«Qazaqstan» ortalyq konsert zalynda «Aıgúl – kúıge bar álem tamsanady...» degen atpen ótken Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń laýreaty, tanymal dombyrashy Aıgúl Úlkenbaevanyń óner keshinde qasıetti qara dombyra únimen kúı qudireti asqaqtap, klassıkalyq shyǵarmalar, halyq kompozısııalary men ánderi jańǵyra túrlendi.
«Qazaqstan» ortalyq konsert zalynda «Aıgúl – kúıge bar álem tamsanady...» degen atpen ótken Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisi, Memlekettik «Daryn» jastar syılyǵynyń laýreaty, tanymal dombyrashy Aıgúl Úlkenbaevanyń óner keshinde qasıetti qara dombyra únimen kúı qudireti asqaqtap, klassıkalyq shyǵarmalar, halyq kompozısııalary men ánderi jańǵyra túrlendi.
Kúı óneri dala órkenıetiniń halyqtyq qazynalary – alqa-qotan jınalǵan halyqtyń erekshe rýhtanyp, ortadaǵy oryndaýshyny sahnada jan-jaqtan ara-tura daýystap qoldaý kórsetip, lázzattana, qýattana, arqalana qabyldaıtyn aıtys, terme syndy aıryqsha asyl muralarynyń birine jatady. Osy keremetti kózben kórip, kúıshi-dombyrashynyń júreginiń lúpili men ár alǵan tynysyn jaqynnan tikeleı sezinip otyryp tyńdaýdan alǵan áser qandaı ǵajap! Kúı shymyldyǵyn Esir kúıshiniń «Aqjarma» týyndysy ashqannan keıin Dınanyń «Bulbuly» bulaqtyń káýsar lebindeı maıdalap soǵyp, balbyraı pisti. Jaıyqtyń jaǵasynan Nurǵısa Tilendıevtiń «Aqqýy» kúmis qanattaryn sholpydaı syńǵyrlatyp júrek túbindegi názik perneni qozǵap ótti. Saryarqanyń sary beldiginen dúldúl tulpar jeldeı gýlep, kókjıekpen tutasqan ǵajaıyp órnekke baryp sińip ketti. Kúıge elitken sezim tym názik. Ishtegi alapat bir tolqýǵa erik bergen kóńildiń kók dónenin shiderlep uzaq ustap tura almaısyń, aǵyl-tegil jóńkip barady.
Kúı kóshimen birge kóship, dalanyń keremet jupar aýasyn jutpaǵaly qashan. Nurǵısa Tilendıev, Ryspaı Ǵabdıev, Qarshyǵa Ahmedııarov, Rahym Tájibaevtardyń árqaısysy taý eńseli tulǵalar edi ǵoı. Saýsaqtarynan kúı sorǵalaǵan qalyptary tarıhta qalypty. Ekrannan Dına kúıshi men Qalı Jantileýov bastaǵan sol shoǵyrdyń shoqtaı janǵan kózderin kórgen jurt únsiz egildi.
Aıgúl ulttyq aspapty zamanaýı únge jaqyndastyrý úshin mańdaı terin aıamaı tógipti. Dombyranyń HHI ǵasyrdaǵy ǵalamat daýysy qazaq ulttyq mýzyka óneriniń jańa kezeńi bastalǵanyn baıqatty. Tyń jobada avtor qazaqtyń dástúrli mýzykalyq aspabyn «Kerýlen» folklorlyq-etnografııalyq, djaz-rok, estradalyq, klassıkalyq mýzykalyq aspaptarmen sheber shendestirýimen erekshelenip otyr. Súgirdiń «Yńǵaı tókpe», Qazanǵaptyń «Jem sýy» kúıleri estradalyq, djaz-rok tobynyń qosylýymen oryndalǵanda shyǵarmanyń ekinshi tynysy ashylyp ketkendeı jańǵyryp estildi. Esjannyń «Qosh aman bol, Aqbıkeshiniń» maqamy mamyqtaı maıda únmen qulaq quryshyn qandyrdy. Seıtektiń «Jantaza» kúıin Marat Ahmedjanovpen birge oryndaǵanda dombyra men kahon aspabynyń úni úzilmeı qabysyp, tez jymdasa ketti. Bir mezgilde djaz-rok, estradalyq, klassıkalyq aspaptardyń dombyraǵa qosylýy nátıjesinde halyq ánderi men áýenderi ózgeshe órnekke ıe boldy. Kóz aldymyzda «Qaraı kózim», «Aqdarıǵa», «Bir bala», «Aq erke, Aqjaıyq» sııaqty halyq ánderi men qazaq kompozıtorlarynyń ánderi ásem sarynda saltanat qurdy.
Dına, Esir, Seıtek, Nurǵısa, Qarshyǵa shyǵarmalaryn jeke dombyranyń, ult-aspaptar orkestrleriniń oryndaýlarynda talaı márte estip te, kórip te júrmiz. Jańalyq – Aıgúldiń kóne kúıler men halyqtyq áýenderdi dombyrany basshy etip, al qalǵan mýzykalyq aspaptardy sońynan ergen qosshy etip, úlken sahnanyń tórine ozdyra bilýinde. Osy eńbegi úshin oǵan kóp alǵys. Birinshiden, qazaqtyń jany derlik dombyrany sheksiz shóleıtten shúıgindi aıdynǵa alyp shyqqandaı úlken eńbek sińirip otyr. Ekinshiden, kúılerge de kúnniń kózin túsirip otyrý artyqtyq etpeıdi. Osy jaǵynan mysaly, ol estilmeı ketken, umytylýǵa aınalǵan esimderdi, kúıshilerdi halyqpen qaıta qaýyshtyryp, mereıdi taýdaı ósirip júr.
Aıta bersek, Aıgúl Narımanqyzynyń elordadaǵy shyǵarmashylyq keshindegi jarqyn sátter óte kóp. Qazirgi kompozıtorlardan Ermurat Úsenovtiń «Kerbez sulý» kúıi, Erlan Myrzabek pen Ádiljan Tolyqbaevtyń gıtara súıemeldeýimen oryndaǵan «Qyzylqumda aýylym» áni, óziniń shákirtterimen, «Rıtm» tobymen qosylyp tartqan «Sıng-sıng», «Tıko-tıko» shyǵarmalary eki ishektiń qudiretine ıilmeıtin, ıkemdelmeıtin eshteńe joǵyn dáleldedi.
Aıgúl Úlkenbaeva men Qazaqstannyń halyq ártisi Roza Rymbaevanyń, belgili óńdeýshi Rınat Gaısınniń, ánshi Ergen Aıtymbetovtiń, dombyrashylar Oljas Súleımenov, Qadyrshat Satbaı, Erjan Jamankeevterdiń, óz stýdııasynda bilim alǵan shákirtteri Álı Soldatbaı, Ińkár Mızambek, Islam Sársenbek, Abylaıhan Ábdirahmandardyń birlesip oryndaǵan keshi mýzykalyq jobaǵa birtalaı óner sheberleri men mamandar tartylǵanyn, ıaǵnı konserttik baǵdarlama bir kúnniń, bir jyldyń eńbegi emes, talaı ýaqyttan bergi izdenisti is-áreketterdiń jemisi ekenin bildiredi.
Aıgúl oryndaýshylyq jaǵynan shashasyna shań juqpas júırik qana emes, aldyńǵy tolqyn aǵa-apalarynyń ónerine qashanda adal da aq shákirt ári óner qýǵan órenderdi tárbıelep júrgen úlken ustaz. Jańa men kóneniń, dala men qala mádenıetindegi ozyq, tozbaıtyn dástúrlerdi bir-birimen jalǵastyryp, óner kógine ózgeshe órnek tógip júrgen bólek bitim. Kúıdi jańǵyrtý, zamanaýı talapqa saı óńdep oryndaý ózine deıingi dástúrli kúıden túbegeıli bas tartý degen sóz emes, qaıta kerisinshe, súıý, kókeıge túıý degendi bildirse kerek. Bul rette respýblıkalyq Qurmanǵazy atyndaǵy, Ý. Gadjıbekov atyndaǵy halyqaralyq baıqaýlardyń laýreaty, kúı aqtańgeri A. Úlkenbaevanyń alda atqarar mindeti aıqyn tárizdi.
«...Qazaqtyń kúıin erkektiń tartýyna tyıym salynsyn, kúıdi tek áıelder tartsyn! Degen úkim shyǵarar edim!
Aıgúl óte sezimtal, kúıdiń ishine túsip alyp baryp tartady. Onyń oryndaýshylyǵynda jattandy nárse joq, sezimmen, ózi de sol kúıdiń keıipkerine aınalyp jetkizedi. Sol sebepti de meniń júregimniń úkimi qashanda Aıgúl jaǵynda» degen eken marqum Aqseleý aǵamyz. Biz Dına kúıshi týǵan qasıetti Naryn topyraǵynyń sol bir aq gúli búginde óner sahnasyna qaı jaǵynan bolsyn jarasyp turǵanyn bilemiz.
Qarashash TOQSANBAI,
«Egemen Qazaqstan».
––––––––––––––––
Sýretti túsirgen
Erlan OMAROV.
