On bes adamdy órtten qutqarǵan

40 gradýs aıazdaǵy qyzyl jalyn

Beıbit kúnniń batyrynyń kim ekendigi, qaıda jumys isteı­tindigi, otbasy, oshaq qasy týra­ly sál keıinirek aıta­myz. Áýe­li qyrdyń qaǵylez ulyn elge ta­nytqan oqıǵanyń qalaı bol­­ǵanyna bir sát kóz júgir­tip kórelikshi. «Túngi saǵat 1 jarym­nyń shamasy. Shyrt uı­qyda jat­qan­myn. Balany uıyq­ta­typ, ózi tósekke endi qısaı­ǵan jubaıym esik­ten tútin kir­genin baıqap, meni oıatty. Úıde únemi ózimmen birge alyp júretin gazqaǵar (pro­tı­­­vogaz) turatyn. Qol qýsyryp, qarap otyratyn ýaqyt emes, gazqaǵarymdy basyma kıe salyp, uıaly telefonymnyń jaryǵyn qosyp, dálizge shyqtym. Áýeli órt shyqqan jerge deıin baryp, qarap shyqtym. Jolaı kezdes­ken kisilerdi dalaǵa shyǵaryp, syrtqy esikke deıin jetkizdim. Sosyn páterime kelip, otbasymdy shyǵardym da, qaıtadan adamdardy dalaǵa shyǵarýǵa kiristim. Keıbir turǵyndardyń esikterin qaǵyp, oıatýǵa týra keldi. Biraz tur­ǵyn­dar dalaǵa ózderi shy­ǵyp jatty. Jataqhananyń ishi-syrty ý-shý. Eshkimniń eshkimge qaraıtyn jaǵdaıy joq. Kók tútin. Túk kórinbeıdi. Páter­le­rinen shyqqan adamdardy súıe­mel­dep, ózdiginen júre almaıtyn kisilerdi demep, jol kórsetip, esikke deıin jetkizdim. Bul kezde órt sóndirýshiler áli kelmegen edi. Olar kelgennen keıin de olarǵa kó­mektestim. Sol kúni qalada qat­ty aıaz bolyp, 40 gradýsqa de­ıin barypty. Et qyzýmen túk sezbeppin. Juqa trıkomen, fýt­bolka syrtynan kúrteshe kıip shyǵa salǵanmyn ǵoı. Kirip-shy­ǵyp júre bergen ekenmin. Be­sin­shi qabatqa birinshi qabatqa shyq­qandaı sezinip júrippin ózim­di sol kúni. Keıin bildik, órt bi­rin­shi qabattaǵy bir páterden shy­ǵyp, elektr qalqanyna tıip, jo­ǵarǵy qabattarǵa órlegen ǵoı. Tútin­nen túk kórinbegeni ras. Uıaly telefonnyń jaryǵymen júr­­gende bir metrdeı jerdi ǵana kó­rip otyrdym. Eń bastysy, Qu­daı saqtap, adam shyǵyny bol­ǵan joq».

Bir qyzyǵy, bálkim, qara­pa­ıym­­dylyǵy da shyǵar, Qýan­dyq tún ishinde qanshama adamdy qyzyl jalynnan qutqarǵanyn eshkimge aıtpaıdy. О́zi jumys is­teıtin «Shyǵys» óńirlik qol­bas­shy­lyǵy efreıtordyń erli­gin eki-úsh kún ótken soń órtke sharpylǵan jataqhana tur­ǵyn­da­ry­nan estıdi. «О́rt bolǵan kúnniń erteńinde jumystan surandym. Túnde órt bolǵanyn eskerttim, biraq adamdardy qutqarǵanymdy aıtqan joqpyn. Úıdiń bári ys bolyp ketti. Úsh kúnsiz jataqhanaǵa kirmeńder dedi. Eki-úsh kún ótip, es jıǵannan keıin bizdiń úıdiń kisileri, PIK órt bolǵan kezde turǵyndarǵa kómektesken mek­tep basshylyǵyna, taksıs­ter­ge, basqa da azamattarǵa Alǵys hat aparyp, tapsyrypty. Tur­ǵyn­dar osyndaı Alǵys hatty bizdiń basshylyqqa da aparǵan ǵoı. Bizdiń jumystaǵylar sol kezde bilse kerek. «Sen nege aıt­paǵansyń? Mundaı dúnıeni aıtý kerek qoı» dep maǵan telefon soǵady jumystaǵy basshy­la­rym» dep eske alady sol kúnderdi keıip­kerimiz.

Sodan ne kerek, «Shyǵys» óńirlik qolbasshylyǵy Qýandyq Qanatulyn ártúrli marapattarǵa usynyp, efreıtor áýeli oblys­tyq Tótenshe jaǵdaılar depar­ta­­­menti bastyǵynyń, Semeı qala­­­syndaǵy Batys áskerı qala­shy­­ǵy 35411 áskerı bóliminiń koman­dıriniń Alǵys hattarymen jáne Qazaqstan Respýblıkasy Qarýly Kúshteri Qurlyq ásker­le­ri bas qolbasshysy birinshi oryn­basarynyń Maqtaý qaǵa­zy­men marapattalady. Sodan soń Qorǵanys mınıstriniń Alǵys hatyna ıe bolyp, Otan qor­ǵaý­­shylar kúninde Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń qoly­nan «Erligi úshin» medalin alady. Jyl sońynda «100 jańa esim» jobasynyń jeńimpazy atanady.

 Jaqyndary ne deıdi?

Biz Qýandyqtyń jasaǵan er­li­gi, keıingi alǵan marapattary týraly ǵalamtordan bildik. Ár­túr­li sýretterin kórdik. Sonda bir baıqaǵanymyz, qarǵa boıly Qaztýǵan degendeı, Qýandyq asa boıshań, deneli, iri emes, qar­­shy­­ǵadaı ǵana qaǵylez jigit. Bir qa­raǵan adamǵa «Osy jigit 15 adamdy qutqardy» deseńiz, áýel­de senbeýi de múmkin. Biraq má­sele boıda, deneniń irili­gin­de emes, másele oıda, sanada, júrekte, minezde eken-aý. Osyn­daıda Álıhan Bókeıhan jaryq­tyq­tyń «Ultty súıý bilimnen emes, minezden» degen sózi eske túsedi. Minez degennen shyǵady, Qýandyq qarapaıym ǵana otbasy­nan shyqqan qarapaıym aýyl balasy. Aıagóz aýdanynyń Shyn­qoja batyr aýylynyń týmasy. Sonda týǵan, sonda mek­tep bitirgen. «Qýandyq aýyly­myz­daǵy mektepte bilim aldy. Mek­tep­te úlgili, eńbekqor, alǵyr oqý­shy­lardyń biri boldy. Áke-sheshesi Qanat pen Marfýǵa óte qara­paıym kisiler. Qýandyq osy sha­ńyraqtaǵy eki balanyń úlkeni, Shyraı degen qaryndasy qazir tur­mysta. Biz aýylymyzdan Qýan­dyq sekildi júrekti jigittiń shyq­qanyna maqtanamyz. Qanat pen Marfýǵanyń osyndaı ul tárbıe­le­genin aýyl adamdaryna maqtana aıtamyz. Qýandyq balamyzdyń qansha adam­dy órtten qutqarýy mektepte alǵan bilimi men ata-anadan kórgen úlgi-tárbıesiniń arqasy dep bilemiz. Sondyqtan onyń bolashaǵynan zor úmit kútemiz», deıdi Shynqoja batyr aýylynyń týmasy, zeınetker ustaz Qınaıat Muhametsadyqova.

Shynqoja batyr aýylynda turatyn Qýandyqtyń áke-sheshe­sine telefon shalyp, anasy Marfýǵamen sóıleskenimizde keıip­kerimiz bala kúninde ushqyr bol­ýdy armandaǵanyn aıtty. «Uly­myz qazir óz erkimen áskerı qyzmet istep júr. Mektep bitirgen soń áskerge ketti. Áskerden keıin osy jerge ornalasty. Men ne aıta­myn?! Meniń balamnyń adam­gershiligi mol. Tártibi de jaqsy boldy. Aıtqanyn istet­kiz­beı qoımaıtyn qaıtpas-qaısar mine­zi bar. Mektepte oqyp júr­gende qaısar boldy, shynshyl boldy. О́tirik aıtpaıtyn» dep anamyz qysqa qaıyrsa da, uly­men maqtanyp-marqaıatynyn kóńi­li­mizben sezdik.

Qýandyqtyń 2013 jyldan beri taban aýdarmaı jumys is­tep kele jatqan jeri «Shyǵys» óńir­­lik qolbasshylyǵyna qa­ras­ty 35411 áskerı bóliminiń komandıri, polkovnık Erjan Ádil­bekulyna habarlasyp, az-kem áńgimege tarttyq. «Qýandyq 5-shi artıllerııalyq dıvızıonynda mehanık júrgizýshi. Sal­maqty jigit. Aldyna qoı­ǵan min­det­terdiń barlyǵyn ýaqy­tyn­da atqarady. Bir sózben aıt­qan­da, tárbıeli bala. Jubaıy da sypaıy. Qýandyqtyń erekshe qasıeti, qarapaıymdylyǵy. Bar kezde de, tar kezde de asyp, sas­paıdy. 15 adamdy órtten qut­qa­ryp, túk bolmaǵandaı, eshteńe istemegendeı júrýi, bizge aıtpaýy qarapaıymdylyǵynyń dá­leli emes pe?! Áli esimde, «Erlik jasaǵanyńdy nege aıt­pa­ǵansyń?» degenimde: «Onda tur­ǵan ne bar? Azamattyq paryzymyz ǵoı. Er-azamat degen atymyz bar emes pe?!» dedi. Mine, Qýandyq osyndaı jigit. Onyń ata-anasyna: «Sizder jaqsy bala tárbıeledińizder» dep únemi aıtyp júremin» deıdi komandır.

 Túıin

Qazirgi eldegi jaǵdaıǵa baıla­nys­ty Qýandyqpen kezdesip, emen-jarqyn áńgimelesýdiń reti kelmeı, uıaly telefonmen sóı­les­ýge májbúr boldyq. Sóz arasynda «О́rtke deıingi, órtten keıingi, «100 jańa esimge» deıingi jáne keıingi ómirińde ózgeris bar ma?» dep suradym. «Qazir kóshede kisiler tanyp, jasaǵan erli­gime alǵystaryn bildirip ja­tady. Úlgi tutyp, mektepter­ge, kitaphanalarǵa kezdesý­ler­­­ge shaqyrady. Eń bastysy, adamdar­dyń alǵysyn, batasyn alyp ja­tyrmyn. Eldiń alǵy­syn­an ar­tyq eshteńe joq-aý» dep kelte qaıyrdy Qýandyq áskerılerge tán qysqa sóıleıtin ádetpen.

Shyǵys Qazaqstan oblysy