Oblystyq ókiletti jáne atqarýshy organdar jergilikti memlekettik basqarýǵa jatqyzylyp, ókinishke qaraı, jergilikti ózin ózi basqarýdyń mártebesi sheshilmeı, belgisiz merzimge keıinge qaldyryldy. 2000-jyldary qabyldanǵan jergilikti memlekettik basqarý týraly zańdardan keıin de ol másele sol baıaǵy sheshilmegen kúıinde qalyp qoıdy.
Jergilikti basqarýdyń tıimdi qurylymyn qalyptastyrý memlekettik saıasattyń ózekti máselesine aınaldy. Osylaı bola tura, jergilikti memlekettik basqarýdyń jergilikti ózin ózi basqarýdy damytpaıynsha nátıje bermeıtinin túsinýge óremiz jetpedi. Qalaı bolǵanda da, memleket tarapynan iske asyrylǵan áreketter jergilikti ózin ózi basqarýdy emes, tek memlekettik basqarý máselelerin retteýge ǵana baǵyttalyp keldi. Qazirgi kezde jergilikti ózin ózi basqarýdyń rólin, jergilikti memlekettik basqarý organdarynyń qataryna jatatyn máslıhattar atqarýda. Árıne bul oǵash nárse. Degenmen, ǵalymdar máslıhattardyń jergilikti ózin ózi basqarýdy óz moınyna alýy úshin ony jergilikti memlekettik basqarý júıesinen shyǵarǵan durys degen pikir aıtýda. О́ıtkeni máslıhattardy turǵyndar tikeleı saılaıdy. Endeshe, máslıhattardyń saılanatyndyǵy men ákimderdiń de bolashaqta saılaný múmkindigin eskersek, keleshekte olardy jergilikti ózin ózi basqarý organyna aınaldyrýǵa jaǵdaı týar edi.
Damyǵan elderdiń memlekettik basqarý júıesinde memlekettik basqarýdyń aýqymy men resýrsynyń úlesi, memlekettik organdar men azamattardyń arasyndaǵy qarym-qatynas sıpaty túbegeıli ózgeris tapqan. Al biz bolsaq, osy kúnge deıin memlekettik basqarý júıesindegi qaq ortany taba almaı otyrmyz. Iаǵnı, memlekettik organdardyń ókilettilikteriniń jetispeýi olardyń shalys basýyna jáne kerisinshe, shamadan tys ókilettikke ıe bolýy qyzmet babyn teris paıdalanýǵa ákelip soǵatyndyǵyn áli túsiner emespiz. Endeshe, másele memlekettiń rólin qysqartýda emes, memleketti sheber jáne saýatty basqarýda bolyp otyr. Sonda ǵana ákimshilik reformasyna qatysty únemi aıtylyp jaýyr bolǵan kóship júretin ákimder, kórer kózge jáne alǵa jyljýdy kórsetýge ǵana baǵyttalǵan kóz boıaýshylyq, memlekettik bıliktiń jaýap bermeıtin jaýapkershiligi men sabaqtastyǵynyń joqtyǵy, ortalyq pen aımaqtardyń arasyndaǵy alshaqtyq, jazasyz áreket sııaqty áńgimeler toqtar edi.
Bul taqyryptyń mańyzdylyǵy onyń azamattyq qoǵam qurý jáne saıası reformalardy tııanaqty júrgizý máselesimen tikeleı baılanystylyǵynda. Bizdegi reformalar men bastamalarymyzdyń kópshiliginiń nátıjeleri oblystyq deńgeıden asyp, aýyldaǵy buqara halyqqa jetpeı jatatyny jasyryn emes. Aragidik atqarylatyn jumystar tek úgit-nasıhat sheńberinde qalyp jatady. Reformalar nátıjeli bolý úshin Qazaqstan turǵyndarynyń ózderiniń sol jumysqa tikeleı aralasýy kerek. Ol úshin jergilikti áleýmettiń, jurtshylyqtyń áleýeti iske qosylǵany durys. Shyn máninde, qazir azamattyq qoǵamdy damytý úderisi tómennen joǵary qaraı emes, kerisinshe, joǵarydan tómen qaraı júrip jatyr. Iаǵnı, joǵarydan «tańylyp» jatyr deýge de bolady. Ortalyq jergilikti jerlerdegi órissiz máseleler men múddelerdi ádette bile bermeıdi. Onyń sheshimderiniń tıimsiz bolyp jatatyndyǵy da sondyqtan. Ony naqty jaǵdaıdy bastarynan keshirip, onyń ashysy men tushysynyń dámin tatyp, soǵan ýaıym jep otyrǵan sol jerlerdiń turǵyndary ǵana jaqsy bilýi múmkin. Olardyń arasynda memlekettiń jaýy joq, olardyń barlyǵy óz eline jaqsylyq qana tileıtinder. Endeshe, jergilikti qaýymdastyqtarǵa óziniń damý baǵyttarynyń basymdyqtaryn aıqyndaýǵa múmkindik bergen jón. Olar jergilikti jerlerdiń túıtkil máselelerin talqylaýǵa belsendi qatysyp, sheshim qabyldaý jáne onyń nátıjesin baqylaý isine aralasýy qajet. Jergilikti ózin ózi basqarýdyń aýylǵa da, qalaǵa da, ıaǵnı búkil qoǵamǵa qatysy bar. О́ıtkeni azamattyq birlestikter men turǵyndardyń ártúrli qaýymdastyqtary barlyq salalar men ákimshilik-terrıtorııalyq birlikterde qurylyp, barlyq qaýym bolyp qoǵam ıgiligi úshin belsene jumysqa aralasqany tıimdi. Endeshe jergilikti ózin ózi basqarý ǵana demokratııanyń damýy men azamattyq qoǵamnyń tamyryn tereńge jaıýyna qajetti qunarly topyraq bola alady.
Japsarbaı QÝANYShEV,
saıası ǵylymdar doktory
