Raýshan Esbergen: Bızneste myqty jeńbeıdi

Kez kelgen uıymnyń qazirgi zamanǵy menedjmenti qarqyndy ýaqytty basynan keshirip otyr. Búgingi VUCA-álem (volatility (turaqsyz), uncertainty (anyqsyz), complexity (kúrdeli), ambiguity (eki ushtylyq) jaǵdaıynda erejeler, túrli talaptar, qatysýshylar quramy, alańnyń aýqymy turaqty ózgerip otyrady. Munyń bári qorshaǵan ortada turaqty eshnárse joq ekendigin moıyndaýdy, soǵan sáıkes áreket etý men damýdyń jańa tásilderin qoldanýdy talap etedi. Qajet ýaqytta jáne qajet ádispen ózgere bilý – qazirgi zamanǵy uıymdardyń tabystylyǵynyń ózekti faktory. О́zgerister strategııasyn qurýdyń negizgi mindeti qalyptasqan jaǵdaıǵa nemese máselege uıymnyń tıimdi jaýap berý kepildigi bolyp tabylady.

Búginde ǵalamdyq resessııa týdyryp otyrǵan indet osy jaǵdaıdyń úlken kórinisi bolyp tabylady. Vırýstyń taralý qarqyny men munaı baǵasynyń tómendeýi ekonomıkalyq ósý qarqynyn tómendetti – halyqaralyq zertteý ortalyqtarynyń baǵalaýy boıynsha ekonomıkalyq ósý 2020 jyly 1-1,5%-dy quraýy múmkin. Osy oraıda memleket, bıznes, azamattar óz pozısııasyn saqtaýy jáne múmkindiginshe damý múmkindikterin aıqyndaýy kerek, ol úshin ózgeristerge beıim jáne jaǵdaıǵa baılanysty ıkemdi bolýy tıis.

Ǵalamdyq qalyptasqan jaǵdaı ashyq ekonomıkaly Qazaqstan úshin jańa syn-qaterler týdyryp otyr. Álemdik ekonomıkanyń shıkizattyq modeli artyqshylyqtarynyń álsireýi, jahandyq ekonomıkadaǵy proteksıonızmniń (otandyq óndirýshilerdi qorǵaýdyń) artýy, sıfr­ly tehnologııalardyń qarqyndy damýy, tehno­logııalyq paradıgmanyń aýysýy sııaqty ózge­ris­ter Qazaqstannan odan ári damýda álemde bolyp jatqan túbegeıli ózgeristerge nazar aýdarýdy talap etedi.

Osy oraıda memleket daǵdarys jáne daǵda­rystan keıingi damý jaǵdaıynda basymdyqtardy aıqyndady: barlyq azamattardyń ómiri men densaýlyǵyn saqtaý; halyqtyń tabysyn arttyrý; bıznesti qoldaý jáne damytý; bilim men ǵylym júıesin jetildirý. Álemde oryn alǵan pandemııadan birinshi bolyp zardap shekken týrıstik, logıstıkalyq bıznes, áýetasymaldaýshylar men syrtqy ekonomıkalyq mámilelerge qatysýshylar boldy. О́ıtkeni shekteý sharalaryna baılanysty olar óz mindettemelerin oryndaı almaı otyr.

О́zgermeli álem jaǵdaıynda bızneste myqty jeńbeıdi, neǵurlym ıkemdi jáne beıimdelgish bıznes alǵa basady. Bastysy tendensııalardy ýaqtyly baqylaý, naryqta paıda bolǵan suranysty taldaý jáne ony qanaǵattandyrý boıynsha belsendi jumys isteý bolyp tabylady. Karantın jetkizý qyzmetine jáne basqa da óz qajettilikterin úıde otyryp qanaǵattandyrýǵa múmkindik beretin qyzmetterge suranysty arttyrdy. Áleýmettik baǵytty ustanatyn brendter óz pozısııasyn nyǵaıta bildi, mysaly Louis Vuitton óz klıentterine maska syılady, dárigerlerge qorǵanys kostıýmderin usyndy.

Naryqta óz pozısııasyn ustap qalý strategııasyn qoldanýda kompanııa birneshe quraýshylardy qaıta baǵalaýy tıis: klıentter segmenti – negizgi maqsatty aýdıtorııany anyqtaý; qundylyqty usynys – básekelestermen salystyrǵanda artyq­shylyqtary bar ónim; ótkizý arnalary – ónimdi satyp alýshyǵa jetkizý joldaryn taldaý (onlaın kanaldar: saıttar, telegram-kanal, Facebook, Instagram, YouTube jáne basqalary); klıenttermen ózara qarym-qatynas tujyrymdamasyn qalyptastyrý (jınaqtaý kartasyn qurý, saıtta jeke kabınet qalyptastyrý, shaǵymdarǵa ýaqtyly jaýap berý, kezekti satyp alýǵa jeńildikter, t.b.

О́zgeristerdi basqarý shyǵarmashylyq atmosferany damytý jáne eńbekti komandalyq uıym­dastyrý ádisterin engizý strategııalaryn qarastyrady. Ekinshi strategııalyq deńgeı uıymdy basqarýdyń jańa quraldaryn qalyp­tas­tyrýdy jáne basqarý tetikterin jańartýdy qarastyrady. Shyǵarmashylyq ahýaldy damytý basqarýshylyq sheshimder qabyldaýdaǵy jańa ádisterdi ázirleýdi bildiredi. Shyǵarmashylyq bas­tama uıymdyq qurylym ıkemdiligimen, kommý­nıkasııalyq arnalar ashyqtyǵymen, laýazym­dyq quzyrettilikter keńdigi, eńbekti koman­dalyq uıymdastyrý, qatelikterge tózim­dilik sııaqty parametrlermen anyqtalady. Qyz­met­kerlerdiń shyǵarmashylyq qabiletteri jańa tehnologııa men jańa taýarlar ázirleýden kórine­di.

Raýshan ESBERGEN,

Prezıdent janyndaǵy Memlekettik basqarý akademııasynyń Aqtóbe oblysy boıynsha fılıalynyń professory