Qoǵam • 27 Shilde, 2020

Pedofılııa (Azǵyndyqtyń jolyn qalaı kesýge bolady?)

45 ret kórsetildi

Baýyr etimizge balaı­tyn balanyń bal dáýre­nin buzyp, ómirine umy­tylmas jara salatyn qaraý nıetti jandarǵa qoǵam áý bastan qarsy. Eli­mizdiń ár óńirinde qaı­talanyp jatatyn osy bir aıtýǵa aýyz barmaıtyn azǵyn­dyq oqıǵalardyń údeýi­ne únsiz qala almaý – azamattyq belsen­di­liktiń artýynyń kór­i­nisi bolsa kerek.

Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»

 

Prezıdent keńes ótkizdi

Byltyr Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan halqyna joldaǵan alǵashqy Jol­daýynda sot tóreliginde gýma­nı­zasııaǵa boı aldyryp, qatal jazalaý sharalarynan alshaqtap ket­kenimizdi synǵa alyp, zańna­many izgilendirý aza­mat­­tardyń negizgi quqyq­taryn umytýǵa negiz bolmaýy tıistigin, jynystyq zor­­lyq-zombylyq, pedofılııa, esirtki tasymaldaý, adam saý­­dasy, áıelderge qa­tys­ty tur­mystyq zorlyq-zom­by­lyq jáne jeke adamǵa, ásirese balalarǵa qa­tysty basqa da aýyr qyl­mys­­tar úshin jazany kú­sheıtý qa­jet­tigin Úki­metke tap­syrǵan bolatyn.

О́tken aptada Sátbaev qala­synda oryn alǵan oqıǵa­ǵa da Prezıdent nazar aý­dardy. Memleket basshy­sy Shornaq aýyly men Sátbaev qalasyndaǵy oqıǵalarǵa baılanysty Prezıdent Ákim­shiliginiń basshy­lyǵy­men, Túrkistan jáne Qara­ǵandy oblystarynyń ákim­derimen jáne quqyq qorǵaý organdarynyń basshy­ly­ǵymen keńes ótkizdi.

«Der kezinde qabyldanǵan sheshim­der­diń arqasynda Shornaq aýyly men Sátbaev qalasyndaǵy jaǵdaı turaqtaldy. Tártipsizdiktiń qaıtalanýyna eshqandaı sebep joq. Prezıdent jaǵdaıdy baqy­laýda ustap, jergilikti turǵyndar arasynda túsindirý jumystaryn júrgizýdi, el ishindegi turaqtylyqty buzýǵa tal­pynǵan arandatýshylardyń aldyn alýdy, quqyq buzýshylardy zań aıasynda jaýapkershilikke tartýdy tapsyrdy. Sonymen qatar ol atalǵan aımaqtardaǵy halyqtyń eń basty áleýmettik-ekonomıkalyq qajettilikterine nazar aýdarý kerek ekenin aıtty. Al quqyq qorǵaý organdaryna kámelet jasyna tolmaǵan qyzdy zorlamaq boldy degen kúdikpen ustalǵan Sátbaev qalasynyń turǵynyna qatysty tergeý jumystaryn jan-jaqty júrgizip, onyń qorytyndysy týraly jurtshylyqqa naqty aqparat berý týraly tapsyrma berdi», dep habarlady bul týraly Prezıdenttiń baspasóz qyzmetiniń jetekshisi Berik Ýálı.

Iá, «qazannyń qaınaǵanyn qara, bala­nyń oınaǵanyn qara» deıtin halqymyz úshin balany kózden tasa etpeýge baǵzydan úlken mán berilgen. Biraq burynǵy qaýip basqadan – ottan, sýdan, tilsiz jaýdan saqtandyrar edi. Al qazirgi adam qoly dep ataýǵa kelmeıtin azǵyndyq áreketterdiń ár jerden kórinis berýin qalaı túsinýge bolady? Zaman azdy ma, adam azdy ma?!

 

Jaǵdaı baqylaýǵa alyndy

Kóńilge medet tutarlyǵy, kúlli qazaq­standyqtardyń ashý-yzasyn týdyrǵan Sátbaev qalasyndaǵy jaǵdaı baqylaýǵa alyndy.

Aıtalyq, Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaev 23 shildede keshki saǵat 21.00-de Sátbaev qalasyndaǵy ishki ister basqarmasyna 5 jasar qyzdyń joǵalǵany týraly aryz túskenin, jedel izdestirý nátıjesinde baldyrǵan qaladaǵy bir úıden tabylǵanyn, jas qyzdy zorlady degen kúdikpen bir adam qamaýǵa alynǵanyn málimdedi. Sondaı-aq mınıstr kúdiktini turǵyndar ózderi jazalamaqshy bolǵanyn atap ótti.

«Birneshe adam kúdiktini óz qoldaryna berýdi talap etip, janjal shyǵardy. Olar buzaqylyq jasap, polıseılerge qarsylyq tanytty. Tártipsizdikke jol bermeý úshin qosymsha polısııa kúshteri tartyldy, jaǵdaı baqylaýǵa alyndy. Bul jaǵdaı boıynsha birneshe bappen qylmystyq is tirkeldi, tergeý amaldary jalǵasyp jatyr. Eldegi qoǵamdyq tártip pen azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin polıseıler bar kúshin jumsaıdy», dedi E.Turǵymbaev.

Sondaı-aq vedomstvo basshysy qazaq­standyqtardy jelidegi jalǵan aqparatqa senbeýge shaqyrdy.

«Áleýmettik jeli arqyly tarap jat­qan jalǵan aqparattarǵa senbeńizder jáne ony taratpańyzdar! Tek resmı aqparatqa senińizder! Ishki ister mınıstrligi únemi monıtorıng júrgizip, jaǵdaıdy baqylap otyr. Jalǵan, negizsiz aqparat taratýǵa qatysty zańǵa sáıkes qylmystyq jaýap­kershilik qarastyrylǵan», dedi vedomstvo basshysy.

Al elimizdegi Bala quqyǵy jónindegi ýákil Arýjan Saın balanyń anasymen telefon arqyly sóılesip otyrǵanyn, sot-medısına saraptamasy júrgizilgenin, zań organdarymen, sondaı-aq psıhologııalyq kómek kórsetý jóninde ary qaraıǵy is-qımyl týraly sóıleskenin jáne oqı­ǵany barlyq baǵyt boıynsha qadaǵalaı­tynyn jetkizdi. Iаǵnı ýákil Ishki ister mınıstrimen, Qaraǵandy oblysy ákiminiń orynbasarymen baılanysqa shyǵyp, zardap shekken balanyń otbasy osy is boıynsha ıývenaldy advokatpen, sonymen qatar jaqsy psıholog-mamannyń kómegine súıenýi keregin jetkizgen.

«Birneshe jyl qatarynan biz bala­larǵa jynystyq zorlyq-zombylyq kórsetý boıynsha istermen shuǵyldanyp kelemiz. Tipti osyndaı ár qylmystyq isti tyńdaýdyń ózi qıyn, al ony balalar men olardyń ata-analary qalaı ótkeretinin elestetý múmkin emes. Balaǵa qarsy mundaı qylmysty jasaǵan árbir qylmyskerdiń barynsha jaýap berýine qol jetkizetin bolamyz», dedi ol.

 

Jaza jeńildetilmeıdi

Dese de áleýmettik jelide qylmys­ker­lerdiń jazasyn laıyqty ótemeıtini jó­nin­degi másele jıi qozǵalyp, osy oraı­da qaladaǵy tártipsizdiktiń osy ádilet­sizdikke qarsy kórinis ekenin aıtýshylar da boldy. 

Bul rette Parlament Senatynyń depý­taty Lázzat Súleımen Prezıdent Q.Toqaev­tyń jynystyq zorlyq-zomby­lyq pen balalarǵa qatysty ózge de qyl­mystardy jazalaýdy qataıtý týraly tapsyrmasyna sáıkes zań shyǵarýshy organ atynan tıisti zańdarǵa ózgerister men túzetýler engizilgenin aıtady.

«Sátbaev qalasynda oryn alǵan oqı­ǵa bárimizdiń janymyzdy aýyrtty. Ana retinde elimizde balalarǵa qatys­ty zorlyq-zombylyqtyń tyıyl­maı turǵa­ny qatty alańdatady. Bul máse­le­ni ózimiz de, qoǵam belsendileri de jıi kóte­rip kelemiz. Sebebi bárimiz úshin bala­la­rymyzdyń qaýipsiz, jarqyn ómi­ri – negizgi basymdyq. Sońǵy jyl­dary bul baǵyttaǵy zań normalarynda oń ózgerister bar ekenin aıtýymyz kerek. Qylmysqa barǵan adam zań aldyn­da qatań jazalanýy kerek. Sebebi qolda­nys­taǵy zańnama oǵan múmkindik beredi. Sony­men birge balalarǵa qatysty zorlyq-zombylyq áreketteri aýyr qylmys­tar sanatyna jatqyzyldy. Bul taraptardyń tatýlasýyna múmkindik joq degen sóz. Al buryn tatýlasýǵa jol beriletin. Bul baǵytta jazalaý sharalary munymen shektelmeıdi. Zańdaǵy sońǵy ózgerister men tolyqtyrýlarǵa sáıkes mundaı qylmys jasaǵan adam túrmeden merziminen buryn bosap shyǵa almaıdy. Sondaı-aq qylmysy úshin taǵaıyndalǵan jaza túri ózgerissiz qalady, ol jeńildetilmeıdi jáne mundaı jaǵdaıda keshirim aktisi qoldanylmaıdy. Osy oraıda aıta keteıin, bir top depýtat bolyp bastama kóterip, qazirgi tańda «Otbasylyq-turmystyq zorlyq-zombylyqqa qarsy is-qımyl týraly» zań jobasyn qarap jatyrmyz. Bizdiń maqsatymyz – osyǵan deıin qalyptasqan, biraq ózin aqtamaı otyrǵan zań normalaryna irgeli ózgerister engizý. Bul baǵytta bizge memlekettik organdardyń birlese áreket etýge degen qulshynysy asa mańyzdy. Jańarǵan, qoǵam talabyna jaýap beretin zań normalary – máseleni sheshýdiń tegeýrindi joly. Atalǵan oqıǵa qanshalyqty aýyr bolsa da, másele zań aıasynda sheshilýi jáne qylmysker qatań zańdyq jazasyn alýy tıis. Biz osylaı zańǵa arqa súıegende ǵana qoǵamdaǵy tártipti jáne ár azamattyń qaýipsizdigin qamtamasyz ete alamyz», dedi senator.

 

Senimge túsken selkeý

Áleýmettanýshy Erlan Saırov bul máselege oraı aımaqtardy damytýǵa kóńil bóletin ýaqyt jetkenin, Sátbaevtaǵy jaǵdaı shaǵyn qalalar problemasyn anyqtap bergenin aıtady. Sarapshynyń aıtýynsha, keńes zamanynan mura bolyp qalǵan qala quraýshy kásiporyndardaǵy kásiporynnyń ıesi kapıtalıske aınalyp ketken, qalanyń ınfraqurylymyna, áleýmettik nysandarǵa jaýap bergisi kelmeıdi. Al búginde elimizde otyzǵa tarta osyndaı qalalar bar.

«Bul qalalardyń áleýmettik ınfra­qurylymy, adamdardyń jumyspen qamtylý dárejesi, bıýdjet máselesi syn kó­ter­meıdi. Sondyqtan áleýmettik prob­lema osy qalalardan shyǵatyny zańdy. Memleket osy qalalardyń ınfra­qu­ry­ly­mynyń damýyna, jergilikti halyqtyń sapa­­ly jumyspen qamtylýyna jiti kóńil bólýi kerek. Iri bıznes ókilderi, ózde­ri qomaqty paıda taýyp otyrǵan qala­lar­­dyń halqyna pana bola bilýdi úıre­nýi shart. Bul qalalardyń áleýmettik ın­fra­­qu­­rylymyn jóndemeı, elimizde ha­lyq­­tyń narazylyǵy júıeli túrde jáne te­geý­irindi shyǵatyny anyq, deıdi E.Saırov.

Áleýmettanýshy sonymen birge Sát­baev qalasynyń turǵyndary sol pedofıldi halyqtyń qolyna berýdi talap etip, kóshege shyqqanyn, azamattardyń kóshege shyǵýynyń basty sebebi polı­sııaǵa senbeıtinin, bul nıgılızmniń paıda bolýyna ákeletinin, degenmen, halyq pen bılik arasyndaǵy dıalog óte mańyzdy ekenin aıtady.

«Polısııa ókilderine aqparatty ýaqtyly berýdi basty nazarda ustaý kerek. Pedofılderge zańdy kúsheıtkeni óte durys bolǵan. Bulardy qatań sottaýmen qatar, (pedofıldik fakt dáleldengen jaǵdaıda) lezde hımııalyq kastrasııa jasaý kerek. Mundaı adamdar ómir boıy túrmede ótýi tıis!», dedi ol.

Mine, osylaısha bir oqıǵanyń barysynda qoǵamda kúrdelene túsken birneshe máseleniń baryna kóz jete tústi. Iаǵnı ár isti keshendi túrde jan-jaqty atqarýdyń ózektiligi aıqyndalǵandaı... Sátbaevtaǵy oqıǵadan alar sabaq – osy.

Sońǵy jańalyqtar

Aq úıdiń alǵashqy meımany

Álem • Búgin, 12:15

ShQO-da mal urylary ustaldy

Aımaqtar • Búgin, 11:00

Uqsas jańalyqtar