Búgin, 10 qazan kúni Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń tóraǵalyǵymen Úkimettiń keńeıtilgen otyrysy ótti. Bul týraly Aqordanyń baspasóz qyzmeti habarlady.
Otyrysta bıylǵy 9 aıdaǵy Úkimettiń jumys qorytyndylary, sondaı-aq ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn iske asyrý barysy qaraldy.
Osy máseleler boıynsha Premer-Mınıstr S.Ahmetov, Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstri Á.Isekeshev, Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstri E.Dosaev, sonymen qatar Almaty qalasynyń ákimi A.Esimov, Pavlodar oblysynyń ákimi E.Aryn jáne Atyraý oblysynyń ákimi B.Izmuhambetov baıandama jasady.
Qazaqstan Prezıdenti óz sózinde Úkimet qyzmetiniń basym baǵyttary men onyń aldynda turǵan naqty mindetterge toqtalyp ótti, sondaı-aq memlekettik organdar jumysyna baǵasyn bere kelip, birqatar kemshilikter men áleýmettik-ekonomıkalyq prosesterdi basqarýdaǵy olqylyqtardy kórsetip berdi.
Nursultan Nazarbaev ekonomıkalyq konıýnktýranyń nasharlaýy jaǵdaıynda Úkimet bıýdjet saıasatyna túzetý engizgeni jón ekenin atap ótti. Memlekettik bıýdjettiń josparlaný jáne oryndalý sapasyn arttyrý qajet. Atap aıtqanda, úsh jyldyq bıýdjet jobasy ákimdermen tıisti deńgeıde kelisilmegen, bul bıýdjettik baǵdarlamalardyń teńgerimsizsizdigine ákelip soǵýy múmkin.
Bıýdjet qarajatyn tolyq jáne sapaly ıgerý – mańyzdy mindet. Aldyn-ala boljamǵa sáıkes, ıgerilmegen shyǵystar kólemi 150 mıllıard teńge shamasynda bolyp otyr. Qazaqstan Prezıdenti bul qarajat «tesikti» biteýge emes, kidirtýge bolmaıtyn qajettilikterge ǵana paıdalanýǵa baǵyttalýy tıis ekenin atap ótti. Sondaı-aq, Memleket basshysy ıgerilmegen qarajatty bıýdjet tapshylyǵyn qysqartýǵa nemese Ulttyq qorǵa baǵyttaýdy tapsyrdy.
Buǵan qosa, bıýdjettik jobalardyń qymbattaýy tárizdi burynnan kele jatqan problemany sheshken jón. Jobalyq qun kóleminiń ulǵaıtylýy 2012 jyly 40 mıllıard teńgege, al bıyl 60 mıllıard teńgege jetken. Memleket basshysynyń pikirinshe, jobalyq-smetalyq qujattamany ázirleý men qaraý tóńireginde kúmándi bıznes salasy qalyptastyrylǵan.
– Tenderde merdigerdi tańdaý kezeńinde tóreshildik pen ysyrapshyldyq bastalady. Mine, qurylys baǵasy ósýiniń, ınflıasııanyń sharyqtap ketýiniń sebebi osynda, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Kóbinese birkelki nysandar ártúrli baǵa boıynsha salynýda. Otyrysta atap ótilgendeı, Aqmola oblysynda 1200 oryndyq mekteptiń quny 900 oryndyq mektepke qaraǵanda 219 mln. teńgege arzan baǵaǵa salynǵan. Aqtóbe qalasynda bir jylda birdeı mektepter qurylysy qunynyń aıyrmashylyǵy 130 mln. teńge bolǵan, al Atyraý oblysyndaǵy birdeı emhanalar qurylysyna jumsalǵan shyǵyn qunynyń aıyrmashylyǵy 400 mıllıon teńgeden asqan.
– Baqylaýshy organdar mundaıǵa qalaı jol beredi? Men qanshama ret tek tıptik mektepter men aýrýhanalar salýǵa tapsyrma berdim, – dedi Memleket basshysy.
Bul rette Nursultan Nazarbaev jyljymaıtyn múlik nysandaryn satyp alý barysynda onyń baǵasyna tıisti baqylaýdyń joq ekenine nazar aýdardy.
Sondaı-aq, qurylys salasynda jańa tehnologııalardy engizý arqyly kúrdeli shyǵyndardy azaıtý jáne sapany arttyrý jumysy nashar júrgizilip jatqany aıtyldy. Nátıjesinde jańadan salynǵan avtomobıl joldaryn paıdalanýǵa bergen bir jyldan keıin qaıta jóndeý kerek bolady. Atap ótilgendeı, álemdik reıtıngte jol sapasy jóninen Qazaqstan 140 eldiń ishinde 117-orynda tur.
Bıýdjettiń sapasyz oryndalýy kóbinese ruqsat berý jáne kelisý prosedýralarynyń kóptigine baılanysty, bul da ekonomıkanyń damýyn tejeıdi. Úkimetke osy máselelerdi qatań baqylaýda ustaýǵa tapsyrma berildi.
Bıýdjettik baǵdarlamalardyń oryndalmaýynyń jáne olardyń tıimsizdiginiń negizgi sebebi memlekettik satyp alý júıesi bolyp sanalady. Kóbinese memlekettik organdar tenderlerde «bógde» jetkizýshilerdiń qatysýyna múmkindik bermeıtin sharttar belgileıdi.
Buǵan qosa memlekettik organdardyń birinshi basshylary ózderin ózderi jaýapkershilikten bosatyp, satyp alýǵa qatysty sheshim qabyldaýdan syrt qalady. Osyǵan oraı Memleket basshysy ákimder men ortalyq memlekettik organdardyń basshylaryna tenderlik komıssııalardy ózderi basqaryp, olardyń aýqymdy kólemdegi memleket qarajatyn shyǵyndaýǵa baılanysty jumystary úshin tolyqtaı jaýapkershilik alýyn tapsyrdy. Sondaı-aq memlekettik satyp alý júıesin jetildirýge baǵyttalǵan zań jobasyn Parlamentke engizýdi tezdetken jón.
Barlyq konkýrstar men aýksıondardy birtıpti jáne kúrdeli shyǵyndar boıynsha ortalyqtandyrý tapsyryldy. Memlekettik organdardaǵy memlekettik salyp alý jónindegi mamandar shtaty ortaq uıymdastyrýshyǵa berilýi tıis. Jergilikti bıýdjetter úshin satyp alýdy uıymdastyratyn mundaı qurylymdar óńirler deńgeıinde de qurylatyn bolady.
Otyrysta qaralǵan máselelerdiń kelesi bóligi memlekettik qorǵaýdy jáne kásipkerlikti qoldaýdy kúsheıtý boldy.
Memleket basshysy atap ótkendeı, «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy kásipkerlikti qoldaýdyń tıimdi tetigine aınaldy. Sonymen birge ony júzege asyrýǵa qatysty shaǵymdar da kóbeıip otyr.
Máselen, 43 aýdan jáne oblystyq mańyzy bar qalalar «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy aıasyndaǵy nesıelerdiń paıyzdyq mólsherlemelerin sýbsıdııalaý jumystaryn júrgizip otyrǵan joq. Bul qyzmet túri Batys Qazaqstan, Shyǵys Qazaqstan, Mańǵystaý jáne Qaraǵandy oblystarynda baıaý júrýde. Aqmola, Almaty, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan jáne Ońtústik Qazaqstan oblystarynda kásipkerlerge birde-bir grant berilmegen. 10 aýdanda jáne oblystyq mańyzy bar qalalarda jańa bastaýshy kásipkerlerge birde-bir shaǵyn nesıe berilmegen.
Memleket basshysy atalǵan oblys ákimderiniń árqaısysyna osy másele boıynsha esep berip, nátıjesin BAQ-ta jarııalaýdy tapsyrdy.
Sonymen qatar, birqatar óńirler «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha bólinetin qarajattyń tapshylyǵyna kezigip otyrǵany aıtyldy. О́ńirlik komıssııalar maquldaǵan 155 joba boıynsha tapshylyq 1,5 mıllıard teńgeni quraıdy. Qazaqstan Prezıdenti osy qarajattardy bólýge pármen berdi.
Memleket basshysy memleket-jekemenshik seriktestik sııaqty tásildiń tıimdiligi tómen ekendigine nazar aýdardy. Atap aıtqanda, Qyzylorda, Pavlodar jáne Soltústik Qazaqstan oblystary 2008 jyldan beri saraptamaǵa birde bir konsessııalyq usynys jasamaǵan. Damý ınstıtýttary, bankter, zeınetaqy qorlary, saqtandyrý kompanııalary memleket-jekemenshik seriktestigi jobalaryna belsene qatyspaıdy.
Nursultan Nazarbaev bıznesti damytý úshin mańyzdy yntalandyrý jáne bıýdjetti toltyrýdyń kózi jekeshelendirýdiń jańa tolqyny bolýy tıistigin atap ótti. Qazirgi kezde memlekettik úlesi bar uıymdar sany 6 myńnan asyp, kóbeıip keledi, al shtat sany mıllıon adamǵa jaqyndap qaldy. Sóıte tura, memlekettiń qatysy bar uıymdardyń tek 4 paıyzyn ǵana jekeshelendirý týraly usynys engizildi.
– Árbir vedomstvo men «Samuryq-Qazyna» jáne «QazAgro» kompanııalarynyń jekeshelendirý nysandaryn komıssııalyq túrde anyqtap, osy jumysty ashyq júrgizý qajet. Biz shaǵyn jáne orta kásipkerliktiń myńdaǵan jańa sýbektilerin qura alamyz, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Nursultan Nazarbaev statıstıka eldegi shaǵyn jáne orta bıznes ósimin kórsetetinin atap ótti. Jeke kásipkerlerdiń sany ek jylda 21 paıyzǵa óskenimen, olardan salyq túsimderi 11 paıyzǵa ǵana ulǵaıǵan.
Tekserýler kezindegi zań buzýshylyqtar burynǵysha saqtalyp otyr. Bıznesti qorǵaýdyń Prezıdenttik saıtyna ótken jylǵy 9 aıda – 870, al bıyl 940 shaǵym túsip úlgerdi. Bıylǵy 7 aıdyń ózinde prokýratýra organdary 2 myńnan astam negizsiz tekserýlerdi anyqtady. Memleket basshysy Bas prokýratýraǵa tekserý sharalaryn qysqartý boıynsha usynys ázirleýdi, sondaı-aq zańsyz tekserý bastamashylaryn jazalaýdy tapsyrdy.
Memleket basshysy sondaı-aq «kóleńkeli ekonomıkanyń» kólemin tómendetý jumystary sozylyp bara jatqanyna nazar aýdardy. Atap aıtqanda, alkogol aınalymyn baqylaýdy kúsheıtýge baǵyttalǵan zań jobasyn Parlamentke engizý 2015 jylǵa ysyryldy. Nursultan Nazarbaev Úkimet basshysyna osy máseleni sheshýdi jáne «kóleńkeli ekonomıkanyń» kólemin tómendetý jumystarynyń barysy jaıly turaqty baıandap otyrýdy tapsyrdy.
Otyrysta talqylanǵan úshinshi mańyzdy baǵyt óńirlik damý mindetteri aıasynda ındýstrııalyq saıasattyń tıimdiligin qamtamasyz etý boldy.
Memleket basshysy ındýstrııalandyrýdyń birinshi «besjyldyǵy» oń nátıje bergenin atap ótti. Quny 2,1 trln. teńgelik 563 nysan paıdalanýǵa berilip, 2,2 trln. teńgeniń ónimderi óndirildi. 70 myńǵa jýyq jumys orny ashyldy.
– Biz daǵdarystyń eń qıyn kezinde osyndaı baǵdarlamany birinshi bolyp qabyldadyq. Bizden keıin ınnovasııalyq baǵdarlamalardy AQSh, Japonııa, Túrkııa jáne ózge de kóptegen elder iske qosty. Bári mundaı sharanyń qajettigin sezindi, sondyqtan biz «núktege» dál tústik. Ekinshi «besjyldyq» baǵdarlamasyn sapaly ázirlep, bul baǵyttaǵy ınvestısııanyń qarqynyn azaıtyp almaý qajet, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Sonymen birge naqty sektordy, sonyń ishinde ınstıtýttyq sektordy qoldaý tetikterin jetildirý kerek. Mysaly, bıyl qurylǵan О́ńirlik damý mınıstrligi ókilettigi men qarajatynyń ara-jigi naqty bolmaǵandyqtan óz mindetin tolyq kólemde júzege asyrmaǵany, Ekonomıka jáne bıýdjettik josparlaý mınıstrligimen arada mindetterdi bólisýde túsinispeýshilik týyndaǵany atap ótildi.
– Bizde kásipkerlerge qoldaý kórsetýden góri olardy baqylaý fýnksııalary kóp, – dedi Memleket basshysy. Ol sanepıdstansa qyzmetinde 12 myń qyzmetker, al Indýstrııa jáne jańa tehnologııalar mınıstrliginde 200 memlekettik qyzmetshi jumys isteıtinin atap ótti.
Qazaqstan Prezıdenti memlekettik qoldaýdy qajet etetin jobalarǵa taldaý jasaý barysyndaǵy olqylyqtarǵa, sonyń saldarynan birqatar jańa kásiporyndarda ónimderin ótkizý, shıkizat jetkizý, kadrlarmen qamtamasyz etý sııaqty problemalar bar ekenine nazar aýdardy. Mysaly, Qaraǵandyda «Fermer» ushaǵyn qurastyratyn zaýyt bar bolǵany 1 aeroplan shyǵarǵan, al maqta shıkizatynyń jetkizilmeýi saldarynan Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy toqyma fabrıkasynyń jumysy otandyq maqta eksportqa shyǵarylyp jatqanda toqtap tur.
О́ndiris qýatyn utymdy ornalastyrý talaptary saqtalmaı otyr. Mysaly, Astanada elektrovozdar shyǵaratyn zaýyttyń jáne Pavlodarda júk vagondary men jartylaı vagondar shyǵaratyn zaýyttyń ashylǵanyna qaramastan, Qaraǵandyda taǵy bir balama kásiporyn salý josparlanýda.
Ár óńirde tıisti nátıje bermeıtin arnaıy ekonomıkalyq aımaqtar qurylýda. Mysaly, Atyraýdaǵy AEA bazasynda barlyǵy 3 joba iske asyrylǵan, al Almaty oblysy men Pavlodar oblysynda birde-bir joba júzege asyrylmaǵan. Osy oraıda Memleket basshysy Premer-Mınıstrge AEA-tarǵa taldaý jasap, jumys istemeı turǵandaryn qysqartýdy tapsyrdy.
Buǵan qosa, ınnovasııany engizý jumystarynyń tıimdiligi jetkiliksiz dárejede júrgizilýde. Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyn júzege asyrýdyń osy ýaqytqa deıingi barlyq kezeńinde tek bir ǵana joba boıynsha astyq tasymaldaýǵa arnalǵan jabyq vagon-hopper óndirisi úshin «ZIKSTO» AQ-ǵa berilgen quny 100 mıllıon teńge bolatyn ınnovasııalyq grant usynylǵan.
Jer qoınaýyn paıdalaný salasyndaǵy qyzmet te jandandyrýdy qajet etedi. Elimizde barlanǵan qorlardyń jetkilikti ósimi qamtamasyz etilmeıtini, jumys istemeıtin kenishter boıynsha ahýal sol kúıinde ekeni atap ótildi. Bıyl jer qoınaýyn paıdalaný quqyǵyn berýge birde-bir konkýrs ótkizilmegen, halyqaralyq ınvestısııalardy tartýǵa eshqandaı kelisimshart jasalmaǵan. Atap aıtqanda, «Rıo-Tınto» sııaqty iri ınvestordyń usynysy boıynsha áli sheshim qabyldanǵan joq.
Energetıka salasynda Memleket basshysy eldiń ońtústigindegi energııa tapshylyǵyn tómendetý qajettigine aıryqsha nazar aýdaryp, soǵan baılanysty Úkimetke Balqash JES-nyń qurylysy men ınfraqurylymyn baqylaýǵa alýdy tapsyrdy.
Ekibastuzdaǵy GRES-2 úshin áli alynbaǵan qazandyq agregatynyń quny 760 mıllıon dollardan 1,2 mıllıard dollarǵa deıin kóterilýi máselesi de qozǵaldy. Bul materıaldardy tekserý Bas prokýratýraǵa tapsyryldy.
Qazaqstan Prezıdenti «jasyl ekonomıka» týraly aıtpas buryn energııa únemdeýdiń bazalyq máselelerin sheshý qajettigin atap kórsetti. Qazaqstanda jylý jelilerindegi shyǵyn 22,1 paıyz, al Eýroodaqta ortasha 10 paıyzdy quraıdy. Qazaqstandyq elektr jelilerinde shyǵyn 14 paıyz bolsa, Qytaı, Koreıa, Japonııada ol nebári 5 paıyz.
Memlekettik organdar tarapynan energııa únemdeý men energııa esepteý máselelerine jetkiliksiz deńgeıde kóńil bólinedi. Máselen, jalpy úıdiń jylý eseptegishterimen qamtamasyz etý Qaraǵandy oblysynda 25,8 paıyz, Batys Qazaqstan oblysynda 16 paıyzdy ǵana quraıdy. Turǵyndar arasynda elektr energııasyn, jylý men gazdy únemdeý jóninde pármendi nasıhat júrgizilmeıdi.
Agrarlyq sektor sekildi strategııalyq sala máseleleri bólek qaraldy.
Memleket basshysy et eksportyn 2016 jylǵa qaraı 60 myń tonnaǵa deıin jetkizý mindeti qoıylǵanyn eske saldy. Tıisti baǵdarlamany júzege asyrýǵa 120 mıllıard teńge bólingen. Sóıte tura, bıylǵy jyldyń 7 aıynda Keden odaǵynan syrtqa shyǵarylatyn et eksporty nólge teńesken. Munyń ornyna Qazaqstan etti syrttan, sonyń ishinde Belarýstan ımporttaýda.
Shujyq ónimderiniń eksporty da 2013 jyly nóldik deńgeıge túsip, kásiporyndardyń júktemesi 28 paıyz ǵana bolǵan. Osyndaı jaǵdaı sút, qant jáne maıǵa qatysty da baıqalady.
Qazaqstan Prezıdenti qarajat jetispeýshiligi jaǵdaıynda da azyq- túliktiń turaqtandyrýshy qorlaryn qarjylandyrý jalǵastyrylǵanyn atap ótti. Bul oraıda is júzinde 5 mıllıard teńge nemese bólingen qarajattyń 40 paıyzy depozıtterde jatyr jáne paıdalanylmaı otyr. Buǵan qosa, turaqtandyrýshy qorlardyń jumysyna qaramastan, áleýmettik mańyzy bar birqatar ónimderdiń baǵasy edáýir ósken.
Memlekettiń qoldaýyna súıenip otyrǵan agroónerkásip keshenindegi kóptegen jobalardan tıisinshe qaıtarym joq. «QazAgroQarjy» byltyr 66 jobany, al bıyl, qarjylandyrý kólemi ulǵaısa da, nebári 16 jobany iske asyrdy.
– Maǵan «QazAgronyń» halyqaralyq naryqtarda jaqsy mólsherleme úshin 1 mıllıard dollar tartqany jóninde habarlady. Al ol aqshaǵa naqty jobalar bar ma, jaqsy nesıe tarıhy men kepildikterge ıe boryshker bar ma? – dep saýal qoıdy Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy paıdalanylmaǵan jerlerdi revızııalaý jáne olardy aınalysqa túsirý tetikterin ázirleý jumystarynyń salǵyrt júrgizilip jatqanyn aıtty.
Sondaı-aq Qazaqstan Prezıdenti Aýyldyq aýmaqtardy damytýdyń jańa baǵdarlamasyn ázirleýdiń qısyndylyǵyna kúmán keltirdi, óıtkeni, osyndaı qujat 2004-2010 jyldary-aq júzege asyrylǵan bolatyn.
– Aldymen burynǵy baǵdarlamada qarastyrylǵandy aıaǵyna jetkizińder jáne naqty nátıjeleri boıynsha esep berińder, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Memleket basshysy memlekettik organdardyń birin biri qaıtalaıtyn qurylymdaryn ońtaılandyrýdy jáne fýnksııalardy naqty bólý jumysyn jalǵastyrýdy tapsyrdy. Ákimderdiń jumysyn baǵalaýdyń qazirgi júıesin kóptegen formaldy kórsetkishter men eseptilik túrleri qıyndatyp otyrǵany aıtyldy. Kórsetkishterdiń 96-synyń tek 46-sy qoldanystaǵy statıstıkadan alynady, al 50-i jańa.
Sondaı-aq óńirlerdiń damýyna beriletin baǵaǵa degen kózqarasty ózgertý qajet. Ákimder jumysynyń tıimdiligi reıtıngisindegi negizgi kórsetkishter ınvestısııa tartý, shaǵyn jáne orta bıznesti damytý, tolyqqandy jumys oryndaryn ashý, memlekettik qyzmetter sapasy, qaýipsizdik pen quqyqtyq tártip, turǵynúı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri, jastardy jumyspen qamtý sııaqty ındıkatorlar bolýǵa tıis.
Qazaqstan Prezıdenti Úkimet pen Ulttyq Banktiń jańa basshylyǵy aqsha-nesıe saıasatynyń tıimdiligin arttyrý máselelerin pysyqtaǵany jón ekenin atap ótti.
Memleket basshysy bank sektorynyń naqty ekonomıkany damytýǵa salynatyn salymdy arttyrýyn basymdyǵy bar mindet retinde belgilep berdi.
О́nerkásipke búkil bank sektorynyń tek 12 paıyzy nesıesi baǵyttalady. Bankterdiń shaǵyn bıznesti nesıelendirýdi azaıtý úrdisi de alańdaýshylyq týdyrady. Nesıe kólemi 2013 jyly 13 paıyzǵa tómendedi, bul rette tutynýshylyq nesıeleriniń kólemi bir jyl ishinde 50 paıyzǵa ósip, 2 trıllıon teńge deńgeıine jetken.
Nursultan Nazarbaev 2012 jyldyń basynda qurylǵan Túıtkildi nesıeler qorynyń ázirshe tek nebári 500 mıllıon teńgege zaımdar satyp alýǵa keliskenine nazar aýdardy.
Úkimettiń jiti nazar aýdarýyn talap etetin kelesi baǵyt – áleýmettik jańǵyrtý úderisin kúsheıtý.
Sońǵy úsh jyl ishinde memleket bilim berýdi qarjylandyrý mólsherin 1,7 eseden astam mólsherge ulǵaıtty. 2013 jyly ol bir jarym trıllıon teńgege jýyq kólemdi qurady. Biraq balabaqshalardaǵy oryn jetispeýshiligi ótkir kúıinde qalýda, jarty mıllıonǵa jýyq bala kezekte tur. Jekelegen oblystar bilim berý nysandarynyń qurylysyn turalatýǵa jol berýde.
Soltústik Qazaqstan men Aqtóbe oblystaryndaǵy respýblıkalyq bıýdjetten qarjylandyrylatyn nysandar boıynsha qarjy ıgerý 62 paıyzdan aspaı otyrǵany atap aıtyldy. Jergilikti bıýdjet boıynsha da osyndaı ahýal baıqalyp otyr. Pavlodar oblysynyń Ekibastuz qalasyndaǵy óńiraralyq kásiptik ortalyqtyń iske qosylýy 2011 jyldan beri birneshe ret júzege aspaı qaldy.
Nursultan Nazarbaev kásiptik-tehnıkalyq oqytý salasynda ekonomıka talap etip otyrǵan barlyq mamandardyń tek úshten biri ǵana daıyndalatynyna toqtaldy. Sonymen qatar materıaldyq-tehnıkalyq baza qanaǵattanarlyqsyz kúıde qalýda, jataqhanalar jetispeıdi, óndiristik tájirıbesi bar bilikti mamandar qataryna jatatyn oqytýshylarǵa tapshylyq bar. Joǵary bilim berý júıesinde de problemalar bar sekildi.
Memleket basshysy densaýlyq saqtaý salasyna da asa aýqymdy qarjy bólinip otyrǵanyn atap ótti. 2012 jyly jalpy qarjylandyrý kólemi 8 mıllıard dollardy qurady, ıaǵnı damyǵan elder deńgeıindegi ishki jalpy ónimniń 4 paıyzy. 45 emhananyń, Alǵashqy dárigerlik sanıtarlyq kómek kórsetý ortalyqtarynyń, 300-den astam dárigerlik ambýlatorııalar men feldsherlik-akýsherlik pýnktterdiń qurylystary josparlandy.
Osyǵan qaramastan qyzmet kórsetý sapasy áli kútken nátıjege jete qoıǵan joq. Qazaqstan Prezıdenti óńirlerde salynǵan medısınalyq nysandardyń bilikti mamandarmen qamtylýy qajettigine toqtaldy.
Qazaqstannyń júrek-qan tamyrlary aýrýlarynan bolǵan ólim jóninen birinshi, jol-kólik oqıǵalarynan bolǵan ólim jóninen ekinshi oryn alatyny atap aıtyldy. О́tken jyly jol boıynda 2145 adam, bıyldyń ózinde 2273 adam qaza boldy. Memleket basshysy osyǵan oraı kólikti alkogoldi ishimdik iship alyp júrgizgender úshin jaýapkershilikti kúsheıtýdi tapsyrdy.
Qazaqstan Prezıdenti eńbek jáne jumyspen qamtý salasyndaǵy áleýmettik kómekti ózara mindettemeler negizinde eńbekke qabiletti adamdarǵa berý qajettigine nazar aýdardy. Jumyssyz adam áleýmettik kómekti keıin qaıtarý shartymen alýǵa tıis.
Qabyldanǵan sharalarǵa qaramastan jalaqy boıynsha bereshek saqtalyp otyrǵany, onyń bıylǵy 1 qarashada 1 mıllıard teńgeden asqany atap aıtyldy.
Baspana jaǵdaıyn qamtamasyz etý mańyzdy áleýmettik másele kúıinde qalyp otyr. Memleket basshysy «Qoljetimdi baspana-2020» baǵdarlamasyn júzege asyrý kóp renish týdyryp otyrǵanyna toqtaldy. Tólem qabiletiniń tómendigine baılanysty oǵan kóptegen otbasylar qatysa almaýda. Sonymen qatar, Qazaqstan Prezıdenti «Turǵynúıqurylysjınaqbankiniń» basshylary men olardyń týystarynyń Baǵdarlama aıasynda jeńildik qarastyrylǵan baǵamen páter alý faktilerine de nazar aýdardy.
– Qaıtarsyn da, muqtajdarǵa bersin, – dedi Qazaqstan Prezıdenti.
Otyrys barysynda halyqaralyq ıntegrasııa máseleleri de qaraldy.
Nursultan Nazarbaev ishki naryqtyń kólemi shekteýli ekendigin jáne ekonomıkanyń budan arǵy ósimi úshin naryq keńistigin keńeıtý qajettigin atap ótti.
– Yqpaldastyq – biz úshin ómir talaby. Sol sebepti biz qazir Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqty qurý jáne Dúnıejúzilik saýda uıymyna kirý týraly aıtýdamyz, – dedi Memleket basshysy.
Bul rette jalpy yqpaldastyq kartınasyn jasaý, is-áreketterdiń múmkin bolatyn barlyq balama nusqalaryn ázirleý, Qazaqstannyń yqtımal shyǵyndary men paıdasyna taldaý júrgizý qajet.
Nursultan Nazarbaev kelissóz toptary men salalyq memlekettik organdardyń arasyndaǵy úılestirýdiń, sondaı-aq otandyq kelissóz júrgizýshilerdiń deńgeıin kóterý qajettigine toqtaldy. Bul úshin Qazaqstannan ókildik etetin kadrlardy sapaly irikteýdiń aıqyn mehanızmin ázirlep, Memlekettik qyzmet isteri agenttiginiń osy máseledegi rólin kúsheıtken jón.
Qazaqstan Prezıdenti osy atalǵan máselelerdiń barlyǵy boıynsha túsindirý jumystaryn júrgizýdiń jáne buqaralyq aqparat quraldarynyń rólin kóterýdiń qajettigin atap aıtty. Memlekettik BAQ-ta ózekti máselelerdiń qozǵalýyna nazar aýdarý qajet. Olardyń mindeti – zamanaýı ekonomıka, saıasat, eldiń ishki jáne syrtqy ahýaly boıynsha halyqty saýattandyrý.
Memleket basshysy óziniń tapsyrmasyna sáıkes eldiń tarıhy boıynsha kanondyq oqýlyq jasaý jumystary júrgizilip jatqanyn aıtty.
– Konstıtýsııa sııaqty tarıhty da kásipqoılar jazyp, bekitýi tıis dep sanaımyn. Mundaı salmaqty iske naq sondaı mamandardy tartýǵa tıispiz. Bul máselege biz aldaǵy ýaqytta da óte obektıvti jáne dáıekti túrde qaraıtyn bolamyz, – dedi Nursultan Nazarbaev.
Otyrys sońynda Qazaqstan Prezıdenti júzege asyrylyp jatqan «Qazaqstan-2050» strategııasy qazaqstandyqtardyń 2-3 býyny úshin oılastyrylǵan mańyzdy mindet ekenin atap aıtty. Álemniń eń damyǵan otyz eliniń qataryna kirý joly ońaı bolmaıdy jáne muny árbir qazaqstandyq túsinýi tıis.
