Mańǵystaýlyq kásipkerler elde tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan tusta biraz kedergilermen betpe-bet keldi. Aqtaýda 20 jyldan astam ýaqyt jıhaz naryǵynda jumys isteıtin kásiporyndy Irına Belıaeva basqarady. 1997 jyly irgesi qalanǵan mekeme 7 adammen jumystaryn bastap, búginde 250 adamdy eńbekpen qamtyp otyrǵan irgeli ujymǵa aınaldy. Karantın kezinde onyń ózi biraz qıyndyqqa ushyrady. Dúkenderi jabylyp, qyzmetkerler tutastaı aqysyz eńbek demalysyna ketken. Osy aralyqta memleketten bólingen 42 500 teńge kásiporyn jumysshylaryna tólenip, kóp septigin tıgizgen. Tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan aıda kiris 100% toqtap qaldy. Aqyldasa kele, bıznestiń onlaın satylym túrine kóshti. Sáýir aıynda jospardyń 25%-y ǵana oryndalǵan.
– Biz halyqqa jyldam qyzmet kórsetý úshin beıneqońyraýmen jumys istedik. Bizdiń sala jıhaz ónerkásibi bolǵandyqtan kózben kórmeı alý múmkin emes. Álgi baılanys túrimen tańdalǵan taýardy jan-jaǵynan túsirip kórsetip, tańdaý jasaýyna barynsha jaǵdaı jasadyq. Jıhazdardy úıine deıin jetkizip berdik. Jıhaz jasaýǵa qajetti materıaldar quny da kúrt 10-20% ósti. Dollardyń qymbattaýy bizge ekinshi ret soqqy boldy. О́ıtkeni barlyq materıaldar, fýrnıtýralar shetelden tasymaldanady.Taýarlar satylymy túsip ketti. Biz dúkenimizdi ashýǵa jaqynda ǵana ruqsat aldyq. Onlaın satý áli de júrgizilip jatyr. Áleýmettik jelilerde de jumysymyzdy kúsheıttik. О́ıtkeni halyqta áli de qorqynysh bar. Qashyqtan saýda jasaýdy qolaı kóredi, – deıdi Irına Belıaeva.
Saýda jasaýda burynǵy qalpymyzǵa kelýge áli biraz ýaqyt qajet bolady. Mamyr aıynda jumys qarqynyn 50% qostyq, maýsymda 60% jetkizsek, shildede 80%, al qyrkúıekte tolyqtaı byltyrǵy kórsetkishke kóterilý josparlanyp otyr. Kásiporynnyń ekinshi deńgeıli bankterde de biraz nesıesi bar. Memlekettiń qoldaýymen nesıe úsh aıǵa shegerilgen. Eshqandaı ústemeaqy suramaǵan. Munyń ózi bızneske úlken qoldaý, deıdi kásipker. Bank karantınnen keıingi qıyndyq saldarlaryn saralap, jeńildik jasaǵan.
Mańǵystaýda Zıvıra Hasanova 20 jyl boıy jetekshilik etetin jumysshy, kúndelikti kıim men aıaqkıimder tigetin «Jamal-aı» kásipornyna da karantınniń tıgizgen kedergileri kóp. Jolda qozǵalystyń toqtap qalýy qalalarmen, eldermen baılanys ornatýǵa múmkindik bermedi. Tártip kúsheıtilgen kezde kásiporyndaǵy 160-tan astam adam eńbek demalysyna jiberildi. Basqarýshy quram ǵana onlaın jumys istegen. Betperde tigýmen shuǵyldanǵan mamandar qaýipsizdik sharalaryn qatań saqtap, arnaıy kólikpen tasymaldandy. Negizgi jumys josparynyń 3-ten biri toqtady. Dollar men eýro qunynyń sharyqtaýy shıkizat baǵasyn da ósirip jiberdi. Qandaı qıyn jaǵdaı bolsa da jumysshylar qysqartylmaǵan. «Samuryq-Qazyna» UÁQ jarııalaǵan satyp alýlarǵa qatysyp, jumysshylardyń jalaqylaryn tólep otyr.
Aıaqkıim óndirisi tolyq toqtap qalǵan. Dúkender men saýda oryndarynyń jabylýynan onlaın-saýdaǵa kóshirildi. Biraq onyń ózi tek Aqtaý qalasynyń ishin ǵana qamtyǵan.
– Bizdegi eń kúrdeli másele salyq tólemderin jasaý bolyp otyr. Biz Úkimet tarapynan berilgen jeńildikterge jeńil ónerkásip retinde qol jetkize almaımyz. Qazir salyq kólemi ósip, ony tóleý mindeti tur. Keshikken kúnderge ósimpul júredi, – dep qynjylady kásipker Zıbıra.
«Jamal-aı» kásipornynyń salyq máselesindegi qıyndyǵy jeńil emes. Uzaq jyldardan beri halyq ıgiligine qyzmet etip, sapaly aıaqkıim óndirýmen tanymal bolǵan otandyq kásiporynnyń máselesi quzyrly oryndar tarapynan qoldaýǵa ıe bolyp, oń sheshilse deımiz. Karantınniń kedergisin eńserýge kórsetilgen kómek kúsh berse, quba-qup bolar edi. Áıtpese salyqtyń ósimpuly jumysqa da, júıkege de salmaq bolary anyq.
Mańǵystaý oblysy
