Astana qalasyndaǵy Ýspen kafedraly soborynyń aǵa svıashennıgi Dmıtrıı Baıdekpen áńgime
– Dmıtrıı ákeı, elimiz Prezıdentiniń bastamasymen Astana qalasynda Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń alǵashqy sezi ótkenine on jyl tolyp otyr. Odan keıin de taǵy úsh sezd shaqyryldy. Álemdik deńgeıdegi osy jıyndar nesimen erekshelenedi?
– Memleket basshysy N.Á.Nazarbaev Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń birinshi sezinde sóılegen sózinde: «Eń bastysy – únqatysý beıbitshilik pen kelisim aýmaǵyn, úılesim men aıqyndyq ýaqytyn qalyptastyrady. Men dinı únqatysýdyń sózsiz qundylyǵyn osydan kóremin. Osyǵan baılanysty barlyq dinder men konfessııalardyń ókilderine dinder forýmyn turaqty negizde ótkizý usynysymen qaıyrylyp otyrmyn. Mundaı ınstıtýttyń qurylýy dinaralyq únqatysýdyń negizderin nyǵaıtady, dinı qaıratkerler men dindarlardyń ózderiniń arasyndaǵy syndarly baılanystarǵa júıelilik sıpat beredi», – degen bolatyn.
Arada ótken on jyl ishinde Elbasymyzdyń osy aıtqandary júzege asty, álemdik qoǵamdastyqtan zor qoldaýǵa ıe boldy. Dinder qaıratkerleri men ókilderi qaıyrymdylyq pen bitimgershilik maqsaty úshin, kelisim men yntymaqtyń ıgiligi úshin dindi qurmetteý negizinde ózara yqpaldastyqtyń naqty joldaryn talqylaýǵa bir emes, tórt ret jınaldy.
– Dinaralyq únqatysýlardyń alatyn orny men mańyzy qandaı dep oılaısyz?
– Jalpy, dinaralyq únqatysýlar men konfessııaaralyq yntymaqtyń alatyn orny jáne onyń mańyzy zor ekeni elimizde ótken dinder sezderinde múmkindiginshe aıtyldy, jan-jaqty talqylanǵan. Bul – birden-bir durys jol, baǵyt-baǵdar. О́ıtkeni, dinaralyq únqatysý adamzatty beıbit qatar ómir súrýge, sońǵy jyldary jıi boı kórsete bastaǵan ekstremızm men zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrin boldyrmaýǵa negiz qalaıdy. Búginde álemde din men senim-nanymnyń atyn jamylý arqyly jasalatyn kıkiljińder men janjaldardyń jıi kórinis beretini jasyryn emes. Olar osyndaı jymysqy áreketterin dinmen búrkemelegisi keledi. Álemdik jáne dástúrli dinder kóshbasshylarynyń bir shańyraq astynda bas qosyp, ózara únqatysýy, ózara pikirler almasýy sol jymysqy da teris áreketterge qarsy turyp, tosqaýyl qoıýdyń bastamasy bolyp tabylady.
Ártúrli dinderdi ustanatyn adamdarda ortaq múdde kóp ekeni belgili. Dálirek aıtqanda, adamdardy túr-túsine, násiline, shyqqan tegine baılanysty kemsitýshilikke eshqashan jol berilmeıdi. Sebebi, ádilettilik pen izgilik, meıirimdilik pen qurmet kórsetýshilik sııaqty adamı qaǵıdalar álemdegi barlyq dinder úshin ortaq. Mine, adamzattyń barlyǵyna ortaq osyndaı adamı qaǵıdalardyń Astanada ótip kele jatqan dinder kóshbasshylary sezderiniń bıik minberinen aıtylýy bizdiń elimiz úshin, Elbasymyz úshin úlken mártebe dep bilemin.
– Qazaqstandaǵy dinaralyq jáne konfessııaaralyq yntymaqtastyq jóninde ne aıtar edińiz?
– Tarıhı damýynyń erekshelikteri turǵysynan bizdiń elimiz kóp etnosty, kóp mádenıetti jáne kóp konfessııaly bolyp keledi. О́rkenıetter toǵysynda turǵan Qazaqstan Shyǵys pen Batysty, Eýropa men Azııany baılanystyryp, túrli mádenıetter men dinderdi jaqyndastyrýda erekshe mańyzdy ról atqarady. Qazaqstandy «órkenıetter toǵysqan jer» dep jaıdan-jaı atamasa kerek. Bul máselede eýrazııalyq keńistik boıynsha asa iri álemdik eki din – ıslam men hrıstıandyq shekarasynyń ótýi bolyp tabylady. О́ıtkeni, ıslam men pravoslavıe Eýrazııa qurlyǵyndaǵy eki iri ulttyń dinı nanymyn tanytady. Búginde bul eki dinniń qatar ómir súrýi Qazaqstannyń áleýmettik jáne rýhanı ómirindegi turaqtylyqtyń tıimdi kepili bolyp otyr.
Meshittermen qatar, pravoslavıe shirkeýi Qazaqstan halqy men dinderin toptastyrý úderisterine belsene qatysyp keledi. Ol – dinder únqatysýynyń turaqty qatysýshysy. Qazaqstandyq pravoslavıeniń ıslammen, katolıkpen, basqa da dástúrli dindermen bitimgershilik jáne áleýmettik qyzmettestik salasyndaǵy yntymaqtastyqta tájirıbesi jeterlik. Osy arqyly bizder elimizde etnosaralyq, dinaraly
