ShYǴYSTAǴY ShYRǴALAŃNAN ShYǴA ALAMYZ BA?

Shyǵys Qazaqstan ob­lysynda qazir óte kúrdeli jaǵdaı oryn alýda. Aýyl­dardyń aýdanmen, oblys ortalyǵymen baılanysy úzilip qalyp otyr. Shyǵys Qazaqstandaǵy basty prob­lemanyń biri – jol joq. Tótenshe jaǵdaılar mı­nıstri Vladımır Bojko Tar­baǵataı aýdanyna ar­naıy tehnı­ka­men eki kún júrip bardy. Al mı­nıstr áreń jet­ken jerdegi aýyl­dardyń turǵyn­dary syrtqy dúnıe­den habar-osharsyz qalǵany anyq. Bul jerde nege apat aımaǵyna bir-aq mınıstr baryp otyr? О́zge mı­nıs­trlikter de ózderiniń atqaratyn salasy boıynsha birden qoldaý kórsetýi kerek edi ǵoı. Baıaǵyda jaýgershilik zamanynda shyǵystan jaý shapqanda, sonaý batystan, ońtústikten, ortalyq pen soltústik­ten batyrlar bastaǵan qol birden jetip, el qorǵaǵan edi ǵoı! Al qazir ushaqtar ushyp jatqan HHI ǵasyrda “Mersedes” mingen mınıstrlerimiz tabıǵat apatyna ushyraǵan aýyl­darǵa nege bara almaı otyr?! Al Elbasynyń tapsyrmasymen baryp, jaǵdaımen tanysqan, tıisti mindet­ter júktelgen birinshi vıse-pre­mer О́.Shókeev týraly áńgime bólek. Qorǵanys mınıstrliginiń qanshama tikushaqtary bar? Taý-tasqa qaramaı, ózen-kóldi de keship óte beretin áskerı ozyq úlgidegi tehnıkalary da az emes. Tasqyn sýǵa qamalyp otyrǵan aýyldarǵa arnaıy tehnıkalar baryp, halyqqa ýaqytsha qyzmet kórsetse, qandaı ǵanıbet bolar edi. Sol sekildi Kólik mınıstrligi ózge óńirlerdegi jol qurylysyn salatyn myqty tehnıkalaryn jedel attandyryp, jaramsyz bolǵan avtokólik joldaryn qalpyna keltirgeni jón bolary daýsyz. Kelesi másele – Qyzylaǵash aýylynda bolǵan apat. Aýyldy qalpyna keltirý úshin turǵyn úı salýǵa qarajat bólindi. Turǵyn­darǵa kıim-keshek jetkizilip jatyr. Turǵyndar Tótenshe jaǵdaılar mınıstri V. Bojkodan: “Ári qaraı kúnimizdi qalaı kóremiz?” – dep suraıdy. О́ıtkeni, maldary túgel qyrylyp qaldy. Aýlasyndaǵy tehnıkasynan da aıyryldy. Ákeden balaǵa mura bolyp kele jatqan dúnıe-múlikterin de tasqyn sý shaıyp áketti. Memleketimiz úı salyp be­redi. Al tur­ǵyn­dar ári qa­raı qa­laı ómir súr­mek?! Olar­dyń bar kún­kórisi mal sha­rýashy­lyǵy boldy. Osy oraıda Aýyl sharýa­shylyǵy mı­nıs­trligi, “Qaz­Agro” hol­dıngi jáne bas­qa damý ıns­tı­týttaryna mem­­leket bıýd­jetinen mıl­lıardtaǵan qarjy aýdarylyp keledi. Aýyl sharýashy­lyǵy mınıstrliginiń ókilderi jáne atalǵan kompanııanyń mamandary Shyǵys Qazaqstan jáne Almaty oblystaryna arnaıy baryp, máseleniń mán-jaıymen tereńirek tanysyp, turǵyndarǵa qansha kó­lemde mal qajet ekenin anyqtasa, ıgilikti is bolar edi. Sondaı-aq apatty jaǵdaıǵa tap bolǵan atalǵan óńirlerdegi aýyldardyń turǵyn­daryna lızıng boıynsha ár túrli mal túrlerin bes, on jyl merzimge bergen tyǵyryqtan shyǵýdyń bir joly ekeni anyq. Aıtalyq, “QazAgro” AQ, “Da­mý” AQ qarajat bólip, Pavlodar, Qaraǵandy, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystaryndaǵy mal baǵyp otyrǵan sharýashylyqtardan jylqy, iri qara jáne qoı, qaz ben úırek alsa, ony zardap shekken óńirlerdegi turǵyndarǵa lızıng boıynsha berýge bolar edi. Esiktiń aldynda mal paıda bolsa, aýyldyń turǵyndary eshteńege alańdamaıdy, bolashaqtaryna degen senimderi myǵym bolady. Úkimetke de narazylyq bildirmeıdi. Ol aýyldarǵa zaýyt, fabrıka sala almaımyz. Basqasha jumys oryndarymen qamtý múmkin emes. Olardyń jumys orny – ózderiniń tórt túlik maly! Maly bolsa, jumyspen qamtylǵan bolyp esepteledi. Áıtpese, Qyzylaǵashta salyp bergen úıdi kúzetip otyra ma? Olarǵa jyl saıyn qarjy berilmeı­di, kıim-keshek te jylda jetkizil­meıdi. Osydan keıin aýyl­dardyń problemalaryn umytyp ketetin jaman ádetimiz jáne bar emes pe?! Bıyl kóktemge ázirlep otyrǵan tuqymdarynan da aıyryldy. Uzaq merzimge lızıng arqyly dándi-daqyl tuqymdaryn, tyńaıtqysh­tardy, tehnıkalardy alyp berýge memleketimizde múmkindik bar ǵoı. О́z azamattarymyzdy osyndaıda dememesek, qashan qoldaımyz?! Tek qana halyqtan jınaǵan qarjy men kıim-keshekti berýmen shektelsek, eldigimiz qaısy?! Apattyń zardabyn qalpyna keltirý ońaı emes. Tek úı salyp berýmen barlyq másele sheshil­meıdi. Tarbaǵataı, Abaı, Kúrshim, Úrjar aýdandaryndaǵy jaǵdaı da ońaı emes. Qatal qystyń sýyǵynda shyǵys óńirde 50 myńdaı mal qyryldy. Aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń orynbasary, “Qaz­Agro” kompanııasynyń ókili ar­naıy baryp, kúrmeýi qıyndap tur­ǵan osy máseleniń sheshý joldaryn tabýy kerek dep oılaımyn. Máselen, ár otbasyna kem degende eki-úsh sıyr, eki-úsh bıe, on shaqty qoıdy uzaq merzimdi lızıngke berse, 5-10 jyldan soń qaıtary­lýy tıis bolsa, jyl saıynǵy tólderi arqyly óziniń qorasyn malǵa toltyryp alar edi. Aýyldaǵy ár adam bıeniń qymyzyn iship, sıyrdyń sútin, aıranyn, irimshigin paıdalanyp otyr. Mal barda adam ash bolmaıdy, óıtkeni, kúnde Úkimetke qarap, “járdemaqy ber” dep qolyn sozyp otyra almaıdy ǵoı. Bıyl eń bolmasa kartop ekse, kúzdigúni otbasyn azyqpen qamta­ma­syz etedi. Qoılary qozdasa, qysta etteri bolady. Demek, apatqa ushyraǵan aýyl turǵyndaryn malmen qamtý – birinshi kezektegi máseleniń biri! Shyǵys óńirinde keıbir bilikti jastardyń qalaǵa jumysqa ornala­sýyna múmkindik jasalsa, ol da durys bolar edi. Aıtalyq, oblys­taǵy Úlbi metallýrgııalyq zaýyty sekildi alpaýyt óndiris oryndary birneshe azamatty jumysqa alsa, ol da apat shekkenderge qamqorlyq bolary sózsiz. Ulttyq kadrlardy “mamandyǵy joq” dep syrtqa ıterýdiń zamany ótti. Aldaǵy ýaqytta taǵy da proble­malar týyndaıdy. О́tken jyldary aqyly oqyp júrgen stýdentterdiń ata-analary kelesi jylǵy oqý aqysyn qalaı tóleıdi? Buryn malyn satyp ótegen bolsa, endi qaryzǵa beretini de qalǵan joq. Iаǵnı, apat aımaǵynda týyp-ósken stýdentter oqýyn jalǵastyra almaıtyndaı qaýip tónip tur. Son­dyqtan, osy máseleniń sheshiminiń biri apatqa ushyraǵan aýyldardyń stýdentterin memlekettik grantqa aýystyrý qajet. Ol Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan jasalǵan úlken járdem, ıgilikti de saýapty is bolar edi. Táýelsizdigimizdi alǵan kezden beri bolyp otyrǵan úlken apattyń biri – osy. Buǵan nemquraıly qaraýǵa bolmaıdy. Shyǵystaǵy shyrǵalańnan shyǵýdyń bir joly — joldy jónge keltirý. Tıto SYZDYQOV, Májilis depýtaty.