Ázil - ospaq, syn - syqaq
Ázil - ospaq, syn - syqaq
AQShA JEÝDIŃ AMALY
– Iek astynda qys bar,
Al, senderde qandaı is bar?
Qalaı bop jatyr daıyndyq,
Júrsińder me,
aldaǵy kúndi ýaıym ǵyp, –
dep ákim mektep basshysynan
surap edi.
Anaý shalqyp shyǵa keldi de:
– «Kátelnı» jóndelip tur,
«Zavodskıı» óńdelip tur.
Qubyr bitkendi jańaladyq,
«Neshaýa normalnyı»
dep baǵaladyq.
«Kran» bitken sarqyrap tur,
«Toq júıesi – svetimiz»
Astanadaǵydaı jarqyrap tur.
Esh bolmasyn kúpirlik,
Jaǵdaıymyz shúkirlik.
Jalpy alǵanda, qazir biz,
«Júz prásent» ázirmiz... – dedi.
Kóp uzamaı qys keldi,
Synǵa túser tus keldi.
«Kátelnı» toqtap qaldy,
Santehnıkter sandalyp qaldy,
Qubyr shirik eken,
jarylyp tyndy,
Mektep úsh kún boıy jabyq turdy.
Terezege muz qatty,
Edenge syz qatty.
Toq sónip qaldy,
Kompıýterler ólip qaldy.
Budan soń alashapqyn bolyp,
Mektep ishi «soltústik polıýs»
bolyp,
Qosymsha qarjy ketti,
Qyzyl óńeshten qarǵyp ótti...
Qys bes qarýyn saılanyp kelgen,
Jalǵan sózdi tabady emes pe –
Osynyń bári aınalyp kelgende,
Aqsha jeýdiń amaly emes pe!..
Ázirbaıjan QONARBAEV.
Mańǵystaý oblysy.
QAIDAǴY MEN JAIDAǴY
Ájesi oqýda júrgen qyzynyń hatyna jaýap jazýda: «Qyzym, jaǵdaıyń qalaı? Sen suraǵandaı 10 000 teńge salyp jiberdim. Biraq keleside hatty durys jaz. On myń teńge tórt nólmen jazylady, sen jazǵandaı bes nólmen emes!..»
* * *
Sońǵy jańalyqtardan: «Aldaǵy ýaqyttarda Qazaqstan jerinde qulaǵan zymyrandar men tikushaqtar murajaıy salynatyn boldy».
* * *
Qulaqtandyrý: «Ǵarysh agenttigi «QazSat» jer serigin tapqan adamnyń moınyndaǵy nesıesi men ıpotekasyn tólep berýge kepildik beredi».
* * *
Sport jańalyqtarynan: Vankýverdegi qysqy olımpıadalyq oıyndardan altyn medal alǵan sportshylarǵa bıýdjetten mıllıondaǵan qarjy bólingen edi. Qazyna qarjysyn únemdeýdi oılaǵan bizdiń sportshylar olımpıadada altyn almaýǵa tyrysty...
* * *
Ǵylymı anyqtama: «Ǵalymdardyń zertteý nátıjesinde álemdegi eń túsinikti til – qytaı tili ekeni anyqtaldy. Sebebi, bul tildi eki mıllıardqa jýyq adam túsinedi».
JÁDIGО́I JUMBAQTAR
Tartsa da jaza aıybyn,
Jımaıtyn kim aıylyn?
| (Keden qyzmetkeri). |
* * *
Mańdaı terin tógip júr,
Beınetke qaraı aqy almaı,
Tapshylyqqa tózip júr.
| (Jumysshy). |
* * *
Menen ozyp alǵa kim shyǵady,
Dep ólerdeı tunshyǵady.
| (Qyzǵanshaq). |
* * *
Jurt aldynda urandaıdy,
О́zi túk bitirmeı tyrańdaıdy.
| (Berekesiz belsendi). |
* * *
Paıda túser tusty barlaıdy,
Tártipke shaqyrǵansyp,
Aıyppul tóle dep arbaıdy.
| (Polısııa qyzmetkeri). |
* * *
Teń ustamaı tarazynyń tabaǵyn,
Qymqyrýmen-aq artyq tabar tamaǵyn.
| (Saýdager). |
* * *
Jaǵadan alyp ákireńdep:
– Men seni óltirem, – dep,
Shaıqasqa qyzý aralasyp,
Júretin kim,
Kózi isip, qarabasyp?
| (Qyzba basbuzar). |
* * *
Kemirgishpen alysqan,
Qapteserge – arystan.
| (Mysyq). |
Álı YSQABAI.
TALDYQORǴAN.
Áziliń jarassa...
Sýretti salǵan E.KRAN.
___________________
ASQAZANYŃYZ AÝYRMAI MA?
Túnimen ishim búrip kóz ile almaı shyqqan soń, tańerteń Myqtygúldiń aqylymen súıretilip emhanaǵa keldim. Arqanshasozylǵanuzynnan-uzaqkezektińsońynan iligip, áıteýirtúsaýadárigerdińdetóbesinkórdim-aý. Menińusqynymakóńili tolmady-aýdeımin, kózáınektińústinensúzileqaraǵandárigermyrzatilqatýǵadaerinip, neǵypjúrgenadamsyńdegendeıjaıǵanaıekqaqty.
– Men... ne, eptep asqazanym aýyryp... – dep bastadym batylsyzdaý.
– Tak, asqazan, znachıt. Ne jep edińiz?
– Qara shaı, sodan keıin azdap qara nan...
– Mynanyń sózin qara, – dedi dáriger janyndaǵy medbıkege burylyp, – qara shaı, qara nan deıdi. Siz erigip júrgen adamsyz ǵoı deımin? Qara shaı, qara nan... Uıalsańyzshy aıtýǵa! Bizde qandaı adamdar jatqanyn bilesiz be ózińiz?
– Joq, bilmedim...
– Árıne, bilmeısiz, bilseńiz kelmes edińiz munda. Júrińiz, kórseteıin.
Amalsyzdan dárigerdiń sońynan erdim. Shetkerirek bir palatanyń esigin ashyp edi, qarny sheńbirek atyp ketken, denesi kókala qoıdaı sileıip jatqan bireýdi kórdim.
– Myna adamnyń da asqazany aýyrady, bilesiz be ne jegenin? – dedi dáriger naýqasty qolmen nusqap.
– Joq, bilmedim...
– Árıne, bilmeısiz. Bul aqsha jegen. Jegende anaý-mynaý emes, mıllıondap jegen. Jáne bizdiń de aqsha emes, shetel valıýtasy, dollar, eýro, taǵy sondaı. Shetel aqshasyn jegenderdi emdeý óte qıyn. Jatyr mine es-tússiz.
– Sumdyq eken!
– Bul eshteńe emes, júrińiz basqasyn kórsetemin.
Kelesi palataǵa kirsek, denesi qara qoshqyldanyp ketken bireý kereýette ári-beri aýnap, sandyraqtap jatyr eken. Denesiniń ár jerine kádimgideı shóp shyǵyp ketipti. Ǵumyrymda denesine shóp ósken adamdy birinshi kórýim, zárem ushty.
– Al aıtyńyzshy, bul adam ne jegen dep oılaısyz? – dedi dáriger masattanǵan keıippen.
– Bilmedim...
– Bul jer jep qoıǵan. Jer bolǵanda birneshe júz gektar. Jáne dalanyń da jeri emes, Almatynyń qaq ortasynan jegen. Onyń qorytylýy qıyn bolady. Jatyr mine, óleıin dep endi...
– Astapyralla!
– Júrińiz kelesi palataǵa.
Kelesi palatanyń bosaǵasyn attaýymyz muń eken, jermaı ıisi alyp ketti. Denesi qap-qara bolǵan bireý tynymsyz dóńbekship jatyr. Tipti astyna tósegen aqjaımasyna deıin qap-qara bolyp ketipti.
– Al mynany ne jegen dep oılaısyz? – dedi dáriger saltanatty túrde.
Men únsiz basymdy shaıqadym.
– Solaı ma?! – dedi meniń sasqanyma ábden rıza bolǵan dáriger. – Bul adam asfalt jegen.
– Asfalt?..
– Iá, kádimgi jolǵa tóseıtin asfalt bar ǵoı, sony jegen.
– Qudaı saqtasyn! Qansha jegen sonda?
– Áı, aıtshy, qansha jediń? – dedi dáriger yńyrsyp jatqan syrqatqa burylyp.
– Júz elý shaqyrymdaı bolady ǵoı deımin.. – dedi álgi daýsy qyryldap.
Shynynda da, asfalt jegen jaman bolady ǵoı deımin, álgi baıǵus mertikken sıyr qusap yńqyldaı beredi.
– Tak, endi kelesi palataǵa baraıyq, – dedi ózine ózi ábden rıza bolǵan dáriger.
– Jo-joq, rahmet, men ketemin, úıge baramyn, qazir asqazanym tipti aýyryp turǵan joq.
– Bolmaıdy, kórip ketińiz, – degen dáriger meni erikke qoımaı jetelep, kelesi palataǵa ala jóneldi.
Kirsek, temir tordyń ar jaǵynda eki kózi alaq-julaq etken bireý otyr. Terezeni ashyp qoıǵanmen, janarmaıdyń ıisinen bas aınalady. Bizdi kórgen syrqat jalma-jan tordan basyn shyǵaryp:
– Aınalaıyn, dáriger, bir staqan benzın bershi, basym aýyryp ólip baramyn, sekseninshi markaly bolsa da jaraıdy, – dep jalynǵanda, álgi baıǵusty jaman aıap kettim.
– Bul ne jegen? – deımin aqyryn dárigerdi túrtip.
– Bul ma, bul munaı jegen, anyǵyraq aıtqanda, iship qoıǵan. Júzdegen tonna! Bylaısha aıtqanda, munaıdyń alqashy. Qazir emdelip jatyr. Kúnine 10-15 lıtr benzın ishpese, uıyqtaı almaıdy. Biz buny jeke qamap ustaımyz. Áıtpese bireý-mireý bul jerde baıqamaı shyrpy jaqsa, bitti, búkil emhanamyzdyń kúli kókke ushady.
Shynymdy aıtsam, janym baqaıymnyń ushyna bardy:
– Dárigerjan, Qudaı úshin keteıikshi bul jerden! Endi bul araǵa ólsem de kelmeımin!
– Á, solaı ma?! Kózińiz jetti ǵoı endi, kimder emdelip jatqanyna?
– Jetti, jetti...
– Emdelýge qalmaısyz ba?
– Atamańyz, qurysyn!
Emhanadan qalaı atyp shyqqa nymdy bilmeımin. Esimdi úıime jetkende bir-aq jınadym. Mańdaıymnyń terin súrtip, ishimdi ári-beri sıpap baıqasam, eshqandaı aýyrǵany da bilinbeıdi, tipti tap-tamasha. Qara shaı men qara nannyń arqasy shyǵar, táýbe, dedim ishteı.
Saılaý BAIBOSYN.
EKIBASTUZ.
QONYSBAIDYŃ QALJYŃDARY
Bir otyrysta ózin «kompozıtormyn» dep tanystyrǵan jigit, bir-birine uqsaıtyn áýezsiz ánderdi shubyrtyp aıtyp qonaqtardy ábden sharshatypty.
– Aınalaıyn, myna bir kil eshkim estimegen ánderdi qaıdan taýyp alǵansyń? – dep suraıdy shydamaǵan qonaqtardyń biri.
– Árıne, buryn estigen joqsyzdar. О́ıtkeni, bulardyń barlyǵynyń da ánin ózim shyǵardym, sózin ózim jazdym, dombyramen ózim súıemeldeımin, ózim oryndaımyn! – dep maqtanady «kompozıtor».
Sonda Qonysbaı:
– Endi óziń ǵana tyńdasań ǵoı, eshkimge de kúniń túspes edi, – depti.
* * *
Baqyt degen dosynyń bólmesine kirse, tórde úlken dıvan tur eken.
– Baqyt ekeýmiz tús kezinde kezektesip, jarty saǵattan uıyqtap alamyz, – depti birge otyratyn kelinshek.
Sonda Qonysbaı Ábil:
– Qushaqtasyp jata ketseńder ǵoı, bir saǵat uıyqtap alar edińder, – degen eken.
* * *
Respýblıkalyq kóshi-qon agenttigi Astana qalalyq basqarmasynyń bastyǵy jıi ózgeretin ýaqyt. Bastyq aýysqan saıyn Beıimbet degen jigitti «ı.o.» etip qaldyrady eken.
– Beıimbet, qalaı, bastyq boldyń ba? – degen Qonysbaıdyń kezekti suraǵyna Beıimbet:
– Joq, aǵa, áli «ı.o.»-myn ǵoı, – dep jaýap beredi.
– Alda, aınalaıyn-aı, on ret «ı.o.» bolǵansha, bir ret ıe bolmaısyń ba? – degen eken sonda Qonysbaı.
* * *
Qonysbaıdyń bir kórshisi iship alsa óte mazań eken. Qatty mas bolyp kelgen kúnderi áıelimen janjal shyǵarǵan kezderinde birneshe ret ázer dep arashalap alady. Sol kórshileri kishkentaıly bolyp, shildehanaǵa Qonysbaı da qatysady.
– Kelinniń er bala tabatynyn aldyn ala bilgenmin, – dep maqtanady qonaqtardyń biri, – óıtkeni, túsimde otaǵasy kelinshegin qolyna pyshaq ustap qýyp júr eken...
– Ul bala týatynyna biz de kúmándanǵan joqpyz, – deıdi Qonysbaı sóz kezegi kelgende, – óıtkeni, kórshimiz óńimizde de, túsimizde de jeńgemizdi pyshaq alyp qýady da júredi...
* * *
Qonysbaıdyń bir qudalarynyń famılııasy Aqbuzaýov eken. Bir kúni solarǵa qonaqqa baryp qaıtqan uly Nurhan:
– Áke, maǵan Aqbuzaýovtar buzaý atady, – dep jańalyǵyn jarııa etedi.
– Qap, áttegen-aı, qudalardyń famılııasy Aqqulynov bolmaǵanyn qarashy, – dep «ókinedi» Qonysbaı.
Sapar ÁBILKÁKIMTEGI.
QOSTANAI.
О́KINIShTI...
Mekemedegilerdiń bári Birinshiniń Ekinshimen jaqyn dos ekendigine kúmándanbaıtyn. Biraq, bul ózi óte qyzyq dostyq edi. Ekinshi óziniń Birinshi dosymen qashanda birinshi bolyp amandasatyn. Sondaı-aq, Ekinshi qashanda Birinshige birinshi bolyp kómektesýge daıar turýshy edi. Jumys barysynda Birinshi qandaı da bir qatelik jiberip qoısa, Ekinshi jınalys kezinde ony aqtap alatyn.
Ekinshi Birinshiniń jáne onyń ekinshi áıeliniń týǵan kúnderin biletin jáne qashanda birinshi bolyp quttyqtaıtyn. Osynysymen de Ekinshi naǵyz dos edi. Birinshi ony eshqashan úıine shaqyrmasa da, Ekinshi Birinshini otyrystarǵa, jıyndarǵa shaqyrýdan jalyqpaıtyn.
Ekinshi óziniń týǵan kúnin atap ótken kezde de onyń eń alǵash aıtatyn tilek-sózi “Birinshi úshin!” bolatyn.
Al Birinshi úshin Ekinshi qashanda ekinshi orynda turady. Sóıte tura, Ekinshi naǵyz berilgen dos edi. Ol qandaı jaqsy nárse bolsyn aldymen Birinshige buıyrýy kerek dep biletin. Áldekimmen sóıleskende de Ekinshi aldymen Birinshiniń sózinen mysal keltirip, onyń shynynda da birinshi adam ekenin aıta ketýdi umytpaıtyn.
Birde jaǵdaı tosynnan ózgerip sala berdi. Mekemedegilerdiń barlyǵy túkke túsinbeı ań-tań: birinshi ret Birinshi Ekinshimen birinshi bolyp amandasty da, ony óziniń týǵan kúnine shaqyrdy. Artynsha áriptester arasynda bolǵan áńgimede Birinshi Ekinshi týraly áńgime qozǵap, onyń Birinshi bolýǵa ábden laıyq ekendigin aıtty.
Bári bir kún ótken soń belgili boldy: osy ýaqytqa deıin mekemeniń birinshi adamy bolyp kelgen Birinshi joǵarydaǵylardyń buıryǵymen Ekinshiniń ornyna otyratyn bolypty da, Ekinshi Birinshiniń ornyn ıemdenipti.
О́kinishtisi, bul orynǵa negizinen Úshinshi laıyq edi...
Iýrıı RIHTER.
Aýdarǵan Úmit ZULHAROVA.
________________
Múıisti júrgizetin
Berik SADYR
