Bilim • 21 Naýryz, 2020

«Qashyqtan oqytý» nemese «Qashyqtyqtan oqytý» qaısysy durys?

1453 ret kórsetildi

A.Baıtursynov atyndaǵy til ınstıtýty mamandary «qashyqtan oqytý», «qashyqtyqtan oqytý» tirkesteriniń durys jazylýyn usynady.

Sońǵy ýaqytta koronavırýsqa baılanysty «dıstansıonnoe obýchenıe» tirkesiniń qoldanys jıiligi kúrt artyp ketti. Búgingi tańda sóıleýshiler arasynda «dıstansıonnoe obýchenıe» tirkesiniń balamasy retinde «qashyqtan oqytý», «qashyqtyqtan oqytý», «araqashyqtyqtan» oqytý tirkesteri jarysa qoldanylyp, dıstansıonnyı sóziniń balamasy retinde qashyq, qashyqtyq, araqashyqtyq sózderi usynylyp júr, delingen Ahmet Baıtursynuly atyndaǵy Til bilimi ınstıtýtynyń feısbýktegi paraqshasyndaǵy jazbada. Endi osy tirkestiń durys burystyǵyna baılanysty mamandar keltirgen dálelderge nazar salyp kórelik.

Qaısysy durys? «Qazaq ádebı tiliniń sózdiginde» «qashyq» sózine

1. Alys, jyraq, shalǵaı, aýlaq.

2. Arasy ashyq, alshaq" degen anyqtama berilgen (Qazaq ádebı tiliniń sózdigi. – Almaty, 2011. - 9-tom. - 531-b.). Al «qashyqtyq» sózi «alystyq, araqashyqtyq» (Qazaq ádebı tiliniń sózdigi. – Almaty, 2011. - 9-tom. – 532-b.), «araqashyqtyq» sózi «aralyq, qashyqtyq» túrinde sıpattalǵan (Qazaq ádebı tiliniń sózdigi. – Almaty, 2011. - 9-tom. - 581-b.). Qashyq sózi syn esim bolǵanmen, kóp jaǵdaıda zatsymaqtanyp (A.Baıtursynulynyń termıni) zat esimniń ornyna qoldanylady. Bul basqa da syn esimderge tán. Abaı Qunanbaıuly «Segiz aıaq» atty óleńinde:

Alystan sermep,

Júrekten terbep,

Shymyrlap boıǵa jaıylǵan;

Qıýadan shaýyp,

Qısynyn taýyp,

Taǵyny jetip qaıyrǵan,

Tolǵaýy toqsan qyzyl til,

Sóıleımin deseń, óziń bil, – dep jyrlaıdy. Alystyqtan nemese «qashyqtyqtan» demeıdi.

Tilimizde «moıyny qashyq», «moıyndy qashyqqa» saldy degen tirkester burynnan bar. Qazirgi kezde «qashyq» sózi dıstansıonnyı sóziniń balamasy retinde jıi qoldanylyp, «qashyqtan aǵytqysh», «qashyqtan basqarý», «qashyqtan bergish», «qashyqtan jarǵysh», «qashyqtan qatynas qurý» sııaqty tirkester qalyptasty. Til únemdeýge beıim. «Dıstansıonnyı» sóziniń balamasy retinde «qashyqtyq», «araqashyqtyq» sózderimen salystyrǵanda «qashyq» sóziniń jıirek qoldanylyp júrýiniń bir sebebi osynda. Osyǵan baılanysty «dıstansıonnyı» sóziniń balamasy retinde tilimizde birshama ornyǵyp, qalyptanyp qalǵan «qashyq» sózin qoldana bergen durys dep esepteıdi mamandar.

ALMATY

Sońǵy jańalyqtar

Italııada toǵyz júlde aldyq

Sport • Búgin, 10:10

«Barys» utylyp qaldy

Sport • Keshe

Eldos Smetov kúmis aldy

Sport • Keshe

«Qaırat» – qola júldeger

Aımaqtar • Keshe

Kóktemdegi UBT 10-naýryzda bastalady

Bilim • 05 Naýryz, 2021

Almatyda «Jyl qusy-2021» kórmesi bastaldy

О́ner • 05 Naýryz, 2021

Ár sala úzdikterine qurmet tanytty

Aımaqtar • 05 Naýryz, 2021

Almaty taýlarynda qar kóshkini júredi

Ekologııa • 05 Naýryz, 2021

Baǵdat Mýsın Shymkentke bardy

Aımaqtar • 05 Naýryz, 2021

Almatyda gashısh satqan azamat ustaldy

Qoǵam • 05 Naýryz, 2021

Rýslan Beketaev jańa qyzmetke taǵaıyndaldy

Taǵaıyndaý • 05 Naýryz, 2021

Uqsas jańalyqtar