Aldaǵy 20 jyldan keıin qoldanystaǵy birqatar mamandyq joıylýy yqtımal. Osy oraıda adamzatqa oılaý qabileti men jyldamdyqqa, sondaı-aq jaýapkershilik talaptaryna saı keletin robottarmen básekelesýge týra keledi.
Davostaǵy dúnıejúzilik ekonomıkalyq forýmda álem ǵalymdary «Bolashaq mamandyqtar» týrasynda san alýan baıandamalar keltirdi. Soǵan sáıkes adam balasynyń eń tanymal daǵdylaryna – qıyn sátterde jyldam sheshim qabyldaý, adamdarmen tez til tabysý, ár iske baǵa berý, synı oılaý, sondaı-aq toppen jumys isteý jáne kelissózder júrgizý qabileti jatady. Bular kognıtıvti ıkemdilik.
Sol sebepti ǵalymdar osy qasıetterdi damyta túsý qajet dep esepteıdi.
– Álbette, asa suranystaǵy mamandyqtardy júz paıyz boljaý qıyn. Desek te bıofarmakologtar, robot dızaınerleri, ushqyshsyz júretin kólik operatorlary, klımatologtar, agroponııalyq fermerler, IT-medısına, IT-genetıkter, E-jýrnalıstıka, molekýlalyq dıetologtar, ýaqyt brokerleri (uıym jáne qalalyq), qalalyq kıberanalıtıkter, jandy júıelerdiń ekologtary men sáýletshileri (genetıkalyq túrlendirilgen organızmderdiń qatysýymen jabyq sıkl tehnologııalary) syndy kásip ıeleri suranysta bolady degen boljam bar, –deıdi Semeıdegi Shákárim atyndaǵy memlekettik ýnıversıtetiniń oqytýshysy Aıgúl Shaıhanova.
Məselen, IT-genetıkke toqtalsaq, ol berilgen parametrler boıynsha genomdy baǵdarlamalaýmen aınalysatyn maman. Sońǵy on jyldyqta medısınada qarqyndy damyp kele jatqan salanyń biri – gendik terapııa. Sol boıynsha syrqatpen kúreste adamnyń genetıkalyq apparatyna ózgerister engiziledi. Bul ádis negizinen janýarlarǵa synalsa da, adamdar úshin ákeletin paıdasy zor bolatyny daýsyz dep aıtady mamandar.
– 2014 jyly Brıtanııada horodermııamen aýyratyn alty naýqas osyndaı jolmen emdelgen. Nátıjesinde gendik terapııanyń qorytyndysy jaqsardy dep habarlandy. Biraq bul tek birinshi ǵana qadam. Kelesi qadam – genomdy modıfıkasııalaý. Bul tájirıbe maımyldarǵa qoldanylyp, eki genniń maqsatty ózgerisi bar ekendigi baıqaldy, - dedi A.Shaıhanova.
Taptyrmas mamandyqtyń taǵy biri E-jýrnalıstıka. Bul eń qajetti, eldi eleń etkizetin materıaldardy ázirlep berýdiń qalyptasqan daǵdyly joly. Qazirgi reıtıng boıynsha ınternet jýrnalıstıka televızııadan keıin ekinshi orynda. Alaıda jýrnalıstıkanyń bul túriniń zııandy jaǵy bar ekeni de eskertildi. О́ıtkeni, qoǵamǵa ishteı iritki salyp, túrli dinı aǵymdar men terrorıstik toptardy ýshyqtyrýǵa yqpaly tıip otyrǵany da basa aıtyldy. Sondyqtan maman daıyndaǵanda osy jaǵyna erekshe kóńil bólý kerek deıdi sarapshylar.
Budan basqa ǵalymdar jasandy ıntellekt jáne mehatronıkamen baılanysty mamandyqtarǵa suranys arta túsedi dep topshylap otyr. Túıindeı kelgende, keleshektegi eńbek naryǵy robottehnıkasy jáne jasandy ıntellektpen tyǵyz baılanysty ekenin osydan baıqaý qıyn emes.
