Ár qazaqty aǵaıyndaı kórip, esh ýaqytta ókpe aıtpaı, eliniń, halqynyń kóp jyl talaı aýyrtpalyǵyn qara nardaı kóterip kele jatqan Qýanysh Sultanuly – erekshe tulǵa.
Ár zamannyń ózine laıyq belgili azamattary bolady. Biraq ýaqyt óte kóregendiligi men kósemdigine saı bilimdi adamdar ǵana ózgerister men qıynshylyqtarǵa qaıyspaı, zaman talabynan qalyspaı Qazaqstanymyzdyń tarıhı joldaǵy uly kóshiniń únemi alǵy leginde qalady.
Suraǵynan góri urany basymyraq besjyldyqtardyń, toqyraý men qaıta qurý kezinde de abyroıyn joǵary ustaı bilgen Qýanysh Sultanuly halqymyz egemendikke jetip, kók týymyzdyń turaqty tuǵyrynda jelbireýine de Elbasynyń janynda talaı asa jaýapty laýazymdy qyzmetterde bolyp, irgeli is tyndyryp, qomaqty úles qosty. Elbasymyzdyń úzeńgiles senimdi seriginiń eń basty qasıetteri – keremet eńbekqorlyǵy men meılinshe adaldyǵy, joǵary azamattyǵy jáne tereń bilimdarlyǵy der edim.
Ár adamnyń óz taǵdyry, óz ómir joly bar. Jarty ǵasyrlyq eńbek jolynda tamasha adamdarmen kezdesip, tanysyp, tanystyǵymyz jalǵasyp, qyzmettes bolyp, adamı qasıetterimen, adaldyǵymen, adamgershiligimen erekshelenetin jandarǵa jaqyn júrgenim men úshin úlken ómir mektebi boldy.
Jasymyz qaraılas bolsa da, Qýanysh Sultanulynyń júrip ótken joldary, kórgen-bilgeni, tabıǵat bergen tamasha minezi talaı adamǵa, onyń ishinde men úshin úlgi.
Qýanysh aǵamyz kezinde jastardyń bilim alyp, eńbek etip, elin, halqyn súıip, durys ómir súrýine baǵyt-baǵdar berip, basshylyq etken komsomol jumysyn basqarǵan kezinde-aq úlken bolashaǵy bar, tegeýrindi, uıymdastyrǵysh, qabiletti qasıetterin kórsete bilgen-di. Kezinde partııa jumysynda da Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetiniń mádenıet bóliminiń, odan keıin uıymdastyrý bóliminiń basshysy bolýy asa úlken laýazym, jaýapkershilik edi. Sol jyldary talaı azamatty synaǵan tarıhı kezeńderden de halqynyń adal uly, sanaly saıasatkeri, bedeldi basshy ekenin kórsetip, eńsesi joǵary boldy.
Sekseninshi jyldardyń aıaǵynda, toqsanynshy jyldardyń basynda Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy, Qazaqstan Ortalyq partııa komıtetiniń nasıhat bóliminiń basshysy bolyp qyzmet etti.
О́mir jolyndaǵy belgili belesterden ábden shyńdalyp shyqqan Qýanysh Sultanuly egemendigimizdiń asa aýyr eleń-alańynda Elbasymyz Nursultan Ábishulynyń senimdi seriginiń biri boldy. Qazaqta «kóz kórgen» degen tereń maǵynaly sóz bar. Qýanysh Sultanuly Nursultan Ábishulyn erte túsinip, keıbir kúrdeli kezeńderde de Elbasynyń kóńilinen shyqqan azamat boldy. Táýelsizdik jyldarynda Parlament tóraǵasynyń orynbasary, Mınıstr, Úkimet basshysynyń orynbasary qyzmetterin abyroımen atqardy. 1991 jyldyń tamyzynda Prezıdent jarlyǵymen Baspasóz jáne buqaralyq aqparat quraldary mınıstrligi qurylyp, Qýanysh Sultanuly tuńǵysh mınıstr laýazymyna taǵaıyndaldy. Bul kez – jańa memleket qurylysynyń alǵysharttary jobalanyp jatqan saıası qarbalas shaq bolatyn.
Osyndaı jaǵdaıda jańadan qurylǵan mınıstrliktiń aldynda kezek kúttirmeıtin óte kúrdeli mindetter turdy. Qysqa merzimde mınıstrlik Qazaqstandaǵy saıası, ekonomıkalyq, qoǵamdyq ahýaldar men qubylystarǵa jan-jaqty taldaý saraptamalaryn jasap, elimizdiń Prezıdentine tapsyryp turýdy jolǵa qoıdy. Ol kezde búgingideı darııa bolyp tolassyz tolqynmen aǵylyp, tógilip jatqan aqparat, ǵalamtor joq bolatyn. Qýanysh Sultanulynyń basshylyǵymen eń alǵashqy «Buqaralyq aqparat quraldary týraly» zań jobasy ázirlendi.
Qazirgi Qazaqstanymyzdyń dúnıe júzine tanylǵan, ozyq eliderde oqyp, tárbıe alǵan óner sańlaqtary Úkimet basshysynyń orynbasary bolǵan kezdegi Qýanysh aǵamyz basqarǵan mádenıet salasynyń bir kórinisi. Búginde elimizdi álemge tanytyp júrgen Maıra Muhamedqyzy, Aıman Musahodjaeva, Marat Bısenǵalıev, Janııa Áýbákirova syndy maıtalmandar sol jyldarda mádenıet salasyn basqarýda jasalǵan qamqorlyqtyń nátıjesi.
1994-1995 jyldary Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy Keńesi tóraǵasynyń orynbasary bolǵan Qýanysh aǵamyzdyń sheber uıymdastyrýshylyq qabiletiniń arqasynda buryndary Joǵarǵy Keńes qabyrǵasynda birneshe aılap jatyp qalatyn zań jobalaryn nyǵaıtyp, olardy der ýaqytynda qabyldaý jolǵa qoıyldy.
1995 jyly sol kezdegi Qazaqstannyń syrtqy ister mınıstri Qasym-Jomart Kemelulynyń basshylyǵymen Qazaqstan Respýblıkasynyń Qytaı Halyq Respýblıkasyndaǵy elshisi bolyp bardy. Sol jyldary, 2001 jylǵa deıin, Qytaı elimen qatar Mońǵolııa, Koreı Halyq Demokratııalyq Respýblıkasy jáne Vetnam elderindegi elshilik isterin qosa atqardy. Táýelsizdigimizdiń alǵashqy jyldary syrtqy saıasatty júzege asyratyn negizgi tulǵa dıplomattar bolǵandyqtan, Memleket basshysy, respýblıkanyń kásibı dıplomatııasyn jasaqtaý máselesine aıryqsha mán berdi. Syrtqy saıasat vedomstvosyn halyqaralyq qatynastar salasynyń mamandarymen jedel túrde qamtamasyz etý, jumystyń tıisti ýchaskesine basshylar irikteý qajettiligi týyndady. Eń qıyny ol kezde Qazaqstanda dıplomattar daıarlaıtyn birde-bir mamandandyrylǵan oqý orny joqtyń qasynda edi.
Alǵashqylardyń qatarynda bolyp Qýanysh Sultanuly Qazaqstannyń Qytaı elindegi elshisi bolýy, bizdiń kórshiles úlken elmen qarym-qatynasymyzdyń, ekonomıkalyq baılanysymyzdyń durys baǵytta nyǵaıýyna septigin tıgizdi.
Nursultan Ábishuly óz sózinde «kórshini qudaı beredi degen bar» dep jıi aıtyp otyrady. Elbasymyz qos memleket arasyndaǵy yntymaqtastyqty ornyqtyrý úshin Qýanysh Sultanulyna jaı ǵana laýazymdy qyzmet usynbaı, Qytaımen jańa dáýirde jańa qatynas qajettiligin, onymen tatý kórshilik, ózara saýda-ekonomıkalyq, áriptestik qarym-qatynas qalyptastyrýdyń mańyzdylyǵyn aıtyp, eki memleket arasynda shekaralyq kelisimge qol jetkizý maqsatynda qyzmet etýge senim bildirdi.
Qytaıda elshi bolǵan alty jyl Qýanysh Sultanuly ómirbaıanynyń aıryqsha betteri deýge bolady. О́ıtkeni ózi úshin buryn boljaı almaǵan jańa álem ashyldy. Alyp eki kórshimizdiń biri sanalatyn Qytaı elinde Qazaqstannyń elshisi qyzmetin atqaryp, qazaq eliniń tatý kórshilik saıasatyn damytty. Eń bastysy, eki eldiń shekaralyq kelisimine Qýanysh Sultanuly elshi bolǵan tusta qol qoıyldy. Qytaımen tatý kórshilik saıasatty qalyptastyrýda, táýelsiz memleketimizdiń tuǵyryn bıiktetýge adal qyzmet etti.
2001-2011 jyldary Qýanysh Sultanuly Parlament Senatynyn depýtaty, Áleýmettik jáne mádenı damý komıtetiniń tóraǵasy, keıin Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń tóraǵasy bolǵan jyldary da Táýelsiz Qazaqstannyń qarqyndy damýy jolynda eń aldymen Ata zańda jazylǵan baptarǵa súıene otyryp, memlekettik qurylystyń negizin qalaıtyn asa mańyzdy qujattar qabyldaýda sińirgen eńbegi orasan.
Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Májilisiniń V jáne VI shaqyrylymynyń depýtaty, Halyqaralyq ister, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń múshesi.
2012 jyldan bastap Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdenti janyndaǵy Adam quqyǵy jónindegi komıssııanyń tóraǵasy, 2013 jyldan beri Bas Prokýratýra Qoǵamdyq keńesiniń tóraǵasy. Qazaqstan Respýblıkasy Parlamenti Senatynyń Senatorlar keńesiniń múshesi, kóptegen halyqaralyq uıymnyń múshesi.
Mol tájirıbesimen, erekshe qabiletimen elimizdiń halyqaralyq dárejedegi múddesin qorǵaýǵa úles qosyp keledi. Eńbegine saı Qýanysh Sultanuly kóptegen memlekettik nagradalarmen (Eńbek Qyzyl Tý, «Parasat», Ekinshi dárejeli «Barys» ordenderimen, medaldarymen) marapattalǵan, «Qazaqstannyń qurmetti jýrnalısi», «Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri», «Qazaqstan Respýblıkasy dıplomatııalyq qyzmetiniń eńbek sińirgen qyzmetkeri», «Almaty oblysynyń Qurmetti azamaty» ataqtarynyń ıegeri. Saıası ǵylymdar doktory, Prezıdent janyndaǵy memlekettik basqarý Akademııasynyń professory, Saıası ǵylymdar Akademııasynyń akademıgi.
Qýanysh Sultanulymen bir komıtette jumys jasap, kóptegen máseleni tereń biletin, asyqpaı, muqııat, taldap qaraıtyn, tegeýrindi, ustanymdy minezine qurmetpen qarap, tánti bolyp kelemiz.
Qýanysh Sultanulynyń qazaqstandyq parlamentarızmdi damytý men Nur Otan partııasynda atqaryp kele jatqan isteri men eńbegi joǵaryda ózi jazǵandaı bólek bir maqalaǵa laıyq.
Prezıdentimiz Qasym-Jomart Kemelulynyń táýelsiz Qazaqstanymyzdyń damý jolyndaǵy jańa baǵyt-baǵdarlamalarynyń júzege asýyna eleýli úles qosyp kele jatqan eń bedeldi, tájirıbeli azamattardyń biri.
«Joly bolar jigittiń jaqsy keler qasyna» degendeı talaı joly bolǵan azamattar Qýanysh aǵamyzdyń janynda júrip qalyptasqany, ustaz tutyp, syrtynan maqtanyshpen qarap júrgeni sózsiz.
Bir-birimizdiń shańyraǵymyzda bolyp, syılasyp júrgendikten aǵamyzdyń jary Beıbit jeńgemizdiń (tátemizdiń) aq jarqyn, keń peıil, parasatty júzinen únemi úlken ulaǵattylyq pen áıel janyna tán sypaıylyqty, ádemilikti kóremiz. Aǵamyz ben Beıbit jeńgemiz dúnıege úsh qyz, eki ul ákelgen.
Qýanysh Sultanulynyń, otbasynyń, ómir jolynda jetken jetistikteri men júrgen ortadaǵy erekshelikterin aǵamyzdyń kezekti mereıli jasqa tolýy qarsańynda qýana eske alyp:
Qadamyńyz ómirde attap
basqan,
Qasıet boıǵa sińgen bala
jastan,
Keledi tórge tartyp,
órge súırep,
О́zgermegeı sol baqyt
qalyptasqan,
dep tilek bildiremiz!
Baqtyqoja IZMUHAMBETOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty, Respýblıkalyq «Ardagerler uıymy» Ortalyq keńesiniń tóraǵasy
