Janyn jaldap jumys isteıtinderdiń bozala tańnan kóz baılanǵansha áldekimnen, áldeneden dámetip, qastaryna taıap kidirgen kólikke qıyndyqtan qutqaratyn jebeýshisi kelgendeı jaýtań qaǵyp turatyn jeri osy. Qaıta biri jabylypty, ekinshisi áli bar. Uzyn-yrǵasy tepse temir úzetin 30-40 azamat. Kileń jergilikti ult ókilderi.
Alǵash osyndaı oryndar paıda bolǵanda, el úrpıe qarasqan, keıin etteri ólip ketti. Aýlany bylǵaısyńdar, temeki qaldyǵyn shashasyńdar dep jaqtyrmaǵandar da jeterlik edi. Birte-birte olar da kóndikti. Taıaýda bul aradaǵy tirshiliktiń tamyrynan jylǵa tartyp, mán-jaıyn bilmek bolyp at basyn burdyq. Jumysqa kisi izdep júrgen bireý dedi me eken, áp-sátte qaýmalap aldy. Jónimizdi aıttyq. Úmitteri aqtalmaǵandaı keıin serpilip ketti. Jaǵdaılaryn aıtýǵa batpaıtyndaı, álde namystanady ma eken? Qamyrdan qyl sýyrǵandaı onsyz da júdep júrgen jandaryna tımeı, birer saýal qoıǵanbyz.
– Aýyldan kelgenbiz, – deıdi jigit aǵasy Qonysbaı Baıdáýlet, – osy jerdegilerdiń bári aýyl azamattary. Men ózim alǵash qurylysta istedim. Alty aıǵy eńbegim zaıa ketti. Qurylys aıaqtalǵan soń bizdi jaldaǵan brıgadır sózinde turmaı aldap soqty. Keıin de eki-úsh ret opyq jedim. Endi qaıtyp ondaı jumysqa barmaıtyn boldym. Kelisimniń bári aýyzsha bolǵandyqtan, sotqa bere almaısyń, qujatyń joq.
Zamandastyń aıtýyna qaraǵanda, «qul bazarynda» qumyǵyp turǵandardyń basym kópshiliginiń belgili bir mamandyǵy joq eken. Ýaqytsha qara jumysqa jaldanýy da sol sebepti.
– Eger zamanynda bir mamandyqty ıgersem, osylaı turar ma edim? – deıdi Marat Tájibaı, – jas kezimde tokar, slesar, dánekerleýshi tárizdi kásipti ıgerýim kerek edi. Oqymadyq, ilgeri umtylmadyq. Zardabyn endi kórip turmyz. Qys ishinde qara jumysqa jaldaıtyndar da sırek. Negizi kóktem týa jumys bastalady. Qazir ózimizdi ózimiz aldap, tabys taýyp kelemin dep otbasymyzdy aldap turmyz ǵoı. «О́lmegen qulǵa óli balyq kezdesedi» degendeı keıde kópqabatty úılerden páter alyp, jóndeý jumysyn júrgizip jatqandar keledi. Solardyń qurylys materıaldaryn joǵary qabattarǵa tasımyz. Ara-tura jalǵyzbasty adamdar otyn-kómirin úıdiredi. Temir jol boıynda vagonnan júk túsirýge qajet bolyp qalamyz.
Az-kem tildeskenimizde, mundaǵy osharylǵan aǵaıynnyń talǵajaý etetinderi bir kún bar, bir kún joq jumys eken. Sóıte tura turaqty jumysqa barǵylary kelmeıdi. Jalaqysy da jarytymsyz desedi. Tipti kúzetshilikke de turǵylary joq.
Indete surastyrsaq, qaladaǵy jumyspen qamtý ortalyǵynyń mamandary at izin salyp kórmegen. Olar memleket tarapynan kórsetilip jatqan qamqorlyqty, san alýan baǵdarlamany, belgili bir kásipti bastap ketýge jasalatyn naqty jaǵdaıdy, oqytýdy jáne qaıta oqytýdy bile bermeıdi. Máseleniń ózegi áýel basta durys mamandyq tańdaýǵa baǵyt almaýdan dep topshyladyq. Qalalyq jarnamalyq gazettiń betin ashyp jiberseńiz, san alýan kásip ıeleri qajet degen qulaqtandyrýdan kóz súrinedi. Jumys bar, ózderi arakidik ótkizilip turatyn bos jumys oryndary jármeńkesine de baryp kórmegen. Orta jasty eńserip tastaǵan azamattardyń qatarynda bozbalalardyń da turǵanyn kórgende, ózegińdi ókinish órteıdi. Bulardyń bolashaǵy bar ǵoı. О́nbeıtin isti qaýzaǵansha, osy bastan keleshegin kemel etýge tyryspaı ma?
– О́tken jyly memleket tarapynan jastarǵa arnalǵan «Zhas Project» tárizdi birneshe baǵdarlama qabyldandy. О́z kásibin ashamyn degen jastarǵa qaıtarymsyz nesıe berildi, – dep suradyq jastardyń birinen, – sondaı qoldaýdy paıdalanyp, óz aldaryńa kásip istep, elde otyra bermedińder me?
Estimepti. Qarap otyrǵansha qalaǵa kelip óz betinshe tirshilik etip, áke-sheshesine kómek kórsetýge talpynǵan. О́kinishke qaraı, otbasyna kómek kórsetý turmaq, óz kúnin ózi ázer kórip júr.
– Ákem eki sıyrynyń bireýin satyp jolǵa salǵan, – deıdi Esenbaı Bekturov, – alǵashqy bette páter jaldaǵanmyn. Qymbat eken. Keıin ýaqytsha turaqqa aýystym. Onyń ózi 30 myń teńge. Otyn-kómirdi óziń satyp alasyń, júrip-turýyń bar. Sonymen bar tapqanym qara basymnan artylmaı jatyr.
Alǵa umtylǵan qoǵamnyń biteý jarasy tárizdi «qul bazardan» qalyń oı arqalap qaıttyq. Belgili bir kásiptiń, mamandyqtyń qajet ekenin kesh túsingen. Abaı hakim aıtpaqshy, «qolymdy mezgilinen kesh sermedim» degenmen, endigi ókinishten qaıyr joq. О́zderi de bilip tur. Boıdan qýat, bilekten kúsh ketkennen keıin bul jumysqa da jaramaı qalýlary kádik. Odan ári ne bolmaq?!
