О́tken aptada BAÁ Syrtqy ister mınıstrligi málimdeme jasap, Túrkııany Lıvııadaǵy áskerı is-qımyldarǵa aralasyp, qarý-jaraq jetkizip otyr dep aıyptady. Sondaı-aq Arab Ámirlikteri Halıfa Haftar jetekshilik etetin Lıvııa ulttyq áskerin qoldaıtynyn habarlady.
Basynan sóz asyrmaıtyn Anadoly mundaıda qarap qala ma? Túrkııa Syrtqy ister mınıstriliginiń ókili Hamı Aksoı BAÁ-niń ekijúzdi saıasat ustanatynyna toqtalyp, Ábý-Dabı bıligin Ankaraǵa mysyq tileý bolýyn toqtatýǵa shaqyrdy.
H.Aksoıdyń sózine súıensek, Arab Ámirlikteri Lıvııadaǵy kóterilisshilerdi qarý-jaraqpen jáne jaldamaly áskermen qamtamasyz etip otyrǵan kórinedi. Sonymen qatar ol BAÁ-ni Iemen, Sırııa jáne Somalı túbegindegi beıbitshilikti, qaýipsizdikti jáne turaqtylyqty buzǵan qarýly toptarǵa qoldaý kórsetedi dep synady.
Esterińizge salsaq, Lıvııany talaı jyl bılep-tóstegen Mýamar Kaddafı óltirilgennen keıin elde Jalpy ulttyq kongress qurylyp, bıliktiń negizgi tiregi sanalǵan-dy. Alaıda kongrestiń kóptegen sheshimi saıasatkerlerdiń de, áskerılerdiń de tarapynan synǵa ushyrady. Aqyry 2014 jyly Lıvııada taǵy azamattyq soǵys bastaldy.
Qarýly qaqtyǵys júrgizip jatqan negizgi tarap ekeý. Birinshisi – Ulttyq kelisim úkimeti 2015 jyly BUU Qaýipsizdik keńesiniń kómegimen quryldy. Ony basqaratyn – premer-mınıstr Faıez ál-Sarraj. Ekinshisi – general Halıfa Haftar jetekshilik etetin Lıvııa ulttyq áskeri.
BUU Qaýipsizdik keńesi talaı márte Lıvııadaǵy azamattyq soǵysty toqtatýǵa shaqyrǵan. Tipti, 2019 jyly bul elge qarý-jaraq jetkizýge embargo jarııalady. Alaıda keı memleketter astyrtyn kómek kórsetip otyrǵan syńaıly. Máselen, Túrkııa men Qatar tarapy Ulttyq kelisim úkimetin jaqtaıdy. Al Saýd Arabııasy, Birikken Arab Ámirlikteri jáne Mysyr Lıvııa ulttyq áskerine qoldaý kórsetip keledi.
Túrkııa men BAÁ-niń bir-birin synǵa alýynyń astarynda dál osy barrıkadanyń eki shetinde bolýy sebep. Áıtse de, eki eldiń múddesi bir jerden shyqpaýy birinshi ret emes. Buǵan deıin Sırııadaǵy soǵys kezinde, Mysyrdaǵy búlikte, jýrnalıst Jamal Hashoggıdiń óliminde de pikirleri ekige jaryldy.
Sondaı-aq Anadoly bıligi Ámirlikterdi Iemendegi qaqtyǵysqa atsalysyp, qarapaıym turǵyndardy óltirdi dep synaǵan. Budan bólek, Palestınanyń ishki saıasatyna aralasyp, Túrkııada 2016 jyly bolǵan búlikti uıymdastyrýǵa qarjylaı qoldaý kórsetti dep esepteıdi.
Birikken Arab Ámirlikteri óz kezeginde Túrkııany 2011 jyly bastalǵan «arab kóktemine» yqpal etken memleketter qataryna jatqyzady. Sonymen qatar Egıpettiń burynǵy prezıdenti Muhamed Múrsıdi qoldaǵanyn da keshire almaı júr. Sırııadaǵy soǵysta da Túrkııa men BAÁ-niń múddesi bir jerden shyqqan joq. Máselen, Ankara bıligi Bashar Asad úkimetine qarsy qozǵalysty qoldaǵan. Al Arab Ámirlikteri Saýd Arabııasymen birge B.Asadty jaqtady.
Parsy shyǵanaǵyndaǵy daǵdarysta da Túrkııa men Birikken Arab Ámirlikteriniń kózqarastary túıisken joq. Esterińizde bolsa, 2017 jyly Saýd Arabııasy, BAÁ, Bahreın jáne Mysyr tarapy Qatardy terrorısterdi qarjylandyrady dep aıyptap, ekijaqty kelisimderdi buzyp, blokada jarııalaǵan edi. Sodan beri tórt memleket qursaýyn áli alǵan joq.
Túrkııa tarapy sol kezde Qatardy jaqtap, atalǵan memleketpen saıası, ekonomıkalyq jáne áskerı baılanysyn nyǵaıta tústi. Máselen, qazirgi tańda Qatarda Anadolynyń áskerı bazasy ornalasqan.
Budan bólek, 2016 jylǵy búlikte Birikken Arab Ámirlikterimen aradaǵy dıplomatııalyq qarym-qatynastyń buzylýyna óz septigin tıgizdi. Atap aıtar bolsaq, Ankara bıligi Muhamed Dalandy búlikti uıymdastyrǵandar qataryna qosqan. Qazirgi tańda M.Dalan BAÁ-de jasyrynyp júr.
Al Jazeera arnasynyń habarlaýynsha, Arab Ámirlikteri Sırııadaǵy atysty toqtatý kelisimin buzýǵa múddeli. Esterińizge salsaq, «Astana prosesi» nátıjesinde Túrkııa, Iran jáne Reseı kepilger-memleket retinde Sırııadaǵy atysty toqtatýǵa kelisken. Al Jazeera arnasynyń málimetine saı, BAÁ Sırııa úkimeti osy kelisimdi buzsa, 3 mlrd dollar tóleýge ýáde bergen kórinedi.
Qysqasy, Túrkııa men Birikken Arab Ámirlikteri arasyndaǵy alaýyzdyq áli talaıǵa sozylatyn túri bar. Eki taraptyń múddesi saı kelmeýi Taıaý Shyǵystaǵy soǵystan kóz ashpaǵan birneshe eldiń taǵdyryna qıyn tıip tur.
