Ortalyq Azııanyń qaq ortasynda ornalasqan Qazaqstan mádenıeti men tarıhy baı el. Orta ǵasyrlarda Uly Jibek joly Qazaqstan aýmaǵy arqyly ótken. Orda bazar (Ulytaý), Otyrar, Saıram, Túrkistan, Saraıshyq sııaqty qalalar mádenıetter men órkenıetterdiń toǵysqan jeri boldy.
Alǵashqy Qazaq memleketiniń tarıhy 1465 jyldan bastalady. Ol kezde Qazaq handyǵy Altyn Orda muragerleriniń biri retinde quryldy.
Bizdiń ata-babalarymyz jerimizdi saqtap, ony keńeıte bildi. Bul óz kezeginde bizdi kórshilerimizben tatý-tátti ómir súrýge mindettedi.
Elbasynyń bastamasymen 1995 jyldyń 1 naýryzynda azamattyq qoǵamnyń biregeı ınstıtýty retinde Qazaqstan halqy Assambleıasy quryldy. Bul qadam elimizde turatyn barlyq etnostardyń quqyqtary men mindetteriniń teń ekenin rastaıdy.
Sonymen birge Assambleıa qazaqstandyq qoǵamnyń ózindik ereksheligin, mádenı, etnostyq, tildik jáne dinı ártúrlilikke negizdelgen ulttyq ortaq múddeni aıǵaqtaıdy. Munyń ózeginde árbir qazaqstandyqtyń qandaıda bir etnosqa jatatynyna qaramastan táýelsiz memleketimizdiń josparly jáne údemeli damýyna óz úlesin qosyp, bolashaǵyn bizdiń elimizben baılanystyrý múddesi tur.
Egemendi memleketimizdiń zamanaýı damýy úshin ulttyq máselelerdi sheshý, quqyqtyq qatynastardy retteý erekshe mańyzdy. Qazaqstan halqy Assambleıasy etnosaralyq tatýlyqty, qoǵamdyq kelisimdi nyǵaıtý úshin medıasııa rásimderin qoldanady. Qazaqstan – ultaralyq qatynastardy retteýdiń ózindik modelin tapqan el. Eldegi beıbitshilik pen etnosaralyq dostyqty nasıhattaý, ony elge túsindirý, sonyń negizinde qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrý – Qazaqstan damýynyń basty kepili. Bizdiń elimizde ulttyq máselelerdi ǵylymı turǵyda sheshý – ultaralyq kelisimniń mańyzdy jetistikterdiń biri bolyp tabylady.
Birlik kúni memleketimizdiń ıgilikteri barsha qazaqstandyqtarǵa, barlyq etnostarǵa ortaq ekeni anyq ańǵarylady. Kóktemniń sońǵy aıynyń alǵashqy kúnin erekshe atap ótý dástúri ejelgi dáýirlerden jalǵasyp keledi. О́zderińiz biletindeı, osydan 3 myń jyl buryn ejelgi Italııanyń turǵyndary jer men qunarlylyqtyń qojaıyny Maııa qudaıyna syıynǵan. Onyń qurmetine kóktemniń sońǵy aıy «Maı» dep ataldy. Al onyń birinshi kúninde saltanatty jıyndar men merekeler uıymdastyrylǵan.
Keńes Odaǵynda 1 mamyr 1917 jyldan bastap jumysshylardyń halyqaralyq yntymaqtastyq kúni retinde resmı memlekettik merekege aınaldy. Elimizde bul mereke Qazaqstan halqynyń birligi kúni retinde 1996 jyldan bastap toılanyp keledi. О́ıtkeni 1995 jyldyń
18 qazanynda Elbasy N.Á.Nazarbaev 1 mamyrdy Qazaqstan halqynyń birligi kúni retinde belgilegen Jarlyqqa qol qoıdy.
Ulttar arasyndaǵy dostyq pen tatýlyq – el birliginiń kepili. 1 mamyr merekesi halyqtar dostyǵy men yntymaqtastyq rýhyna toly. Halyqtar dostyǵy qazirgi qoǵam damýynyń qozǵaýshy kúshine aınaldy.
Bizge qashanda tózimdilikke negizdelgen adamgershilik qasıet qajet. Toleranttylyq degenimiz – bul basqalarǵa degen qarapaıym tózimdilik qana emes, sonymen qatar olardyń jeke basy men bostandyǵyna degen qurmet, bul basqa etnos, din ókilderine, barlyq sanattaǵy jáne kez kelgen jastaǵy adamdarǵa degen qurmet. Olardy baqyt, ádildik, beıbitshilik, tatýlyq úshin kúresý tilegi biriktiredi.
1 mamyr, bul – Qazaqstandy mekendeıtin barlyq etnostardy biriktire túsetin, ári qaraı beıbit qatar ómir súrý úshin «Biz – qazaqstandyqtarmyz!» degen urandy negiz etken etnosaralyq baýyrlastyq jáne dinaralyq kelisim merekesi.
Marat ÁBSEMETOV,
tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor
