Astana mańyndaǵy aýyldardyń búgingi ahýaly qandaı? Elordaǵa irgeles ornalasqan eldi mekenderdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqyny qaı deńgeıde? Elbasynyń elorda mańyndaǵy eldi mekenderdi damytý jónindegi tapsyrmalary qalaı júzege asýda? Osy jáne ózge de saýaldarǵa jaýap izdeı otyryp, biz Aqmola oblysy Selınograd aýdanynyń ákimi Baqbergen MÁÝLENOVPEN áńgimelesken edik.
– Baqbergen Bóldeshuly, áńgimemizdiń álqıssasyn aýdannyń búgingi ahýalynan bastasaq, jalpy, tynys-tirshiligi qalaı? Qysqasha sıpattap ótseńiz...
– Bárińizge belgili, bizdiń aýdan Astana mańyndaǵy biraz aýyldardy qamtıdy. Al Astana aınalasyndaǵy aýyldardyń damýy Elbasynyń árdaıym baqylaýynda. Biz búginde Prezıdenttiń 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan Astanaǵa irgeles ornalasqan aýyldardy damytý jónindegi keshendi josparyn júzege asyrý baǵytynda aýqymdy jumystar atqaryp jatyrmyz.
Astana mańyndaǵy aýyldardyń búgingi ahýaly qandaı? Elordaǵa irgeles ornalasqan eldi mekenderdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damý qarqyny qaı deńgeıde? Elbasynyń elorda mańyndaǵy eldi mekenderdi damytý jónindegi tapsyrmalary qalaı júzege asýda? Osy jáne ózge de saýaldarǵa jaýap izdeı otyryp, biz Aqmola oblysy Selınograd aýdanynyń ákimi Baqbergen MÁÝLENOVPEN áńgimelesken edik.
– Baqbergen Bóldeshuly, áńgimemizdiń álqıssasyn aýdannyń búgingi ahýalynan bastasaq, jalpy, tynys-tirshiligi qalaı? Qysqasha sıpattap ótseńiz...
– Bárińizge belgili, bizdiń aýdan Astana mańyndaǵy biraz aýyldardy qamtıdy. Al Astana aınalasyndaǵy aýyldardyń damýy Elbasynyń árdaıym baqylaýynda. Biz búginde Prezıdenttiń 2011-2014 jyldarǵa arnalǵan Astanaǵa irgeles ornalasqan aýyldardy damytý jónindegi keshendi josparyn júzege asyrý baǵytynda aýqymdy jumystar atqaryp jatyrmyz.Bul josparǵa bizdiń aýdannan 16 eldi meken kiredi. Buǵan memleketten 36,8 mlrd. teńge aqsha bólindi. Bul qarjynyń basym bóligi birinshi kezekte strategııalyq mańyzy zor nysandarǵa jumsalady. Olar – mektepter, balabaqshalar, jol qurylysy, sý-jaryq máselesin sheshý, taǵy basqalar. Qarjy ár jylǵa kezeń-kezeńimen bólinip, soǵan saı tıisti jumystar atqarylýda. Máselen, 2011 jyly respýblıkalyq jáne oblystyq bıýdjetten 1,7 mlrd. teńge bólinse, 2012 jyly 8 mlrd. teńge, al 2013 jyly 10,5 mlrd. teńge bólindi.
Bıylǵy jyly aýdan boıynsha 4 mektep, 4 balabaqsha paıdalanýǵa berildi. Mektepterdiń biri – Qoıandy aýylynda, ekinshisi – Talapker, endi biri – Qosshy aýylynda, sondaı-aq, Qaraótkel aýylynda salyndy. Biraz mektepterge kúrdeli jóndeýler júrgizildi. Budan bólek osy baǵdarlama negizinde 2 mlrd. 860 mln. teńge Qoıandy aýylynyń, 1 mlrd. 250 mln. teńge Talapker aýylynyń, 503 mln. teńge 96-shy razezdiń, 295 mln. Aqmol aýylynyń elektr-jaryq júıesin jabdyqtaýǵa bólingen. Jol jóndeý jumystary da júıeli júzege asyp keledi. Qoıandy aýylyna uzyndyǵy 3,6 shaqyrym jol tóseý úshin 274 mln. teńge aqsha bólindi. Onda qazir jol jóndeý jumystary júrip jatyr. Al «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha Talapkerge 22 mln. teńge, Qaraótkelge – 37 mln., Qoıandyǵa 41 mln. teńge bólindi. Sý máselesi boıynsha da qarjy bólingen. Orazaq, Aqmol aýyldarynda aýyz sý máselesi jýyqta sheshilgeli otyr. Búginde Qosshy aýylynda ár kóshege sý tartylýda. Bul jumystardyń barlyǵy osy jyldyń sońyna deıin júzege asady. Jalpy, keshendi jospar boıynsha jumystar júıeli júrgizilip jatyr dep aıta alamyz. Qarjylyq jaǵynan eshqandaı qıyndyqtar joq.
Aýdan Astana mańynda ornalasý arqyly – azyq-túlik beldeýiniń negizgi bóligin quraǵandyqtan bizge úlken jaýapkershilik júktelgen. Osy jyldyń alǵashqy jartyjyldyǵynda aýylsharýashylyq óniminiń jalpy kólemi 2,5 mlrd. teńgeni qurady. Bul kezeńde aýdandaǵy jumys isteıtin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń sany 5,8 paıyzǵa ulǵaıdy. Nátıjesinde 106 jańa jumys orny ashyldy. Aıta bersek, atqarylǵan aýqymdy sharalar az emes, áli talaıy atqarylady, atqarylyp ta jatyr. Basty maqsatymyz – Elbasynyń júktegen tapsyrmalaryn, mindetterin oryndaý, el aldyndaǵy bıik maqsattarǵa qol jetkizýge ózindik úlesimizdi qosý. Biz búginde osy jolda barynsha aıanbaı jumys istep jatyrmyz.
– Árıne, atqarylǵan jumystar az emes. Desek te, astana mańyndaǵy aýyldardyń problemasy áli de jetip artylatyn syńaıly. Sý, jol, jaryq máselelerin alǵa tartyp, másele kóterip jatatyndardy jıi kóremiz. Buǵan ne aıtasyz?
– Búginde 70 myńǵa jýyq turǵyny bar aýdanymyz Astana qalasyna jaqyn ornalasqannan keıin jáne aýdan elordamen birge ósip, qanat jaıyp, burynǵydaı emes, damýdyń basqadaı baǵytyna bet burǵandyqtan munda problemalyq jaǵdaılar da bar, árıne. Kezinde astana endi kóship kelgen jyldary turǵyndardyń kópshiligi jeke menshikke ótip ketken segmenttik qujaty joq jerlerdi satyp alǵan. Osydan baryp ınfraqurylym joq. Eshqandaı ınfraqurylym qarastyrylmaǵan jerlerde úı salyp, keıin jaryq, sýdy talap etetinder de bar. Kóktemde olardy sý basyp, qysta qar astynda qalǵanda jıi teledıdarǵa iligýimizdiń de bir sebebi osynda. Jaqyndaǵynyń «jańalyǵy» tez jetedi degen de bul jerde jyǵylǵanǵa judyryq bolyp otyr. Sebebi, irgede otyrǵan aýylǵa Astanadaǵy respýblıkalyq telearnalar da lezde jetip kele qoıady.
– Jer demekshi, shynymen osy jer alý, jer satý máselesi Astanaǵa irgeles aýyldarda óte mańyzdy. Turǵyndardyń bári basty kezekte – Astana mańynan jer alǵysy keledi. Biraq qazir jer bólýge qatysty Memleket basshysy moratorıı jarııalaǵannan beri jer berý ýaqytsha toqtap turǵany belgili. Jalpy, jerge kezekte turǵandar kóp shyǵar?
– Aýdanda qazir 54 myń adam jerge kezekte tur. Iá, ótken jyldyń jeltoqsanynan beri jer bólýge ýaqytsha tyıym salyndy. Sodan beri bizdiń aýdanda kezekte turǵandarǵa jer berilip jatqan joq. Biraq aldaǵy jyldarda qazirgi salynyp jatqan úılerge ınfraqurylymdar retke keltirilgen soń, bul másele de óz retimen sheshiledi degen oıdamyn.
– Al sol kezektegi turǵyndarǵa aýdannan úı salý, úı berý degen sııaqty joldarmen máseleni sheshýdiń balamaly kózderi joq pa?
– Bul rette qazirgi tańda Qosshy aýylynda shaǵyn aýdan salynyp jatyr. Sol jerden úı alýlary múmkin. Biraq Qosshyda qazirdiń ózinde 20 myń adam kezekte tur.
– Kúz aıyndaǵy aýyldarda basty sharýa – egin jınaý naýqany ǵoı. Sizderde egin jaıy qalaı bolyp jatyr? Bıyl qansha astyq alamyz dep boljap otyrsyzdar?
– Aýdanymyzda bıyl 230 myń gektar jerge egin sebilgen bolatyn. Búgingi tańda 36 myń gektar egin oryldy. Jumys júrip jatyr. Aýdanymyzda 4 elevator bar. Olardyń jumysqa daıyndyǵy jaqsy. 530 tehnıka jumys ústinde júr. Buıyrsa, bıyl ár gektardan 12,3 sentnerden astyq alamyz dep boljap otyrmyz. Shamamen 350-400 myń tonnadaı astyq jınaıtyn shyǵarmyz.
– Jalpy, aýdanda kúrmeýi qıyn bolyp jatqan qandaı máselelerdi atar edińiz? Qaı salada problemalar bar?
– Másele joq dep aıta almaımyz. Qaı jumystyń da óz qıyndyǵy bolady. Biraq jumyla júrip jasalǵan jemisti jumystardyń arqasynda barlyq kedergini jeńýge bolady. Qazir bizde azdap qıyndyq týdyryp jatqan, joǵaryda aıtyp ótken beı-bereket salynǵan úılerdiń ınfraqurylymyn retke keltirý máselesi der edim. Bul – sý, jol, jaryq jaǵdaılary. Esh nárse birden bola qoımasy anyq, sharýalardyń bári aqyryn óz sheshimin taýyp kele jatyr. Taǵy bir qıyndyq týdyrǵany kadr máselesi bolyp otyr. О́zińizge belgili, bizde Astanamen salystyrǵanda jalaqy az. Al irgede Astana tıip turǵan soń aýdanda jaqsy mamandar turaqtamaıdy. Al bizdiń jalaqyny Astanamen sáıkestendirip qoıa almaıtynymyz da ras. Osy rette jaqsy mamandardy ustap qalýǵa, jumysqa alýǵa barynsha kúsh salyp jatyrmyz. Múmkindigimizshe úı berip, jalaqysyn kóterýge tyrysýdamyz.
– Bıyl Selınograd aýdanyna – 85 jyl. Osynsha tereń tarıhy bar aýdannyń kópshilik eldi mekenderiniń ataýlary áli kúnge burynǵy keńestik kezeńdegi ataýlarmen qalǵan eken. Osy mereıtoıdy alǵa tarta otyryp, bul oryssha ataýlardy ózgertýge bolmady ma? Jalpy, onomastıka jaǵdaıy qalaı bolyp jatyr?
– Bizdiń aýdanda 53 eldi meken bolsa, sonyń 17-siniń, sondaı-aq, 760 kósheniń 160-ynyń ataýy sol burynǵydaı eski. Osy máseleni men ákim bolyp taǵaıyndalǵan kezde-aq kótergenmin. Bul másele qaraldy. Biraq bizdiń memlekette jer-sý attaryn ózgertýge qatysty qazir moratorıı tur. Sol sebepti de ázirshe aýystyrý múmkin emes. Biraq munyń bári bolashaqta sheshimin tabatyn másele. Aýdanymyz 85 jyldyq toıyna barynsha daıyndyq ústinde. Birqatar mańyzdy sharalar ótip te jatyr. Jalpy, aýdan tarıhy jaıynda ensıklopedııalyq kitap shyǵaraıyq dep jatyrmyz. Áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵymen qatar, aýdannyń rýhanı-mádenı ómirinde de búginde zor ilgerileýshilik bar.
Áńgimelesken Dınara BITIKOVA,
«Egemen Qazaqstan».
Aqmola oblysy,
Selınograd aýdany.
