Qazaqstan fýtbolyna – 100 jyl! Aıtýly mereke Semeı qalasynda úsh kún boıy este qalatyndaı mándi de sándi atalyp ótti. Merekelik sharaǵa dıplomattar men sheteldik delegasııalar Máskeý qalasynyń «Spartak», Kıev pen Tbılısıdiń «Dınamo», Qazannyń «Rýbın», Bishkektiń «Alǵa», Almatynyń «Qaırat», О́skemenniń «Vostok» komandalarynyń ardagerler toptary keldi. Sonaý 60-70 jyldary Keńes Odaǵy fýtbol ujymdary sapynda óner kórsetip, halyqaralyq jarystarda top jarǵan sańlaqtardyń bir-birimen kezdesken kezdegi sátteri jan tolǵandyrarlyq boldy.
Qazaqstan fýtbolyna – 100 jyl! Aıtýly mereke Semeı qalasynda úsh kún boıy este qalatyndaı mándi de sándi atalyp ótti. Merekelik sharaǵa dıplomattar men sheteldik delegasııalar Máskeý qalasynyń «Spartak», Kıev pen Tbılısıdiń «Dınamo», Qazannyń «Rýbın», Bishkektiń «Alǵa», Almatynyń «Qaırat», О́skemenniń «Vostok» komandalarynyń ardagerler toptary keldi. Sonaý 60-70 jyldary Keńes Odaǵy fýtbol ujymdary sapynda óner kórsetip, halyqaralyq jarystarda top jarǵan sańlaqtardyń bir-birimen kezdesken kezdegi sátteri jan tolǵandyrarlyq boldy.
Merekelik shara 20 qyrkúıek kúni ejelgi «Iаrysh» komandasynyń tuńǵysh kapıtany ári jattyqtyrýshysy Iýnýs Nıgmatýllınniń turǵan úıine memorıaldy taqta ornatýdan bastaldy. Osyǵan arnalǵan saltanatqa jınalǵandar Qazaqstannyń osynaý tuńǵysh fýtbol jasaǵy quramynda aty álemge áıgili jazýshy Muhtar Áýezovtiń de bolǵanyn eske túsirdi. Osy jerde jazýshynyń uly Murat Áýezov ákesi týraly estelik aıtyp, jurtshylyqty Qazaqstan fýtbolynyń 100 jyldyǵymen quttyqtady. Budan keıin qonaqtar aýla klýbtary arasynda qala ákimi júldesi úshin ótkiziletin «Bylǵary dop» týrnıri jarysyn bastap, M.Áýezov eskertkishine gúl shoqtaryn qoıdy.
Erteńinde merekelik sharanyń basty oqıǵalary jer-jerde ótti. Aıta ketý kerek, bir ǵasyrlyq mereke jyl basynan beri oblystyń barlyq aýdandary men qalalaryn qamtydy. Oblys ákimi Berdibek Saparbaevtyń bastamasymen sońǵy bir jyl ishinde aımaqtyń barlyq aýdandary men qalalarynda fýtbol alańdary salyna bastady. «Qazaqstan fýtbolynyń 100 jyldyǵyna – 100 fýtbol alańy» uranymen ótken bul aksııanyń arnasynda 100 fýtbol alańy qatarǵa qosyldy. Qazir aımaqta 275 fýtbol klýbtary men ujymdar bar, onyń quramyndaǵy 1322 seksııada 45 myńnan astam adam jattyǵady. О́ńirde buqaralyq sportty damytý qanat jaıa túsken. Bıyl bul salaǵa 3 mlrd. 300 myń teńge bólindi.
Tańǵy saǵat 10.30-da fýtbol merekesine kelgender hakim Abaı eskertkishine taǵzym etip, gúl shoqtaryn qoıdy. Odan keıin keme jóndeý zaýyty mańynda fýtbol alańy ashyldy. Saǵat 11.30-da qala ákimdiginiń atshaptyrym zalynda fýtbol juldyzdarynyń qatysýymen baspasóz máslıhaty ótti. Oǵan nemistiń ataqty aıaqdop sheberi, jattyqtyrýshy Horst Hrýbesh qatysty. Almanııadan kelgen qonaqtyń ataǵynan at úrkedi deýge bolady. Onyń qatysýymen Almanııa 1979, 1982, 1983 jyldary Eýropa chempıony, álem birinshiliginde bolǵan birneshe ret Eýropa chempıondar kýbogynda top jarǵan. Alǵashqy sóz kezegin alǵan Horst Hrýbesh qazaqstandyqtardy mereıtoımen quttyqtap, aldaǵy ýaqytta quramaǵa sát sapar tiledi.
– Almanııada bolashaǵynan úmit kúttiretin jastarǵa erekshe nazar aýdarady. Olarǵa barlyq jaǵdaıdy jasaıdy, úzdik komandalar sapynda óner kórsetýge qolaıly sát týǵyzady. Sizdiń elmen ózara qarym-qatynas jasaýǵa ázirmiz, talantty jastardy bizge jiberińizder, –dedi mártebeli qonaq.
Bir kezderi fýtbol alańynda jasyndaı jarqyrap, talaı jastyń sıqyrly doppen aınalasýyna úmit otyn jaqqan Tbılısıdiń «Dınamo» komandasynyń shabýylshysy Levan Nodııa, «Spartaktyń» ataqty oıynshysy Vıktor Býkıevskıı, Kıevtiń «Dınamo» komandasynyń fýtbolshysy Andreı Bıba aqparat quraldary ókilderi qoıǵan saýaldarǵa jaýap qaıtardy.
– Semeıge kelgende KSRO quramasy sapynda oınaǵan Seıilda Baıshaqovty, ataqty fýtbolshy Tımýr Segizbaevty kezdestirip, máre-sáre boldyq. Biz sol kezdi saǵynamyz. Fýtbolshylar bir-birimen dos, syrlas bolatyn. Sol kezdegi qarym-qatynas aldaǵy ýaqytta jalǵasa bermek, – dedi «Spartak» komandasynyń burynǵy oıynshysy Vasılıı Kalınov.
Semeı qalasyndaǵy burynǵy Fızkýltýrnaıa kóshesi tozyǵy jetken, jaryǵy joq eleýsiz oram bolǵan. Sońǵy birneshe aıda bul mań adam t anymastaı ózgerdi. Konsýltatıvtik emhana alystan kóz tartady. Kóshege asfalt tóselip, sham ornatylypty. Qalalyq máslıhat depýtattary oǵan «Qazaqstan fýtbolynyń 100 jyldyǵy» atyn berdi. Sóz joq, este qalatyn, jastarǵa patrıottyq tárbıe beretin ulaǵatty bastama. Tús aýa at qoıyp, aıdar taǵylǵan, jańaryp, jasarǵan kóshe adamdarǵa lyq toldy. Qoldaryna gúl ustaǵan mektep oqýshylarynyń júzi bal-bul janady. Saltanatty jıyn bastalar tusta sonaý Qyzylordadan respýblıkalyq velosherýge qatysýshy bir top sańlaqtar ortalyq alańǵa kelip jetti. Olardy qyzylordalyq belgili bapker A.Shómishbaev bastap kelipti.
Saltanatty jıyndy oblys ákimi Berdibek Saparbaev ashty.
– Qurmetti semeılikter, dúbirli jıynǵa qatysýshy qonaqtar, – dep bastady quttyqtaý sózin óńir basshysy. – Qazaqstan fýtbolynyń 100 jyldyq merekesi qutty bolsyn. Elbasy Qazaqstan halqyna Joldaýynda densaýlyǵy myqty, salamatty ómir saltyn saqtaý úshin buqaralyq sportqa kóńil bólý qajettigin atap kórsetkeni belgili. Elimizde sport damyp keledi. Bir ǵana mysal. «Shahter» men «Aqtóbe» fýtbol komandalary ÝEFA saıystarynda Eýropanyń myqty komandalarymen teń óner kórsetti. Qalalyq máslıhat depýtattary fýtboldyń bir ǵasyrlyq toıy qurmetine kóshege jańa ataý berdi. Bizge sonaý Qyzylordadan jas velosıpedshiler kelip qurmet kórsetip tur. Bul óńirden Marat Satybaldıev, Sergeı Kapýstın sııaqty belgili shabandozdar shyqqan. Kúni erteń olardyń jolyn jastar jalǵastyratyny sózsiz.
Qazaqstan fýtbol federasııasy prezıdentiniń birinshi vıse-prezıdenti Seıilda Baıshaqov bul merekeni este qalarlyqtaı atap ótip jatqan óńir basshysyna alǵysyn bildirdi. «Shynynda da fýtbolǵa kóńil bólýdiń, aımaqta 100-den astam fýtbol alańdaryn salýdyń, Semeıdegi «Spartak» stadıonyn kúrdeli jóndeýden ótkizip, О́skemendegi «Vostok» stadıonynyń jańartylýynyń erekshe mańyzy bar, onyń nátıjesi bolady», – dep atap kórsetti ataqty fýtbolshy.
Shákárim atyndaǵy Semeı memlekettik ýnıversıtetiniń keń zalyndaǵy fýtboldyń 100 jyldyǵyna arnalǵan ǵylymı-praktıkalyq konferensııa da mazmundy ótti. Oǵan qatysqan fýtbol ardagerleri, osy taqyrypty zerttep júrgen mamandar men ǵalymdar elimizdegi fýtboldyń qalyptasýy, onyń ósip-órkendeýi, aqsap jatqan tustary jaıly da oılaryn ortaǵa saldy.
Keshkilik jańaryp, jasarǵan «Spartak» stadıonyna adamdar syımaı ketti. Mýzyka áýeni sharyqtap tur. Merekelik is-sharany semeılikter áserli ótkizdi. Fýtbol ardagerleri men jastar sap túzep ótken soń óńir basshysy B.Saparbaev jınalǵandardy quttyqtady. Budan keıin óner sheberleri qyzyqty konsert qoıyp, otshashý boldy. Erteńinde 22 qyrkúıek kúni de mereke jalǵasyn tapty. «Mıllıondar kýbogy» respýblıkalyq týrnıryna qatysýshylardy merekege erekshe ázirlegen qala ákimi Aıbek Kárimov quttyqtady. Budan keıin fýtbol ardagerleri arasyndaǵy saıys qyzyp sala berdi. Samaılaryn aq qyraý shalǵan baıyrǵy fýtbol sheberleri ózderiniń óshpes ónerleriniń bir parasyn kórsetip, kórermenderdi kól-kósir qýanyshqa bóledi.
Ataqty balýan Dáýlet Turlyqanovtyń júldesi úshin qazaq kúresinen ótken halyqaralyq týrnır de mereıtoı abyroıyn asqaqtata tústi. Balalar voleıboly festıvali, fýtboldyń bir ǵasyrlyq toıyna arnalǵan kórmeniń ashylýy este qalarlyqtaı ótti. Shoý-baǵdarlama, qazaqstandyq estrada juldyzdarynyń konserti men otshashý kórermenin barynsha kóp jınady. Fýtbol merekesiniń tálim alatyn jaqtary az bolǵan joq.Ony ótkizýge oblys, qala jáne aýdandaǵy el basqaryp júrgen azamattar da úles qosty, qonaqtardy kútip, ólkeniń tarıhı jádigerlerimen tanystyrdy.
Tek halyqaralyq jarystarda abyroıymyz asqaqtaı tússe degen nıet jalǵasa bergeı.
Ońdasyn ELÝBAI,
«Egemen Qazaqstan».
Shyǵys Qazaqstan oblysy.
Semeı qalasy.
–––––––––––––––––––––
Sýretti túsirgen avtor.
