Ár jerde shuraıly jaılaýdyń shúıgin shóbinde jaıylǵan tórt túlik mal. Qaırań kólimen bite qaınasqan jarqabaqty jyranyń boıynda Jumaǵuldyń da qosy bar. Eseıgeli qolyna malshy taıaǵyn ustaǵan, talaı qıly zamandy basynan ótkizgen Jumaǵuldyń 60-ty alqymdaǵan, boıynda kúsh-qýaty taýsylmaǵan shaǵy edi. Jaılaýda jaıylǵan saýlyqtarǵa qarap otyrǵan malshynyń oıy tereńge boılaǵandaı. Nazaryn sordyń arǵy betindegi saǵymdy kókjıekke qadaǵan...
Bul soǵystan keıingi beıbit zamannyń nyshany bar 1956 jyl edi. Sol jyldan bastap Jumaǵul shopan atanyp, ujymshardyń qoıyn baqty. Balasy Orashty qasyna alyp, atakásip – mal baǵýdyń qyr-syryn úıretti. Eli úshin etken eńbegi esh bolmaǵan Jumaǵul atamyz sol jyldary Eńbek Qyzyl Tý ordenimen marapattaldy. Keıin zeınetke shyǵyp, qolyndaǵy malshy taıaǵyn balasyna bergen Jumaǵul aqsaqal keıingi urpaqtary da osy kásipten aınalysady dep oılamaǵan da shyǵar? Mal baǵyp, qut daryǵan qara orynnyń aýyldastar arasynda Jumaǵul qystaǵy atanýy da zańdylyq bolar? Iá, áńgimemizdiń tórkinin ózderińiz baıqaǵandaı, násibin ata kásipten tapqan, eren eńbek hám urpaqtar sabaqtastyǵyna jalǵasqan áýlet týraly bolmaq.
Halqymyzda ǵasyrlar boıy atadan balaǵa dástúrli jalǵasyn taýyp kele jatqan kásiptiń biri – mal sharýashylyǵy. О́risi tórt túlikke, qonysy qutqa toly qazynaly Qaztalov óńirinde sharýanyń kózin tapqan otbasylar kóp. Solardyń biri – Qaztalov aýyldyq okrýginde qonys tepken Malaevtar áýleti. Atasy Jumaǵul, odan keıin ákesi Orash bastaǵan isin Nurlan aǵamyz jalǵastyryp otyr. Ol qazirgi tańda «Dýlat» sharýa qojalyǵyn basqarady. Qojalyq aýdan ortalyǵynan 20 shaqyrymdaı jerdegi Qýandyq qystaǵynda ornalasqan. Búginde sharýasy shalqyǵan sharýashylyq 180 iri qara mal, 700-deı qoı-eshki, 170 jylqy ósirip otyr. Sharýashylyq asyl tuqymdy mal ósirýdi de qolǵa alýdy josparlaýda. Sharýashylyqpen qatar mal baqqan áýlettiń Qaztalov aýylynda azyq-túlik, et dúkeni jáne halyqqa qyzmet kórsetetin ashanasy bar. Maldan nesibesin tapqan áýlet 20 adamdy turaqty jumyspen qamtýda. Qojalyqta 10, 20 jyldan beri úzilissiz qyzmet jasap júrgen aýyl azamattary barshylyq. Solardyń qatarynda Berik Aqbolatov, Gúlbaram Zaınýllınalardy atap aıtýǵa bolady. Áýlet tizginin ustaǵan Nurlan aǵamyz ómirlik jubaıy Mánshúk ekeýi Dýlat, Abat esimdi uldardy tárbıelep uıaǵa qondyrsa, qyzdary Symbat 11-synyp oqýshysy. Bul kúni úlken uldary Dýlat Oral qalasynda turyp, qyzmet etýde. Al Abat ákesiniń isine aralasyp, jeke kásipker atanyp úlgerdi. Atadan qalǵan kásipte baǵy janǵan Abat mal baǵýmen qatar saýda dúkenderi men ashanany basqarady.
Bala kúninen eńbekke aralasqan Nurlan Malaev atasy men ákesiniń eńbek jolyn úlgi tutty. Mektep bitirip, el aldyndaǵy áskerı boryshyn ótegennen keıin, atakásipke aralasty. Atasy Jumaǵul men ákesi Orash ta negizinen ujymshardyń qoıyn baqty. Allanyń er-azamatqa berer eń úlken syıy – týǵannan zııaly, peıili keń, meıirimi mol, ıbasy men ımany bar, keshirimdi zaıybyn jolyqtyrýy. Jaqsyny jazbaı tanyp, jańylmaı jar tańdaý ne úshin qajet? Sebebi bolashaq áýlettiń, urpaǵyńnyń jaınap-jaıqalyp ósýi áıel zatyna tikeleı baılanysty. Nurlan aǵamyz osyndaı ıbaly Mánshúkteı ómirlik jaryn kezdestirip, 1982 jyly úlkenderdiń aq batasyn alyp, shańyraq kóteredi. «Áıel – úıdiń yrysy» degendeı, keıipkerimiz – Nurlan aǵamyz otanasynyń boıynan qazaq analaryna tán asyl qasıetterdi kóre de, tap basyp tanı da bilgen. Shyn máninde, eki jaqsyny qudaı qosqan. Malaevtar áýletiniń yrysy tasyǵan, yntymaǵy jarasqan, balaly-shaǵaly, nemereli bolyp ósip-óngen, máýeli otbasyna aınalýy – otbasy ıeleriniń «bir qoldan jeń, bir jaǵadan bas shyǵarǵan» aýyzbirliginiń arqasy ekeni shúbásiz. Ata jolyn jalǵastyrǵan Nurlan jubaıy Mánshúkpen birge 1987 jyly qazirgi qut mekenine Qýandyq qystaǵyna kelip, keńshardyń bir otar qoıyn baǵýǵa sheshim qabyldaıdy. Sol jyldary biraz qıyndyq bolǵanyn búginde jymııa eske alady aǵamyz.
– Myna qystaqty otyz úsh jyldan beri mekendep kelemin. Qyryq jylǵa jýyq mal baqtym. Qoı baqqan jyldary abyroısyz bolǵan emespin. Jyl saıyn otardan otar órgizdim. Eńbegim esh bolmady. Eń alǵash ákemizden bólinip, óz aldyma keńshardyń qoıyn baǵýǵa bel býǵan kezimde talaı qıyndyqtar bolǵany ras. Biraq sol beınetti ómirdiń zeınetin búgin kórip otyrmyz, – deıdi. Osy jerde otaǵasynyń áńgimesin jalǵaǵan jary Mánshúk apaı: – jas kúnimizde ot jaǵyp, kúl shyǵardyq. Kúnine otyz sıyrǵa deıin saýdym desem, adam nanbaıtyn shyǵar? Sonyń bári sol kezdiń turmysy ǵoı, – dep qostady. Eńbek degen qaǵıdany ómirlik ustanymyna aınaldyrǵan aq jarqyn aǵamyzdyń bul kúnde el syılaǵan azamat, abzal áke, ardaqty ata, sútteı uıyǵan otbasynyń aqylmany bolyp otyrǵanyn kózimizben kórip, bilip júrgendikten de bul sózderine ımandaı ılanamyz.
Malaevtar áýleti kásipterin damytýmen qatar árkez qaıyrymdylyq jasaýdan taıynǵan emes. Aýdandaǵy az qamtylǵan, kóp balaly otbasylardy jumyspen qamtýmen qatar olarǵa qoldarynan kelgenshe kómektesip júr.
Adal eńbekpen kelgen bedel de, dáýlet te bir Allanyń bergen nesibesi. Urpaqtan-urpaqqa mıras bolǵan malshy mamandyǵy Malaevtar áýleti úshin qasterli de qasıetti ekenine olardyń eńbek joldaryn paraqtaǵanymyzda kózimiz jetti. Jumaǵul aqsaqaldan bastap atadan balaǵa mura bolǵan kásipti dóńgeletken Malaevtardy – «Eńbek áýleti» dep ataýǵa tolyq negiz bar. Búgingi tańda atadan balaǵa, baladan nemerege, nemereden shóberege jalǵasqan kásipte júrgen áýlettiń jalpy eńbek ótili 270 jyldy quraıdy. Muratqa jetkizetin, ómirdi sándi de saltanatty, mándi de maǵynaly etetin – eńbek. Olaı bolsa eńbek joldary kópshilikke úlgi bolǵan Malaevtar áýletine aldaǵy ýaqytta tabys pen bereke tileımiz!
Qaırat JAQYP
Batys Qazaqstan oblysy,
Qaztalov aýdany
