Sarapshylar turǵylyqty halqynyń keminde 20 paıyzy qor naryǵyna qatyssa ǵana jumystyń alǵa júretinin aıtyp kelgen. (2019 jyldyń aıaǵynda - 1,3%). Sáýir aıynyń alǵashqy onkúndiginde bul kórsetkish 1,4 1,4% qurady. «Naýryz, sáýir aılarynda jeke tulǵalar 500-600 jańa saýda shottaryn ashady. Bul óte jaqsy nátıje» - dep habarlaıdy KASE. Salystyra ketsek, bul kórsetkish AQSh-ta 60 paıyz, EO elderinde 10-20 paıyz. Túrkııalyqtardyń 15 paıyzy qor naryǵy arqyly ınvestjobalardy qarjylandyrýǵa basymdyq beredi. Al Qazaqstanda bul kórsetkish 1 paıyzdyq deńgeıde. Bul qazaqstandyqtardyń múmkindigimen salystyrǵanda óte az.
Sarapshylar qazaqstandyqtarǵa qor naryǵynyń tartymdylyǵyn arttyrýdyń kezi endi keldi. Biraq onyń tartymdylyq shekarasy Almaty men Nur-Sultannan ári asa almaı tur. Alys aýdandardaǵy ınvestorlar úshin KASE-niń saýda alańdary ázirge qol jetimdi emes. Qor naryǵyna qatysýǵa yqylas bildirip otyrǵan qazaqstandyqtardyń 1 paıyzy – Almaty, Astana jáne Aqtaý qalalarynyń úlesinde.
«Bul tıimdi me, utylyp qalmaımyz ba?» degen kóp kóńilindegi kúmánge qor naryǵy ınvestısııalyq keńesshileriniń Almaty men Astanadan ári asa almaı otyrǵany sebep eken. Tımýr Týrlovtyń paıymdaýynsha, bul ýaqytsha qubylys eken. Qor naryǵy basshylary, ınvestısııalyq kompanııalar 2016-2017 jyldar arasynda konferensııalar ótkizip, Qazaqstannyń barlyq aımaǵyndaǵy ınvestorlarmen onlaın-translıasııa arqyly baılanysqa shyqty. Nátıjesinde qazaqstandyqtardyń basym kópshiligi ınvestor bolýǵa daıyn. 2018-2020 jyldar arasynda jekeshelendirý barysynda «Samuryq-Qazyna» kompanııalar tobyna tıesili «Qazaqstan temirjoly», «Samuryq-Energo», «Qazatomónerkásip», «Qazposhta», «QazMunaıGaz», «TaýKen-Samuryq», «Eır Astana» kompanııalary aksııalary satylymǵa shyǵarylýy ınvestorlardyń qyzyǵýshylyǵyn oıatyp otyr.
Bırjanyń ókilderi munyń sebebin naryqtaǵy ınvestısııalyq opsııalar týraly málimetterdiń kóptep jarııalanýymen, sondaı-aq qor bırjalary men saýda-sattyq esebin qashyqtan ashý tehnologııalarynyń tómendeýimen túsindirip otyr. Al táýelsiz sarapshylar bolsa, belsendiliktiń sebebin basqadan izdeıdi: Osyǵan BAQ-ta qor naryǵynyń áleýeti durys baǵalanbaıdy degen pikirdiń bási basym bolyp kelgen. Qazaqstandyq salymshylardyń basym kópshiligi konservatıvti kózqarastyń sheńberinen shyǵa almaı, bank depozıtterine basymdyq berip kelgen. Mysaly, qor naryǵynyń sarapshysy Elena Alchýeva tek qazaqstandyq salymshylar qarjy, qor naryǵyna qatysty aqparattardyń qysymynda qalǵanyn aıtady: Qunsyzdanyp ketken teńgemen birge atynan at úrketin alpaýyt kompanııalardyń aksııalary da arzandap shyǵa kelgen: «Osyǵan deıin kompanııalardyń ár jarty jylda nemese toqsan saıyn aksıonerlerine dıvıdend berip kelgeni jaıly aqparattardyń basy ashyq boldy: Bul jerde tutynýshy utylmaıdy, aksııalar arzandap ketse, salǵan qarjysy saqtalady. Bul joly alpaýyt kompanııalardyń aksııalarynyń quny arzandap ketýi salymshylardyń nazaryn aýdaryp otyr: Olar jyl aıaǵyna deıin olardyń qazirgiden 50 nemese 100 paıyz qymbattaıdy. Belsendiliktiń sebebi sol» deıdi Elena Alchýeva. Al endi bırja usynǵan málimetterde memlekettik baǵaly qaǵazdar arasynda Oman Sultanatynyń (54%), Túrkııanyń (34%) jáne Ýkraınanyń (9%) oblıgasııalary qazaqstandyqtar tarapynan erekshe suranysqa ıe bolǵanyn aıtady: Investısııalyq qorlardyń baǵaly qaǵazdarynyń ishinde SPDR S&P 500 ETF aksııalary (55%), Freedom Finance (22%) jáne Centras - Global Markets (22%) aksııalary eń kóp suranysqa ıe bolypty. Naýryzda shot ashqan jańa ınvestorlar kópshiligi (47%) Halyq bankiniń baǵaly qaǵazdaryn, 25% - «KazTransOıl», 7% - «Sberbank», 7% - «KAZ Minerals» jáne 3% - «Bank VTB» satyp aldy.
«Sońǵy aılarda Halyq Bankiniń aksııalary suranysqa ıe boldy. Bul suranys 21 aqpannan bastap ósti. Sebebi sáýir aıynyń qor bırjalarynda aksııalardyń baǵasy 35% arzandap ketti. Qaltasy sonshalyqty qalyń emes qazaqstandyqtar osy múmkindikti paıdalanǵysy keldi», - dep túsindirdi bırjada.
Qazaqstan qor bırjasynyń ókilderi naýryz aıynan bastap qazaqstandyqtar úshin jańa jobanyń tusaýy kesilgenin aıtady: Ol «Kóshbasshylar» dep atalady. Aty aıtyp turǵandaı, bul jobaǵa daǵdarys qyspaǵynan birinshi bolyp shyqqan kompanııalar qatysady eken. Osy jobany úılestirip otyrǵan Frıdom Fınans kompanııasynyń ókilderi jobany qazaqstandyqtardyń múmkindigine saı úılestirgenin aıtady. «Kapıtalızasııasy jáne ósý áleýeti jaqsy myqty kompanııalardy iriktep aldyq. Olar – Amazon, Microsoft, Google, Adobe, AMD, Fortinet », - dedi Freedom Finance basshysy jrnalıstermen ótken vebınar jıynda.
Kompanııa bul portfel ekonomıka salalaryn tańdaýǵa jáne jeke aktıvterge ınvestısııalaý ýaqytyna shekteýler qoımaǵanyn aıtady. «Notalar - bul ıntervaldy eskertý, bul ony belgili bir merzimde satyp alýǵa nemese satyp alýǵa bolatyndyǵyn bildiredi», - dep atap ótti Frıdom Fınans ókilderi. Sonymen qatar, eń az usynylatyn ınvestısııalyq kezeń bir jyldan bastalady. Aksııalarǵa qoıylatyn talaptarǵa keletin bolsaq, ótimdilik kúnine bir aksııa úshin keminde $ 3 baǵamen 200 myń aksııadan kem bolmaýy kerek, bir aktıvtiń úlesi portfeldiń 30% -dan aspaýy kerek, bir salanyń úlesi 50% -dan aspaýy kerek, al marjany paıdalaný kerek menshikti qarajattyń 200% -nan aspaıdy, opsıondyq strategııa úshin eń úlken táýekel portfeldiń 10% -nan aspaıdy.
Sondaı-aq, Freedom Finance portfolıosynda tańdalǵan ár kompanııanyń negizgi kórsetkishterin atady. Atap aıtqanda Amazon-tyń maqsatty baǵasy 2,5 myń dollarǵa jetedi, áleýeti - úsh-alty aıdyń sheginde 19%. Maıkrosofttyń maqsatty baǵasy - 195 AQSh dollary, áleýet úsh aıdan alty aıǵa deıin 42%.
«Frıdom Fınans» kompanııasynyń bas dırektory Tımýr Týrlov vebınar barysynda Eýropa elderindegi pandemııamen kúresýdiń oń dınamıkasyn atap ótti. «Italııa óziniń sharyqtaý shegine jetti. Ispanııada aýrýdy juqtyrǵandardyń sany azaıdy. AQSh-ta da jaǵymdy jańalyqtar legi bar. Qytaı da qalpyna kele bastady. QHR tárizdi alpaýyt eldiń ekonomıkasynyń ósimi Qazaqstanǵa mýltıplıkatıvti áser etedi. Meniń oıymsha, sáýir aıynyń sońyna deıin álemdegi karantındik shekteýlerdiń basym bóligi jeńildeıdi. Sosyn ekonomıka birtindep ashylyp, qalpyna keledi», - dep kútedi ol.
Sonymen qatar, «Frıdom Fınans» basshysy ınvestorlarǵa pandemııa kezinde aksııalary jaqsy satyp alynǵan birneshe kompanııalarǵa nazar aýdarýǵa keńes berdi. «Baǵaly qaǵazdar birshama quldyrap, keıin aıtarlyqtaı ósedi. Qazir múmkindikter kezeńi. Mysaly Amazon kompanııasy 2020 jyldyń alǵashqy toqsanynda $ 1,35 mlrd paıda tapty. Eger siz Amazondy pandemııadan buryn jáne keıin salystyrsańyz , sodan keıin kórsetkishter óte jaqsy. Microsoft kompanııasynyń aksııalary arzandap ketti. Bul olarǵa aksııalaryn qysqa merzimde arzan baǵamen satýǵa múmkindik berdi. Qazir qazaqstandyqtarǵa Adobe kompanııasynyń aksııasyn satyp alýǵa keńes beremin. Bul qor naryǵynyń daǵdarysynan jarǵylyq qoryn kóbeıtip alǵan kompanııa. Basqasha aıtqanda qor naryǵyndaǵy daǵdarys menedjerleri dep osy kompanııalardy aıtýǵa bolady» deıdi Tımýr Týrlov.
Tımýr Týrlovtyń aıtýynsha, osyndaı jas kompanııalar, qor naryǵynda baǵyn endi synap kele jatqan ınvestorlar úshin jaqsy múmkindik ekenin aıtady. Olardyń asııasynyń baǵasy qol jetimdi.Jáne nazar aýdaratyn tus – olardyń baǵasy tym arzandap da ketken joq. Baǵany birqalypty ustap turdy. «Olar osy toqsannan bastap paıdaǵa jumys isteı bastaıdy. Qor naryǵy tarıhynda aksııasy tym qymbattap ketpegen, arzandatpaǵan da kompanııalardyń bolashaǵy bar ekeni dáleldengen » deıdi Tımýr Týrlov . Ári qaraı, ulttyq valıýta daǵdarystan keıin bastapqy deńgeıine qaıta orala ma degen suraqqa jaýap bere otyryp, Týrlov mundaı ssenarııge kúmándanatynyn aıtty.
«Munaı baǵasy qalpyna kelse de, valıýta burynǵy baǵamyna oralmaıdy. Qosymsha tynys alýy múmkin. Biraq burynǵy baǵaǵa qaıta oralmaıdy» deıdi ol.
ALMATY
