Sońǵy ýaqytta Mańǵystaý oblysynda da keń etek jaıǵan indettiń saqtyq sharalaryn kúsheıtý áli de bolsa jalǵasýda. О́zim qyzmet etetin YESSENOV UNIVERSITY indet sharalarynan buryn onlaın oqý júıesine kóshti. Qashyqtyqtan oqytý negizinde 1500-nan astam bilim alýshy úshin qashyqtyqtan oqytý portaly men bilim berý portaly arqyly júzege asyrylady. Oqytý aqparattyq-kommýnıkasııalyq, elektrondyq, strım-tehnologııalardy qoldana otyryp, ártúrli onlaın-platformalar (ZOOM, meetng jáne t.b.) arqyly júrgiziledi.
Qashyqtyqtan oqytý jaǵdaıynda eki aı boıy joǵary oqý oryndaryna qashyqtyqtan oqytýdyń ınnovasııalyq tehnologııalaryn engizý boıynsha qazaqstandyq ýnıversıtettermen jınaqtalǵan tájirıbeni keńinen paıdalaný, kommýnıkasııa, álemdik bilim berý tájirıbelerin iske asyrý úshin ashyq bolý qajettigin kórsetti. Coursera onlaın platforma júıesi álemdik deńgeıdegi úzdik ýnıversıtetter men bilim ortalyqtarynyń jetekshi mamandarynyń dárisin tyńdaýǵa múmkindik aldy. Qazirgi tańda da oqý júıesi onlaın formatta óz jumysyn atqaryp jatyr. Búgingi Prezıdent Q.K.
Toqaevtyń Úndeýinde daǵdarys jaǵdaıynda turǵan elimizdiń ekonomıkalyq ahýalyna ózgeris kerek ekeniń basty nazarǵa aldy. Ekonomıka salasy mamany retinde bıznesti qoldaý jáne ony damytý, bilim jáne ǵylym júıesin jetildirý sekildi salalarǵa erekshe kóńil bólý kerek ekeni aıtyldy. Aıtalyq Mańǵystaý oblysynyń jalpy aımaqtyq ónimi (JAО́) 90% munaı men gazdan qurylǵan. О́ńirdiń bıýdjettik túsimi osy munaıdyń satylý qorynan túskendikten munaı baǵasynyń kúrt túsýi de daǵdarystyń qarqynyn aıtarlyqtaı sezdirip otyr.
Oblysymyz 90% iri bıznesten, 10% shaǵyn bıznesten turady. Egerde kerisinshe den qoıyp, shaǵyn bıznes 90%-dy, iri bıznes 10% quraca eldiń ekonomıkalyq jaǵdaıy turaqtalar edi. Sondyqtan munaı men gazǵa degen táýeldilikti shaǵyn bızneske almastyrý. Bul degenimiz – ónerkásipti ártaraptandyrý. Búgingi tańda halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartý, kópshiliktiń turmys ahýalyn arttyrý memlekettik másele bolyp otyr. Bul oraıda memleket tarapynan kásippen aınalysýǵa nıetti azamattarǵa qoldaý da joǵary deńgeıde. Mańǵystaý oblysynda aýyl sharýashylyǵy onyń ishinde mal sharýashylyǵy men egin sharýashylyǵymen aınalysý, jeńil ónerkásipti damytý qazirgi tańda daǵdarys jaǵdaıynda jańa qadam bastaıtyn kásipkerlik bolyp otyr. Neǵurlym aýyl sharýashylyǵyna aksent qoısaq, Úkimet tarapynan, «Atameken» UP qoldaýymen aımaqty damytatyn sektorlarǵa nesıe stavkasy 2-3% paıyzben beriletin qarjylaı kómek jáne bastapqy jyly salyqtan bosatý týraly máseleler qolǵa alynatyn bolsa, bizde shaǵyn bıznestiń de rentabeldiligi joǵary bolatyn edi. Naryq jaǵdaıynda eń bedeldisi jastar bıznesin qolǵa alsaq.
Jańa jumys oryndaryn qurý jáne jumyssyzdyq deńgeıin qysqartý, bilikti mamandardy daıarlaý sııaqty áleýmettik-ekonomıkalyq máselelerdi sheshýde basty ról oınaıdy. Jastar kásipkerligi ortadaǵy eń mańyzdy býyn bolyp tabylady. Jastar kásipkerligi 10 jyl ótken soń elimizdiń bet-beınesin anyqtaıtyn bolady. Erteńgi eldiń ekonomıkalyq ósýi men damý ekpini búgingi jastar bıznesiniń damýyna táýeldi.
Osylaısha, búgingi kúni jastar kásipkerligi Qazaqstandaǵy shaǵyn bıznes damýynyń basym baǵyttarynyń biri bolyp tabylady. Jastardy kásipkerlik qyzmetpen aınalysýǵa yntalandyrýshy jaǵymdy jaǵdaı jasaý jalpy memlekettik jáne óńirlik deńgeıdegi túrli baǵdarlamalarda qarastyrylýda. Alaıda bıyl Jastar jyly jarııalanǵandyqtan, jas kásipkerlerdi qolaýǵa óńirde qanshalyqty kóńil bólinýde degen máseleniń de shyǵatyny ras. Qazaqstannyń kóptegen óńirlerinde jastardyń ózekti bilim men daǵdylardy meńgerýine, aqparat almasýyna, óz ıdeıalaryn daıyndaýyna, sarapshylar konsýltasııalaryn alýǵa múmkindik beretin alańdardyń damymaǵandyǵyn ataı ketý kerek. Nátıjesinde ınnovasııalyq ıdeıalar ne ómirge kelip úlgermeıdi, ne bolmasa joǵary oqý oryndary men ǵylymı zerthanalar qabyrǵasynan alysqa ketpeı, naryqqa shyqpaı qalady.
Endigi kezekte ǵylym men kásipkerlik bir arnada toǵysyp, jas ǵalymdardyń jobalary qoldaý taýyp jatsa, kásipkerliktiń kósegesi kógere beretini anyq. Sonymen qatar jas otbasylardy turǵyn úımen qamtamasyz etýdiń baǵdarlamasy jańartyldy. Bıylǵy jyly turǵyn úı qurylysy qarqyndy júrgizilip, kóptegen otbasylarǵa úı alý múmkindigi jasalmaq. Karantınge baılanysty ýaqytsha jumysta joq azamattarǵa nesıe tóleý múmkindigi bolmaǵandyqtan úsh aı merzimge keıinge shegerýge ótinish berýge jaǵdaı da jasaldy. Sondaı-aq, osy kezeńde jumys istep turǵan kásipkerlerdiń ekonomıkalyq belsendiligin qoldaý, jeke menshik pen básekelestikti qorǵaý mańyzdy ekeni belgili. Álem elderi, sonyń ishinde bizdiń elimiz úshin pandemııa qaýpinen basqa, tyń qoǵam, jańa betburys adamzat tarıhyn jańa kezeńge jol ashýǵa múmkindik berdi. Bolashaqqa nyq qadam basý úshin dáriger, muǵalim, aqparat óńdeýshi mamandyq ıeleriniń mańyzy óte zor ekenin sezindik jáne qajet ekenin moıyndadyq.
Akjarkyn TASBOLATOVA,
«Ekonomıka» kafedrasy aǵa oqytýshysy.
Aqtaý qalasy
