Maýsym aıynyń bas kezinen bastap Almaty dúkenderiniń sórelerinde Kalleh Iran sút ónimderi saýdalana bastady. О́tken jyldan bastap Qazaqstan, ishki naryqtaǵy sút ónimderiniń 90 paıyzyn óz kúshimen qamtamasyz etken.
Iran sútin Qazaqstanǵa jetkizýmen aınalysatyn Mehkaz. qazaq-ıran birikken kásiporny. Kompanııanyń logıstıka bóliminiń dırektory Teımýr Faradjov keshe jýrnalıstermen kezdesken kezde alǵashqy partııa 2019 jyldyń basynda jetkizilgenin aıtty. Qazaq naryǵy Iran úshin zerttelip úlgermegen naryq bolǵandyqtan, 4 tonna ımport sút jetkizilse, qazir onyń mólsheri 60 tonnaǵa jetti. Qazir Iran súti Almatynyń birneshe saýda oryndarynda, Shymkentte satylyp jatyr.
Qazaqstan Sút odaǵynyń sarapshysy Dinmuhamed Aısaýtov ıran súti ımport deńgeıine áser ete almaıtynyn, ol naryqtaǵy jańa oıynshy ekenin aıtty. Biraq bul nazardan tys qalmaý kerek. 2019 jyly 4 tonnadan bastalǵan ımporttyń qazirgi kólemi – 60 tonna. Eger, ımport deńgeıi óse berse, qazaq kásipkerlerine taǵy bir myqty básekeles dep tanýǵa bolady.
Aısaýytov Qazaqstannyń sút ónimderi naryǵyna álemdik tutynýshylar naryǵynyń talabyna tez beıimdele alatyn sıpaty bar dep baǵa berdi. Qazaqstan sút odaǵynyń málimetteri boıynsha, búginde elimizde satylatyn 1,5 mln tonna súttiń 77% -yn usaq sharýashylyqtar óndiredi. Eger úlken qojalyqtardan alynatyn sútke eshqandaı shaǵym bolmasa, jeke mal ustaıtyndarǵa aıtylatyny jetkilikti. Shıkizat sapasyna aýyl arasynyń alshaqtyǵy, sút jınaý jelisiniń damymaýy, mamandar tapshylyǵy, aqyr aıaǵy jekemenshikte antısanıtarlyq jaǵdaıda daıyndalǵan sút sapasy keri áser etedi.
Qazaqstan Sút odaǵynyń atqarýshy dırektory Vladımır Kojevnıkovtyń aıtýynsha, taǵy bir úlken másele – jazda sút zaýyttaryna sút artyǵymen jetkizilse, qysta olar shıkizattan qysylady. Nátıjesinde zaýyttar qurǵaq sút untaǵyna táýeldi, onyń 90 paıyzy shetelden jetkiziledi.
Sońǵy málimetter sút ónimderi ımportynda únemi ózgerister bar ekenin aıtady. Máselen, 2014 jyly Qazaqstanǵa súttiń negizgi ımporttaýshylary Reseı (jalpy ımporttyń 60%), Ýkraına (13%), Belarýs (10%), Qyrǵyzstan (8%), Fransııa, Lıtva jáne Polsha árqaısysy 3% jetkizdi. 2018 jyldan bastap Belarýssııa kóshbasshy boldy (55%), Reseı óz úlesin 24%, Qyrǵyzstan - 4%, Ýkraına - 7% deıin azaıtty. EO óz úlesin 9% deńgeıinde saqtap qaldy. 1% "basqa jetkizýshilerge", sonyń ishinde ırandyq óndirýshilerge tıesili. Sonymen qatar, sút ónimderiniń jalpy ımportyndaǵy aýyz súttiń úlesi 5% quraıdy.
Irannyń sút ónerkásibinde tabıǵı shekteýler bar: sý men jemshóptiń jetispeýshiligi, bul qatal klımatqa baılanysty. Aýylsharýashylyq mınıstrligi usynǵan derekterde saýyn sıyrlardyń sany 9 mıllıon dep kórsetilgen. Ortasha sút ónimdiligi jylyna 10 myń lıtrden asady, al súttiń maılylyǵy 3,1–3,2% quraıdy.
Iran súti Taıaý Shyǵys jáne Orta Azııa naryqtaryna jetkiziledi. Negizgi satyp alýshylar - Irak pen Aýǵanstan. 2016 jyldan bastap Reseı negizgi saýda seriktesteriniń birine aınaldy.
Sút eksporttaýshylaryna memlekettik sýbsıdııalar qoldaý kórsetiledi.
