COVID-19-ǵa kúdikti adamnyń qaıtys bolý jaǵdaıy anyqtalǵan kezde epıdemıologııalyq tekserý jáne osy jaǵdaıǵa baılanysty basqa da is-sharalar epıdemııaǵa qarsy rejım talaptaryn saqtaı otyryp, máıit anyqtalǵannan keıin tez arada júrgiziledi.
SOVID-19 dıagnozy zerthanalyq rastalǵan jaǵdaıda qaıtys bolǵan adamnyń denesi ashylmaıdy jáne týystaryna berilmeıdi.
COVID-19-ǵa kúdikti qaıtys bolǵan adamnyń denesi zerthanalyq zertteý nátıjelerin alǵanǵa deıin týystaryna berilmeıdi.
Dıagnoz kúmán týdyrǵan jaǵdaıda:
- máıitti oqshaýlap saqtaý jaǵdaılary bolmaǵan jaǵdaıda (nemese tótenshe jaǵdaılar kezinde) máıitti jerleý zerthanalyq zertteýlerdiń nátıjelerin kútpesten, epıdemııaǵa qarsy rejım talaptaryna sáıkes júrgiziledi;
- máıitti tolyq oqshaýlaýdy jáne saqtaýdy qamtamasyz etý jaǵdaılary bolǵan kezde jerleý zerthanalyq zertteýlerdiń nátıjelerin alǵanǵa deıin keıinge qaldyrylýy múmkin;
- SOVID-19-ǵa zerthanalyq zertteýdiń kez kelgen túri oń nátıje bergen jaǵdaıda máıitti jerleý bıologııalyq qaýipsizdik sharalaryn saqtaı otyryp júrgiziledi;
- COVID-19-ǵa jáne basqa da asa qaýipti ınfeksııalarǵa zertteý nátıjesi teris bolǵan jaǵdaıda máıit ádettegideı jerleý úshin týystaryna beriledi.
COVID-19-ben aýyratyn naýqastardyń máıitterin qarap tekserýmen, tasymaldaýmen, jumys isteýmen jáne qyzmet kórsetýmen baılanysty barlyq adamdar jeke qorǵanysh quraldaryn (qolǵaptar, betti qorǵaýǵa arnalǵan ekrandar, sondaı-aq qorǵanysh dárejesi joǵary maskalar nemese respıratorlar (keminde 2-shi qorǵanysh synyby nemese FPP2), taza, sterıldi emes, uzyn jeńdi sýǵa tózimdi halatty (nemese sýǵa tózimdi bir ret qoldanylatyn kostıým, nemese sýǵa tózimdi kombınezon), rezeńke etikti nemese qonyshy uzyn rezeńke bahılalardy (budan ári – JQQ) paıdalanady.
COVID-19-dan qaıtys bolǵan adamnyń máıitin jerleýge (jýýǵa) daıyndaý aldynda qaıtys bolǵan adamnyń betine (tynys alý joldaryna) vırýlısıdti (bakterısıdti) quralǵa molynan sýlanǵan maskany (sýlyqty) qoıý qajet.
Qaıtys bolǵan adamnyń máıitin saqtaý qajet bolǵan jaǵdaıda dezınfeksııalaý quralyna molynan sýlanǵan jaımamen orap, sodan keıin arnaıy bólingen tańbalanǵan kassetalyq tońazytý kamerasyna salý qajet.
Tabytsyz (ulttyq ádet-ǵuryp boıynsha) kómgen kezde COVID-19-dan qaıtys bolǵan naýqastyń máıitin jýý prozektýrada júrgiziledi. Máıitti jýýǵa tartylǵan adamdar (3 adamnan artyq emes) JQQ kıedi (aljapqyshy bar sý ótkizbeıtin halat, kózildirik, maskalar, qolǵaptar), dezınfeksııalaý eritindisimen jýady jáne paıdalanylatyn preparattyń nusqaýlyǵyna sáıkes konsentrasııadaǵy tıisti vırýlısıdti (bakterısıdti) dezınfeksııalaý eritindisi sińdiriletin mataǵa («savan», kebin) oraıdy. Sodan keıin dene polıetılen plenkamen oralyp, tyǵyz mataǵa oralady. Jerleý kezinde aqyretti ashýǵa jáne qaıtys bolǵan adamnyń betin ashýǵa tyıym salynady. Týystarymen qoshtasý jerleý is-sharasyn (janaza, «otpevanıe» jáne t.b.) júrgizý úshin máıitti keminde 3 m qashyqtyqta berýge ruqsat etiledi, bul rette máıit qaıtys bolǵan adammen qoshtasý ornynda 1 saǵattan artyq bolmaýy tıis. Jerleý rásimine bir ǵana din qyzmetkeriniń qatysýyna jol beriledi.
Bul rette, dinı qyzmetshi jáne týystary qaıtys bolǵan adamnyń denesimen janaspaıdy.
Tabytpen kómgen kezde (ulttyq ádet-ǵuryp boıynsha) qaıtys bolǵan adamnyń máıiti paıdalanylatyn preparattyń nusqaýlyǵyna sáıkes konsentrasııadaǵy tıisti vırýlısıdti (bakterısıdti) dezınfeksııalaý eritindisi sińdirilgen mataǵa oralady. Sodan keıin dene polıetılen plenkamen oralyp, qaıtadan tyǵyz mataǵa oralady. COVID-19-dan qaıtys bolǵan adamnyń máıiti jerleıtin jerge metall nemese tyǵyz jabylǵan aǵash tabytta tasymaldanady.
Jerleý rásimi kezinde dene jabyq bolýy kerek, tabyt ta qaqpaǵymen jabylýy kerek. Jerleý rásimine tek jaqyn týystary ǵana jiberiledi.
Máıitti tasymaldaý jáne jerleý kezinde bıoqaýipsizdik sharalaryn saqtaý úshin keminde 5-7 adamdy qamtıtyn jerleý toby jasaqtalady, olarǵa sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq qyzmet vedomstvosynyń aýmaqtyq bólimsheleriniń nemese obaǵa qarsy kúres mekemeleriniń mamandary ilesip júredi.
Qaıtys bolǵan adamnyń máıitin (súıekterin) jerleý ornyna tasymaldaý densaýlyq saqtaý uıymdarynyń, jergilikti atqarýshy organnyń arnaıy kóligimen júzege asyrylady.
Top arnaıy jeke qorǵanysh quraldarymen (qorǵanysh kostıýmderimen, qolǵaptarmen, maskalarmen, aıaq kıimmen), kúrekpen, arqanmen, gıdropýltpen, shelektermen, kanıstrlermen nemese sýy bar flıagalarmen, dezınfeksııalaý eritindilerimen qamtamasyz etiledi.
Jerleý aıaqtalǵannan keıin qural-saımandar, qorǵanysh kıimi, kólik qabirdiń shetinde tikeleı kómilgen jerde tıisti konsentrasııadaǵy jáne ekspozısııadaǵy dezınfeksııalaý quraldarymen zararsyzdandyrylady.
Máıitti kómý ornyna tasymaldaý úshin paıdalanylǵan kólik nusqaýlyqqa sáıkes tıisti konsentrasııadaǵy dezınfeksııalaý quraldarymen muqııat jýý nemese gıdropýltpen qarqyndy sýlaý jolymen zararsyzdandyrady.
Kólikti dezınfeksııalaýdy (jýýdy) júrgizetin adamdar jeke qorǵanysh quraldaryn (qorǵanysh halaty, qolǵaptar, maskalardy) paıdalanýy qajet.
Kólikti basqa oryndarda dezınfeksııalaýǵa jáne kómý ornynan zararsyzdandyrylmaǵan qural-saımandardy, paıdalanylǵan qorǵanysh kıimderin jáne máıitti tasymaldaý men kómýge paıdalanylǵan basqa da zattardy áketýge jol berilmeıdi.
Jerleý rásimine jáne kómýge qatysqan adamdar ınkýbasııalyq kezeń ishinde (14 kún) medısınalyq baqylaýǵa jatady.
El aýmaǵynda SOVID-19-dan shetel azamattary qaıtys bolǵan jaǵdaıda máıitti tasymaldaý jáne ony kómý boıynsha barlyq is-sharalar Qazaqstan Respýblıkasynyń qoldanystaǵy normatıvtik quqyqtyq aktilerine sáıkes júzege asyrylady.
