(Rekvıem)
«Bıyldan bastap mektepterge «Qazaq eli» degen pán engiziledi. Sonyń birinshi sabaǵyn men ótkizip otyrmyn. Bul patrıottyqqa tárbıeleıtin pán», dedi Prezıdent Nursultan Nazarbaev
3 qyrkúıek kúni Astanadaǵy №64 mektep-lıseıde bir top ozat oqýshylarmen kezdeskende. Atam zamannan beri babalarymyz myna alyp dala tósinde Qazaq elin qurýdy armandaǵan. Sol arman ǵasyrlar toǵysqan, myńjyldyqtar shektesken tusta júzege asty. Elorda tórinde asqaqtaǵan memlekettilik monýmenti de «Qazaq eli» dep atalady.
Jańa ýaqyt jańa syn-qaterlerdi alǵa tosýda. Sol jolda bizdiń bárimizge aýadaı qajet qasıet – otanshyldyq, patrıotızm. El gazeti «Egemen Qazaqstan» «QAZAQ ELI» atalatyn jańa aıdardy ashqanda onyń aıasynda oqyrman oıyn otanshyldyq rýhta tárbıeleýge septesetin maqala, esse, suhbattardy jarııalaýdy kózdep otyr. Qazaq birligin jyrlaýdaı jyrlap ótken ataqty aqynymyz Súıinbaı jaıyndaǵy esse – jańa aıdardyń basy.
(Rekvıem)
«Bıyldan bastap mektepterge «Qazaq eli» degen pán engiziledi. Sonyń birinshi sabaǵyn men ótkizip otyrmyn. Bul patrıottyqqa tárbıeleıtin pán», dedi Prezıdent Nursultan Nazarbaev
3 qyrkúıek kúni Astanadaǵy №64 mektep-lıseıde bir top ozat oqýshylarmen kezdeskende. Atam zamannan beri babalarymyz myna alyp dala tósinde Qazaq elin qurýdy armandaǵan. Sol arman ǵasyrlar toǵysqan, myńjyldyqtar shektesken tusta júzege asty. Elorda tórinde asqaqtaǵan memlekettilik monýmenti de «Qazaq eli» dep atalady.
Jańa ýaqyt jańa syn-qaterlerdi alǵa tosýda. Sol jolda bizdiń bárimizge aýadaı qajet qasıet – otanshyldyq, patrıotızm. El gazeti «Egemen Qazaqstan» «QAZAQ ELI» atalatyn jańa aıdardy ashqanda onyń aıasynda oqyrman oıyn otanshyldyq rýhta tárbıeleýge septesetin maqala, esse, suhbattardy jarııalaýdy kózdep otyr. Qazaq birligin jyrlaýdaı jyrlap ótken ataqty aqynymyz Súıinbaı jaıyndaǵy esse – jańa aıdardyń basy.
Ol – Otanynyń namysy men rýhy úshin janyn pıda etýge ázir sanaýlylardyń sanatynan bolatyn.
Ol – namysyn qalǵytpaǵan, rýhyn taptatpaǵan, qalyń qolǵa jalǵyz shapqan jaýjúrekterdiń qatarynan bolatyn.
Ol – jamanǵa jalynbaǵan, jaqsyǵa tabynbaǵan, ózgeshe jaratylǵan, Deshti-Qypshaq dalasynda erkin jortqan jalǵyzdardyń tuıaǵynan bolatyn.
Ol – bitimi bólek, oıy dara, nıeti aq asyldardan bolatyn.
Ol – uly jyraý Súıinbaı Aronuly babamyz edi.
JYRAÝLARjyrlaǵan sertti sózder Deshti-Qypshaq dalasynyń ar-ujdany, qasıet boryshy bolyp ómir keshkenine yqylym zamandar ótken.
Obal, Saýap, Borysh, Taǵylym, Taǵzym saltanat qurǵan, qazaq dalasynyń mamyrajaı kezi de kózden de, kóńilden de ushyp ketip joǵalǵan.
Dala sıvılızasııasy órken jaıǵan ǵasyrlar kelmeske ketken.
Qazaq halqyn tobyr dep kemsitken XIX ǵasyr Deshti-Qypshaq dalasyna kápir bop enteleı engen. Qazaqtyń ar-namysyn qorlap, áni men jyryna tosqaýyl qoımaqqa áreket jasaýlaryn bir toqtatpaǵan ótkendegi Reseı patshalyǵy, keıingi Keńes ókimeti, búgingi Reseı memleketiniń kózdegeni beseneden belgili bolatyn.
Dalasyna enteleı engen sarysaqaldylardy kútip qana turǵandaı, qazaq ortasynan oıylyp bir tóbe ozbyr satqyndar boı kótergen. Qazaq eliniń arqasyna tize batyrǵan, namysyn talqandaǵan, rý tartysyn údetken, bir rýdy bir rýǵa qarsy qoıyp, barymtaǵa baýlyǵan, arazdyq pen jaýlyqtyń taýsylmas otyn mazdatyp jaqqan sol ozbyr satqyndar, el bıleýshi mansapqorlar, ózimshil aqymaqtar, dúmshe moldalar bolatyn.
Jer-jahandy aýyzdarynda Qudaı, qoldarynda tapanshalary bar bólek násil basyp kele jatqan. Sol erekshe násilge, qazaq ortasynan shyqqan ozbyr satqyndar da erkin qosylyp júre bergen. Olarda ult joq. Til joq. Olar qorqaý qusap bir-birin kózderinen uǵatyn. Bir-birin ymdarynan tanıtyn. Olar ótken jerde túk qalmaıtyn. О́ıtkeni, neni bolsa da túgimen jutyp júre berýge daǵdylanǵan. Aqyrzamannyń 21 belgisi bolsa, sonyń biri osy ozbyr-satqyndar bolatyn. Pátýaǵa kelmeıtin, boılaryna meıirim qonbaǵan qanquıly, ózimshil top, jer-jahanda ǵumyr keship jatqan adamzattyń ataýsyz jaýy edi.
Qazaq dalasyn qandalasha sorǵan sol bassyzdarǵa, ótkenniń órshil jyraýlarynyń sarqytyndaı bolǵan Súıinbaı jyraý jyrdyń almas qylyshyndaı jarqyldap qarsy shapqan.
El qadirin bilmeısiń,
Tóremin dep mastanyp,
Buqarańa qas qyldyń.
Jarlynyń urlap jalǵyzyn,
Shyǵarmaı qyrǵa ash qyldyń.
Han emessiń, qıyqsyń,
Qalyń eldi aıdap jep,
Terińe zorǵa syıypsyń.
Ury, qary, zalymnyń
Janyńa bárin jıypsyń.
Janǵa jaýap bermeıtin,
Dúleı-mylqaý sııaqty
Qııal-minez tuıyqsyń.
Dúnıeni jutsa toımaıtyn,
Túpsiz jatqan uıyqsyń.
Qadiriń joq halyqqa,
Aqqan sýdaı suıyqsyń.
Sýdan da sýsyn qanady,
Oppa balshyq syqyldy,
Jutqysh ylaı bylyqsyń!
TEZEKtóre Uly júzdiń XIX ǵasyrdaǵy beldi aǵa sultany, Abylaı hannyń týma urpaǵy edi. Uly júzdi ashsam alaqanymda, jumsam judyryǵymda ustaımyn dep dúrkiregen tóreniń ózi bolatyn. Ol úshin halyqtyń muqtajy da, muńy da túkke turmaıtyn. Bul Tezek tóreniń ǵana saıasaty emes, qazaq dalasyndaǵy barlyq jýan judyryqtardyń áreketi bolatyn. О́z halqyn ózi jeıtin, jábir kórsetetin alpaýyttar edi. Solardyń satqyndyǵy men qatygez haramdyǵynyń kesirinen asqan bilim ıesi Shoqan Ýálıhanov aǵa sultandyqqa óte almady. Qazaq ortasyna Shoqannyń keregi bolmady. Qazaqtardy óz topastary basqarýy kerek bolatyn.
Han Tezek, baılyǵyńa bas urmaımyn,
Men biraq kórgenimdi jasyrmaımyn,
Shyn dertim ustap ketse aınymaly,
Basymnan ushqan qusty asyrmaımyn,
Tóresiń qandy qanǵa quıyp júrgen.
Qudaı súıer boıyńda qylyǵyń joq,
Qazaqqa qaıtip basyń syıyp júrgen.
Alban, dýlat, shapyrashty el emes pe,
El degen shalqyp jatqan kól emes pe!
Kól tolqysa kóbigin keter basyp,
Tóre saıtan bolǵanda, kók perishte –
Bir saıtandy qaqqan da peri emes pe?!
Bul Qazaq dalasyna Reseı patshasy men Qoqan handyǵy birge ıelik etken kez edi. Qoqan handyǵy qazaqtar men qyrǵyzdardy jıyrma jyl boıy qorlyqta ustady. Qazaqtyń ozbyr satqyndary sol kezde de, halyqtyń rýhyn janshyp, qazaqty qulshylyqqa, kónbistikke shaqyrǵan. Qoqan handyǵyn biz jeńe almaımyz dep ekijúzdilik pen opasyzdyqqa belshesinen batqan el basylary dármensizdik kórsetken.
JETISÝ eliniń rýhy men namysyn aıbarlata kótergen Súıinbaı jyraý bolatyn.
Batys ólkede ólmes Mahambet bar edi.
Talaı aqyndar saraı tóńireginen ári aspaǵan. Sonan da olardyń esimderi el esinde qalmaǵan. Jurtyn satyp bılik basyndaǵylardyń quıyrshyǵy bolǵan aqyn aqyn ba eken? Ol beıbaqtar qansha keýip-pisse de saıtan ǵoı.
Eliniń júregin erleri ǵana eljiretedi.
Solar ǵana rýhyn tikteıdi.
Shapyrashty týynyń astynda Súıinbaı baba jyr júgirtedi.
Uran jyr.
Eges jyr.
Otanyn ardaqtaǵan namys jyry.
Opasyzdyq pen ekijúzdilikke qarsy júzi qaıyrylmaıtyn almas jyr.
Bórili baıraq astynda
Bógelip kórgen jan emen.
Bórideı jortyp ketkende
Bólinip qalǵan jan emen
Jaý tıse jahan dalada,
Bórili naıza atamyz.
Qarasaılap shabamyz
Qyzyl qanǵa batamyz.
Bórili baıraq astynda
Tý túsirip jaý alǵan
Qazybek, Qastek atamyz.
Dál osy uran jyr qazaq batyrlarynyń kózsiz erligin Otanǵa degen sheksiz adaldyǵy men mahabbatyn jyrlaǵan asqaq rekvıem.
Jońǵar basqynshylaryn Jońǵar qaqpasyna tyǵyp, Deshti-Qypshaq elin jaýdan azat etkende:
Beline sadaq baılanyp,
Almas qylysh asynǵan.
Qol úzilmeı qasynan,
Dýlyǵa ketpeı basynan,
Qursanǵan jaýdyń áskerin
Qýyp edi Qarasaı
Jońǵardyń qaqpa tasynan, –
dep Súıinbaı babamyz taǵy bir jasyn jyryn tógip edi-aý!
Jońǵar basqynshylaryn talqandaǵan qazaq batyrlarynyń qalyń bir legin asaý jyryna qosqan.
Qaıran qasıetti batyrlar-aı!.. Biz sizderdiń rýhtaryńyzdy eske aldyq; Abylaı, Qabanbaı, Bógenbaı, Qarasaı, Oljabaı, Arqalyq, Raıymbek, Jetigen babalarymyzdyń arýaqtaryna bas ıdik.
Ata-baba jerin jaý atynyń tabany taptaǵanda namysqa basqan batyrlar tize tiresip jaýǵa qarsy shapqan, Deshti-Qypshaq dalasynda tuńǵysh ret qazaq qazaq bolǵaly batyrlary bas qosqany osy edi.
ADAMjer-jahanǵa adamǵa jaqsylyq jasaý úshin, jan-júregine meıirim, súıispenshilik, mahabbat otyn jaǵý úshin kelgen. Adamda onan ózge mıssııa joq. Bul dúnıeni saqtaıtyn sulýlyq qana ekenin túrki jyraýlary sonaý qadym ǵasyrlarda jyrlap ketken.
Zaman, zaman degende,
Zamanǵa qoja Adam ǵoı.
Narazy bolsań zamanǵa
Bar kináni soǵan qoı,
deıdi XIX ǵasyrda Súıinbaı jyraý.
Mynaý XXI ǵasyrda da Adamnyń Adam bolyp qalýy basty jahan suraǵy. Durysy tilegi bolar.
Súıinbaı baba
