Aýdandaǵy serpindi jobalar ekonomıkany órkendetip, qosymsha jumys oryndaryn ashýda

Úrjar – oblys ortalyǵy О́skemennen 500 shaqyrym shalǵaıda jatqan, jeri qunarly, shybyq ekse jaıqalyp tal ósetin, egini men kókónisi bitik ónim beretin qazynaly ólke. Aýdan ortalyǵynan 140 shaqyrym jerde ataqty Alakól demalys bazasy bar, bıyl sýy shıpaly Alakólde 150 myńnan astam týrıster demalyp, densaýlyqtaryn túzep qaıtypty. Maqanshydan taıaq tastam jerdegi Baqty kedeni de aýdannyń bıýdjetine qomaqty qarjy túsiredi eken. Biz Úrjarǵa kelgende aýdan ákimi buryn Katonqaraǵaı, Zaısan aýdandaryn basqarǵan Serik Zaınýldınniń jańa qyzmetke kiriskenine 100 kún tolypty.

Úrjar – oblys ortalyǵy О́skemennen 500 shaqyrym shalǵaıda jatqan, jeri qunarly, shybyq ekse jaıqalyp tal ósetin, egini men kókónisi bitik ónim beretin qazynaly ólke. Aýdan ortalyǵynan 140 shaqyrym jerde ataqty Alakól demalys bazasy bar, bıyl sýy shıpaly Alakólde 150 myńnan astam týrıster demalyp, densaýlyqtaryn túzep qaıtypty. Maqanshydan taıaq tastam jerdegi Baqty kedeni de aýdannyń bıýdjetine qomaqty qarjy túsiredi eken. Biz Úrjarǵa kelgende aýdan ákimi buryn Katonqaraǵaı, Zaısan aýdandaryn basqarǵan Serik Zaınýldınniń jańa qyzmetke kiriskenine 100 kún tolypty.

Úsh aıdan asqan ýaqytta ne tyndyrdyńyz, aýdan týraly qandaı oıdasyz, dep saýal tastadyq. Budan eki kún buryn elimizdiń táýelsizdiginiń sımvoly Báıterekti ornattyq. Aýdanda qazir 8 mekteptiń qurylysy salynýda. Onyń biri Janaı aýylynda jańa oqý jyly bastalar aldynda paıdalanýǵa berildi. Jyl aıaǵyna deıin taǵy úsheýin iske qosamyz. Oblys ákimi B.Saparbaev qurylysy aqsap turǵan mektepterdi qatań baqylaýǵa alyp, ony merziminde tapsyrý jaıly tapsyrma bergen. Sonymen birge, Maqanshyda – 3, Úrjarda – 3, Taskeskende 3 kóshe asfalttaldy. «Aq bulaq» baǵdarlamasy boıynsha da jumystar atqarylyp jatyr. Jyl basynan beri óndirilgen ónerkásip óniminiń kólemi 3 mıllıard 107 mıllıon teńgeden, al aýyl sharýashylyǵynda 10 mıllıard teńgeden asty. Sondaı-aq, «Erasyl» sharýa qojylyǵynyń tóraǵasy Taıyr Zákirov kúnbaǵys maıyn syǵatyn jáne un zaýytyn salyp jatyr. Týrızmdi damytý baǵytynda kórshi Qytaımen úsh kúndik vızasyz sapardy uıymdastyryp jatyrmyz, bizge kelgen týrıster kem degende 90 myń teńgeni tastap ketedi eken. Úrjar aýdanynyń halqyna rızamyn. Munda aýyzbirlik, adamdarǵa degen ystyq yqylas, syılastyq birden baıqalady. Aýdandy 19 jyl iskerlikpen basqaryp, ekonomıkasyn kótergen Dúısembaı Selıhanov týraly osy ýaqytta birde-bir domalaq aryz jazbaý turǵyndardyń iriligi men kesektigin tanytsa kerek. Aýyl sharýashylyǵy damyǵan óńirde eńbek adamdary jetkilikti. 23400 sharshy shaqyrymdy alyp jatqan óńirde egin, kúnbaǵys, raps, soıa daqyldary ósedi. Aýdanda 172 myń gektar egistik alqaby bar, onyń 46 myń gektary astyq. О́tken jyly gektarynan 10,7 sentnerden, al bıyl 20,2 sentnerden dán marjanyn bastyryp, qambalarǵa quıyp aldyq. 81 myń gektarǵa kúnbaǵys egildi, onyń shyǵymy da jaqsy, orý naýqany bas­taldy. Mal basy jyl saıyn kóbeıip keledi, qazirgi tańda aýdanda 82 myń iri qara, 282 myń qoı-eshki, 22 myń jylqy, 365 myń qus bar. Aýdanda ındýstrııalandyrý kartasyna engen birneshe serpindi jobalar bar. Onyń ishinde ekeýi jaıly erekshe atap ótýge bolady, dep jaýap qatty aýdan ákimi.

«Alǵabas» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy Máýletbek Qusmanuly Qalıevpen burynnan tanyspyz. Jańalyqqa jany qumar azamattyń asyl tuqymdy mal ósirýge bet burǵanyna birneshe jyldyń júzi bolypty. 2003 jyly qojalyqty quryp, aldymen saýda jasady, maı syǵatyn sehty iske qosty. 2008 jyly mal ósirýge bet burdy. Jergilikti iri qara mal men «sharole» asyl tuqymdy mal birtindep kóbeıe berdi. Táýligine 1,5-2 kılogramǵa deıin taza salmaq qosatyn «Áýlıekól» asyl tuqymdy iri qara malyn ósirgen kezde qıyndyqtar kezdesti, aýsyl degen aýrý shyǵyp, biraz maly shyǵynǵa ushyrady. Alaıda qolynan is keletin, bolashaqqa kóz júgirtetin azamattyń jigeri muqalmady, alǵan betinen qaıtpaıtynyn ańǵartty. Kendi Altaıda birinshi bolyp, aıshylyq alystaǵy Avstralııadan «angýs» tuqymdy 475 bas iri qara malyn lızıngke satyp aldy.

– Elbasy N.Nazarbaevtyń Qazaq­stan halqyna Joldaýynyń 10 baǵyty boıynsha et óndirisiniń eksporttyq áleýetin damytýǵa úles qosaıyq, qashanǵy shetelderge qol jaıa beremiz degen nıetpen «QazAgroQarjy» AQ-tan lızıngke uzaq merzimge tómen paıyzda 1 mıllıon 840 myń AQSh dollaryn aldyq. Odan 7 jylda qutylý kerek. Sapaly etti mol beretin «angýs» maly tabıǵaty qolaıly Úrjar óńirine sińisip ketetin sekildi. Ǵalymdar ony dáleldegen. Qazir asyl tuqymdy mal karantınde, ol qatal kúzetilýde. Bizde qazir 60 adam jumys isteıdi, jalaqyny ýaqtyly alyp turady. Asyl tuqymdy mal alǵan ekensiń, onyń jyly qorasyn, jemshóbin saılap alýǵa tıissiń. Bıyl eýrostandartqa sáıkes 300 iri qara bordaqylaıtyn alańdy saldyq. 2014-2015 jyldary 5000 iri qaraǵa jemshóp bazasyn daıyndap, 2016-2017 jyly óndirilgen ónimdi óńdep, eksportqa shyǵaratyn et kombınatyn salý josparlanyp otyr, – dep Máýletbek Qusmanuly aldaǵy josparyn ortaǵa saldy.

Myna qyzyqty qarańyz, «angýs», qazaqtyń aqbas sıyry men fran­sýzdyń «sharole» tuqymyn bý­dan­­dastyryp, odan «Áýlıekól» asyl tuqymdy buzaýy dúnıege keldi. Eti­niń dámi til úıiretin, táýligine 2 kılogramǵa deıin salmaq qosatyn, eki jasynda tirideı salmaǵy – 650, soıys salmaǵy 370 kılogramnan asatyn «Áýlıekól» tuqymy óńirge kóndigip alypty. Al buqanyń salmaǵy 900 kg. tartady. Sharýasyn shalqytyp otyrǵan azamat asyl tuqymdy mal ósirýmen shuǵyldanatyn adamdarǵa Úkimet tarapynan qamqorlyqtyń basym bolǵanyn qalaıdy. Sýbsıdııa bólýde kemshilikter bar, arzan janarmaı alý da ońaı sharýa emes, deıdi M.Qalıev.

Aýdan ákimi Serik Zınabekuly Indýstrııalandyrý kartasyna engi­zilgen «Bátýa» sharýa qoja­­ly­ǵy­nyń 315, 410, 615 mm. plas­tı­kalyq qubyr shyǵaratyn zaýytynyń kele­shegi týraly erekshe atap ótti. Shy­nynda da, Maqanshy aýylynyń teris­keıindegi plastıkalyq qubyrlar zaýy­tynyń aýlasyna kelgende úlken óndiristiń bolashaǵynan úmit kútti­retinin ańǵardyq. Taý-taý bolyp úıi­lip jatqan qubyrlar sý, káriz júıe­lerinde paıdalanyla bastapty. Aýdandy bylaı qoıyp, kórshi oblystardyń aýylsharýashylyq qury­lymdary da tapsyrys bere basta­ǵan. Sebebi, plastıkalyq qubyr­lar tamshylatyp sýarýda taptyrmaıtyn qural bolyp shyqty. Sondyqtan bolar, oǵan suranys ta úlken.

Indýstrııalandyrý kartasyna engendikten qubyr zaýytyna 742 mıllıon teńge bólingen eken. Onyń ústine kásiporynnyń basshylary óz qaltalarynan 30 mıllıon AQSh dollary kóleminde qarjy salyp tehnologııany jetildire túsken. Mal sharýashylyǵymen aınalysyp, óńirdiń úılestirý kartasyna jobasy engen soń bıyl 2900 gektarǵa soıa daqylyn egip, odan bitik ónim alǵan. Soıaǵa degen suranys úlken, Almaty, Pavlodar oblystarynan da ony satyp alýshylar tabylýda. О́ńir basshysy jaqynda Úrjar aýdanyna sapary kezinde «Bátýa» qojalyǵynyń jumysymen tanysyp, oǵan barynsha kómek jasaıtyndaryn aıtty. Keler jyly soıa daqylynyń kólemin myń gektarǵa ulǵaıtý kózdelip otyr.

Soıa daqyly ósetin telimdi qolynan is keletin isker azamattar kórkeıgen aýylǵa aınaldyrypty. Bul jerde jumysshylarǵa arnalǵan turǵyn úıler men jataqhana, ashana men demalatyn oryn bar, bos ýaqytta teledıdar kórip, sportpen shuǵyldanýǵa bolady. Jumysshylar aı saıyn 60-70 myń teńge kóleminde jalaqy alady. Egin oraǵy kezinde 100 myń teńge qaratady eken.

«Bátýanyń» bátýaly isterin kórip, aýyldy kórkeıtip jatqan azamattardyń aldaǵy ýaqytta da bıik belesterdi baǵyndyra beretinine kámil sendik.

Ońdasyn ELÝBAI,

«Egemen Qazaqstan».

Shyǵys Qazaqstan oblysy,

Úrjar aýdany.

–––––––––––

Sýrette: «Angýs» jáne «Áýlıe­kól» asyl tuqymdy sıyrlary.

Sýretti túsirgen avtor.