrlyqpen qaramaý, anaıy sózder qoldaný, týǵan jerin lastaý, osynyń bári mádenıetsizdiktiń saldary, kitap oqymaýdyń, memlekettiń kitaphana salasyna jiti kóńil bólmeýiniń saldary dep bilemiz.
Sondaı-aq mektep kitaphanashylaryn «Biz mádenıet mınıstrligine qaraımyz ba, álde bilim mınıstrligine qaraımyz ba?» degen saýal jıi mazalaıdy. Eki mınıstrlikten de bizge eshqandaı kómek joq. Sodan ba, mektep kitaphanashylarynyń máselesi shash-etekten. Ony kim sheshýi kerek?
Mysaly, mektepke baspadan keletin oqýlyqtardy qabyldap alatyn qoıma joq, ár mekteptiń sport zalyna túsirýge májbúrmiz. Oqýlyqtardy ózimizge ózimiz taratamyz, osy durys pa? Oqýlyqtar memleket múlki, ony óz qorymyzǵa alǵanǵa deıin kim jaýapty? Oqýlyqtardy mektepke jetkizý máselesi sheshilmeı otyr. Kitaphanashylar ózderiniń mardymsyz aılyǵyna kólik jaldap, aqsha tólep oqýlyqtardy tasýǵa májbúr. Bala sany kóp mektepter júk mashınalaryn jaldap jatady, olar eki ese kóp aqsha suraıtyny belgili. Mektepke oqýlyqtardy alyp kelgende ózimiz aýyr kitaptardy tasýǵa májbúrmiz. О́ıtkeni jaz aıynda mektepte biren-saran ǵana adam bolady, olardyń aýyr kitaptardy tasýǵa qulqy joq. Sol sebepti búkil otbasymyzben kitap kóterýge kelemiz. Jasymyzdyń kelgenine, áıel ári densaýlyǵymyzǵa zııan ekenine qaramastan aýyr kitaptardy kóterip, búkil mektep oqýshylaryn oqýlyqpen qamtamasyz etip otyrmyz, biraq muny elep jatqan eshkim joq. Keıde kitap alý barysynda jedel járdem shaqyramyz. Bireýiniń júregi, bireýiniń búıregi, bireýdiń qan qysymy kóterilip ketedi.
Oqýshylardy oqýlyqpen túgel qamtamasyz etý úshin keıde basqa mektepterge baryp oqýlyq alýǵa májbúrmiz. Ony da biz óz qarajatymyzben ákelemiz. Oqýlyqtar kelgen kezde, biz kezekti eńbek demalysynda júrgenimizge qaramastan, jylda 5-10 kún erte jumysqa shyǵamyz, demalys, merekege qaramastan kitap tasýǵa májbúrmiz. Oǵan aqy da tólenbeıdi, demalys ta berilmeıdi. Bul Eńbek kodeksine saı emes ekeni bárimizge málim. Aýyr kitaptardy tasyp, densaýlyǵymyzǵa kelip jatqan zııandy eskere otyryp kezekti demalysymyzdy 30 kúnnen 45 kúnge deıin uzartýyn suraımyz.
Abonementte oqyrmandarǵa qyzmet kórsetý, úıge kitap oqýǵa berý, jas ereksheligi men psıhologııasyn eskere otyryp kitap usyný (bala psıhologııasyna keri áserin beretin kitaptar kezdesýi múmkin) osy jumystyń bárin óz kúshimizben atqarýǵa májbúrmiz. Bala sany 1500-2500 myńnan asatyn mektepterdiń kitaphanashylaryna bul úlken júkteme. Osy oraıda bala sany kóp mektep kitaphanashylaryna 0,5 júkteme qosylýy kerek. Kitaphana jumysynyń zııany bir bólek, aýyr zat kóteretinimiz, kitaptyń shańy, t.b. oǵan tólenetin kómek te qysqartylyp otyr.
Qazirgi jastar kitaphanashy bolǵylary kelmeıdi. Aılyǵy az, bolashaǵy joq mamandyq eshkimdi qyzyqtyrmaıdy. Kitaphanashylarǵa arnalǵan kitaphana salasyndaǵy ınnovasııalar, kitapty jarnamalaýdyń jańa tásilderi, aǵylshyn tilin meńgerý, latyn álipbıin úırený, t.b. biliktilikti arttyrý kýrstary múlde joq. Kitaphanashylar qoǵamda bolyp jatqan jańalyqtardan keıin qalyp otyr, onyń syry nede? Ádistemelik quraldar joq, kitaphana qujattary oryssha. Ár kitaphanashy óz betimen qujat jasap jumys isteýde. Standarttar saqtalmaǵan.
Sosyn kitaphana jumysyn tekserýshilerdiń arnaıy bilimi joq. Tekserý barysynda neni tekserip, neni talap etip otyrǵany túsiniksiz. Jergilikti kásipodaq uıymynda kitaphanashylardyń múddesin qorǵaıtyn birde-bir kitaphanashy joq. Kóptegen mektepte kitaphananyń jaǵdaıy múlde múshkil: sýyq bólmelerde otyrady, jıhazdary eskirgen, kompıýter jáne kóshirme apparattarymen jabdyqtalmaǵan. Onyń ústine kórkem-ádebı kitaptar almaǵaly 7-8 jyl boldy. Kitaphana qoryn ata-analardyń, oqýshylardyń, qala turǵyndarynyń kómegi arqyly toltyrýǵa májbúrmiz. Odan qala berdi kitaphanashylardy ártúrli sebeppen qoǵamdyq oryndarǵa jumsaıdy. Tipti, keıbir mektepte qabyrǵa ákteý, syrlaý, eden jýý sııaqty jumystardy istetedi. Bul árıne, bizdiń negizgi jumysymyzdy atqarýǵa kedergi keltiredi.
Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń mektepterde 5 kúndik oqý aptasyn engizý máselesine baılanysty mektep kitaphanalarynda jumys ýaqytyn saǵat 9.00-den 18.00-ge deıin uzartyp, 5 kúndik jumys kestesine kóshirýdi suraımyz. Kitaphanada ótetin is-sharalarǵa, qordy saqtaýǵa baılanysty hımııalyq jýǵysh zattarǵa, keńse taýarlaryna jáne kitaphanany bezendirýge qarajat múlde bólinbeıdi.
Biz mektep kitaphanashylarynyń osynaý máselesin Jambyl oblystyq kásipodaq uıymy men Bilim jáne ǵylym mınıstri A.Aımaǵambetovtiń atyna jazdyq. Biraq eshqandaı jaýap bolmady. Olar bizdiń múddemizdi qorǵaǵysy kelmeıdi. Endi biz ne isteýimiz kerek?
Qurmetpen, Taraz qalasy mektepteriniń kitaphanashylary
