Onyń erekshelikteri nede?
Rynokty jahandandyrý jaǵdaıynda sapany basqarýdyń ınnovasııalyq úlgilerine úlken mán berilip, qoıylǵan mindetterdi sheshýde adam resýrstary erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr. Amerıka ekonomısi Lester Týroý bilimdi de bilikti qyzmetkerler XXI ǵasyrda básekelestiktiń kúres quraly bolyp otyrǵandyǵyn atap kórsetedi. Zııatkerlik kúsh jańa tehnologııalar men ınnovasııalar qurap, tek bilikti qyzmetker ǵana jańa ónim men tehnologııany qoldanýǵa múmkindik beretin kúshke aınalady, osy úlgimen bilikti qyzmetker básekelester aldynda jalǵyz artyqshylyqqa ıe bolady.
Onyń erekshelikteri nede?
Rynokty jahandandyrý jaǵdaıynda sapany basqarýdyń ınnovasııalyq úlgilerine úlken mán berilip, qoıylǵan mindetterdi sheshýde adam resýrstary erekshe mańyzǵa ıe bolyp otyr. Amerıka ekonomısi Lester Týroý bilimdi de bilikti qyzmetkerler XXI ǵasyrda básekelestiktiń kúres quraly bolyp otyrǵandyǵyn atap kórsetedi. Zııatkerlik kúsh jańa tehnologııalar men ınnovasııalar qurap, tek bilikti qyzmetker ǵana jańa ónim men tehnologııany qoldanýǵa múmkindik beretin kúshke aınalady, osy úlgimen bilikti qyzmetker básekelester aldynda jalǵyz artyqshylyqqa ıe bolady.
Qazirgi qoǵam qyzmetkerlerdiń básekege qabilettiligi úshin sapaly bilim ǵana emes, kásibı biliktiliktiń kásibı júıe talaptaryna sáıkestigin kezeńdi túrde rastaý qajettigin túsinetin kez keldi. Bul jaǵdaıda memleket bir ýaqytta bilim berý qyzmeti men onyń sapasyn baǵalaýǵa qatyspaýy kerek. Biliktilikti baǵalaýmen ISO/MEK 17024 halyqaralyq standarttyń talaptaryna sáıkes qyzmetkerlerdi sertıfıkattaý boıynsha arnaıy akkredıttelgen táýelsiz organdar aınalysýy kerek.
Jańa sertıfıkattaý kestelerin damytý – tehnologııalyq ınnovasııalardyń jáne mamandardyń kásibı deńgeıiniń ósýine, osy úlgimen álemdik jumyspen qamtý rynogynyń damýyna kómektesetin bolady. Menedjment júıelerin nemese ónimdi sertıfıkattaý boıynsha organdarǵa uqsas sáıkestikti baǵalaý jónindegi ózge organdarǵa qaraǵanda personaldy sertıfıkattaý boıynsha organ qyzmetiniń biri quzyrettik pen baǵalaýdyń obektıvti ólshemderin paıdalanyp emtıhan ótkizý bolyp tabylady. Qalaı desek te, bul standart kestelerdiń sertıfıkattaý shemalaryn ulttyq jáne halyqaralyq deńgeıde qabyldanýyn alǵa jyljytý maqsatynda sertıfıkattaý jónindegi organdar men olardyń sertıfıkattaý kesteleri úshin negiz bola alady.
Elbasy Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda 2013 jyldan bastap halyqaralyq úlgidegi sertıfıkat taǵaıyndaý men tehnıkalyq bilim berý júıesin damytýdy qamtamasyz etý mindetin alǵa qoıdy. Aǵymdaǵy jaǵdaıdy taldaý nátıjesinde, qazirgi ýaqytta Qazaqstanda mamandar biliktiliginiń sáıkestigin rastaý kezinde qajetti biliktilik talaptarynan turatyn kásibı standarttar joq ekendigi anyqtaldy. Prezıdenttiń salalyq mınıstrlikter men vedomstvolarǵa bergen tapsyrmasyn iske asyrý sheńberinde qaýymdastyqtardyń qatysýymen sertıfıkattaýǵa arnalǵan kásibı kestelerdi ázirleý belsendi qolǵa alyndy. Iаǵnı qandaı da bir qyzmetkerlerdi baǵalaý úshin ár sala boıynsha ózderiniń sertıfıkattaý kesteleri ázirlenip, bekitilýi kerek.
Memleketimizdiń ST 17024 ulttyq standartyn 2012 jylǵy jeltoqsan aıynda Tehnıkalyq retteý jáne metrologııa komıteti bekitti, ol 2014 jylǵy qańtardan bastap qoldanysqa engiziledi.
Osy oraıda jeke qyzmetkerlerdi sertıfıkattaý personaldy attestattaýdan nesimen erekshelenedi? Attestattaý burynnan bar jáne búgingi tańda ol kóp jaǵdaıda jumys berýshiler úshin onyń kómegimen qajetsiz qyzmetkerin jumystan shyǵaratyn tetikke aınalǵan. Personaldy attestattaý sýbektıvti ótedi, sebebi personaldy mamannyń jetistikteri nemese kemshilikteri týraly qalyptasqan pikirge ıe kásiporyn basshysy tikeleı baǵalaıdy, budan basqa attestattaý mindetti talap bolyp tabylady. Attestattaý maqsaty – jumyskerdiń atqaratyn laýazymyna sáıkestigin tekserý arqyly onyń biliktiligin anyqtaý. Sertıfıkattaý maqsaty – mamannyń qyzmettiń belgili bir salasynda naqty is-áreketti tıisti úlgide júzege asyrý múmkindikterin anyqtaý jáne onyń belgilengen talaptarǵa sáıkestigin rastaý úshin onyń daıarlyǵyn, kásibı bilim deńgeıin, daǵdysy men tájirıbesin belgileý.
Sertıfıkattaý jónindegi tapsyrmany sol saladaǵy, biraq biliktiligi joǵary maman bekitilgen keste negizinde ótkizetin bolady. Sertıfıkat berý týraly qorytyndy sheshimdi personaldy sert ıfıkattaý jónindegi organnyń sarapshy-aýdıtory qabyldaıdy. Personaldy sertıfıkattaý – sáıkestikti baǵalaý salasyndaǵy jańa baǵyt.
Elimizdegi sertıfıkattaý ortalyqtaryna qoıylatyn talaptardy túsindirý maqsatynda personaldy sertıfıkattaý jónindegi Amerıka standarttar ınstıtýtynyń (ANSI) aǵa dırektory Roı Svıft pen ISO/MEK 17024-2012 halyqaralyq standartyn ázirleý boıynsha ISO jumys tobynyń basshysy Sıntııa Výdlıdiń qatysýymen múddeli tarap ókilderi úshin semınarlar ótkizildi. Pikirtalas barysynda semınarǵa qatysýshylar personaldy sertıfıkattaý boıynsha standart talaptaryn tereń zertteý qajettigin túsindi. Sáıkestikti rastaý jónindegi sarapshy-aýdıtorlardy daıarlaý, qaıta daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý qaǵıdasynda personaldy sertıfıkattaý jónindegi sarapshy-aýdıtor atty jańa baǵyt qosyldy.
Osy sharalar qorytyndysynda personaldy sertıfıkattaý jónindegi sarapshy-aýdıtorlardy daıarlaý baǵdarlamasy bekitildi. Olardy oqytý Standarttaý ınstıtýtynyń oqý ortalyǵynyń negizinde júrgiziledi. Ústimizdegi jyldyń aqpan aıynda tyńdaýshylardyń birinshi tobyn oqytý ótkizildi. 17024 standarty personaldy sertıfıkattaý jónindegi organǵa óte kúrdeli talaptar qoıady.
Sertıfıkattaý jónindegi organ ádildikti ustaný jáne sertıfıkattaý boıynsha jumys ádil júzege asyrylýy maqsatynda óziniń qurylymyn, saıasaty men prosedýralaryn qujattaýy kerek. Sertıfıkattaý jónindegi organ sertıfıkattaý, múddeler qaqtyǵysyn basqarý boıynsha óz qyzmetin júzege asyrý kezinde ádildiktiń mańyzdylyǵyn túsinetindigin jáne sertıfıkattaý boıynsha óz qyzmetiniń obektıvtiligine kepildik beretindigine dálel retinde ótinimsiz qoljetimdi ótinim berýi kerek.
Sertıfıkattaý jónindegi organ múddeli tulǵalardyń organ quzyrettigine, ádildigi men tolyq jumys isteıtindigine senimdi bolatyndaı úlgide áreket etýi kerek. Budan basqa ol qupııalylyq pen jarııalylyq arasynda teńgerimdi qamtamasyz etýi, shaǵymdardyń obektıvti qarastyrylýyn qamtamasyz etýi jáne sertıfıkattaý boıynsha sheshimder qabyldaýǵa jaýaptylyq belgileýi kerek. Personal boıynsha standart saqtalýyna qoldaý kórsetip, sapa menedjmenti júıesin belgileýi, qujattaýy, engizýi jáne paıdalanýy kerek. Sertıfıkattaýdyń ár sanaty sertıfıkattaý salasynan, jumys pen tapsyrmany sıpattaýdan, talap etiletin quzyrettik, múmkindik, qalyp kodeksinen turatyn sertıfıkattaý júıesinen quralady. Sertıfıkattaý jónindegi organ sertıfıkattaý shemasyna sáıkes arnaıy ádister men baǵalaý tetikterin paıdalanýy kerek. Sertıfıkattaý týraly sheshimdi sertıfıkattaý úderisi barysynda alynǵan aqparat negizinde sertıfıkattaý jónindegi organ ǵana qabyldaıdy. Sertıfıkattaý týraly sheshim qabyldaıtyn personal kandıdatty daıyndaý men oqytýǵa qatyspaýy kerek. Barlyq kásip ókilderi sertıfıkattalýǵa jatady.
Sonymen jeke qyzmetkerlerdi sertıfıkattaý ótinim berýshige ne beredi? Qyzmetker úshin bul onyń kásibıliginiń qujattalyp resimdelgen kýáligi, bul óziniń daıyndyq sapasy men qyzmettik saty boıynsha kóterilýin esepke alyp jumysqa turý múmkindikterin arttyrady. Budan basqa qyzmetker oryndaıtyn barlyq operasııalardyń sapasy men senimdiligin rastaıdy, al bul sertıfıkat ıesine senim men qurmetti arttyrady.
Jumys berýshiler úshin jeke qyzmetkerlerdi sertıfıkattaý bárinen buryn kásiporyn ımıdji men básekege qabilettigin arttyrýǵa, halyqaralyq rynok talaptaryn oryndap, eńbek sapasyna senimdilik beredi. Bul – bıznes úshin seriktesterine óziniń senimdiligin dáleldeý, ınvestısııalaý kezinde basymdyqqa ıe bolý nemese óz ónimine negizdelgen baǵa talap etý múmkindigi. Munyń syrtynda basshylar osy úlgimen óz qyzmetkerleriniń daıarlyq sapasyn, quzyrettilik deńgeıin, kásibı jaramdyǵyn shynaıy baǵalap, olardyń odan ári kásibı ósýin yntalandyrýǵa múmkindik alady.
Serik QURMANǴALIEV,
IJTM Tehnıkalyq retteý jánemetrologııa
komıtetiniń «Ulttyq akkredıtteý ortalyǵy» JShS
bas dırektorynyń birinshi orynbasary.
