Jemqorlyqty joıýdyń bir joly – adamı faktordy azaıtý

О́tken jylmen salys­tyr­ǵanda bıyl mundaı arsyzdyqqa bar­ǵandardyń sany 11 paıyzǵa art­qan. Bul rette jeń ushynan jal­ǵasqan jemqorlyqtyń jolyn kesýdiń bir tıimdi joly de­rekter qoryn odan ári ınte­grasııalaý men memlekettik qyz­metterdi sıfrlandyrý der edik.

Elimizde derekter qoryn jyl sanap ıntegrasııalaý arqyly paı­dalanýshylardy málimetpen biryńǵaı júıeden qamtýǵa jol ashy­lyp keledi. Alaıda bul baǵyt­taǵy qadam tym baıaý jasa­lyp jatqan sııaqty. Bir meke­me­niń qajetine jaraıtyn anyq­ta­many kelesi mekemeden su­ra­tatyn jaǵdaılar jıi kezdesedi.

Tipti, bir vedomstvodaǵy má­li­metti kelesi vedomstvo kóre de, qoldana da almaýynyń zardabyn ár otandasymyz basynan ótkergen desek, artyq aıtpaǵan bolarmyz. Ondaı mysaldardy kóptep keltirýge bolar edi. Barlyǵyna birdeı toqtalmaı-aq qoıalyq. Qarapaıym bas­pana, avtokólik rásimdeý kezinde de túrli qıyndyqtardy kezdestirýge bolady. Al bank, poshta arqy­ly jasalǵan tólemderdiń mem­lekettik kirister bazasyna birde enip, birde enbeı jatatyny da – daýly másele.

Bir ǵana mysal keltireıik. Budan birneshe jyl buryn avto­kólik salyǵy men jol júrý ere­jesin buzǵanymyz úshin salynǵan ákimshilik aıyppuldy tólemedińiz degen habarlama alyp, jergilikti memlekettik kirister organyna barǵan bolatynbyz. Alaıda salyqty da, aıyppuldy da bir kisideı tólegen soń, kóńiliń de kúpti bolady eken. Sóıtsek, bir mekemede jasalǵan tólem ke­lesi mekemede kórinbeıtin bolyp shyqty. Mundaıda qal­tańdy qaqqan qarajattan buryn, kóńilge salǵan qaıaý qynjyltady. Osyn­daıda ortaq derekter qory nege jasalmaıdy dep oıǵa ba­tatynymyz da jasyryn emes. Sondyqtan bolashaqta bar­lyq málimetti, qajetti de­rekti bú­gingideı túrli aqparat kóz­derinen emes, oılastyrylǵan, júıelengen ortaq de­rek­qordan alatyn bolamyz degen úmitke úzdigemiz. Sol arqyly qordaǵy málimet­ter jekelegen tulǵalarǵa ǵana emes, jalpy qaýymǵa ortaq dúnıe bolady. Osylaısha bir vedomstvonyń talabyna jaýap retinde basqa memlekettik organnan anyqtama alatyn təjirıbe kelmeske ketedi degen senim bar.

Osy jyldyń sońyna deıin elimizdegi memlekettik organ­dardyń 310 resmı saıtyn biryń­ǵaı platformada biriktirý jos­parlanýda. Qolǵa alynyp jat­qan Memlekettik organdardyń ınternet-qorlarynyń biryńǵaı platformasy memlekettik organdar men ákimdikterdiń barlyq bytyrańqy saıttaryn bir terezede biriktirýge múmkindik beretin bolmaq. Bul jumys azamattardyń aq­paratqa júz paıyz qoljetimdiligin standarttaýǵa jáne qamtamasyz etýge múmkin­dik bermek. Sonymen qatar mem­lekettik organdardyń resmı saıttaryn qoldaýǵa paıdalanylatyn bıýdjet qarajatyn 2 mlrd teńgege deıin qysqartýǵa múmkindik beretin kórinedi. Qup­tarlyq jaıt. Endi bul bastama ortaq derekqor qurý isine de talpynys berse ıgi edi.

Ortaq derekqordy qalyptas­tyrýdyń ózekti máselesin eli­miz­degi sıfrlandyrý baǵy­tynda atqarylyp jatqan ju­mys sheshýi tıis. Jalpy, sıfr­landyrýdyń negizgi maqsaty – ákim­shilik rásimderdi jeńil­detip, kórsetiletin memlekettik qyzmetterdiń barynsha ashyqtyǵy men qoljetimdiligin qamtamasyz etý, adamı faktordy azaıtyp, sol arqyly jemqorlyqtyń jolyn kesý. Sonyń ishinde, jemqorlyqpen kúrestiń eń nátıjeli quraldarynyń biri málimetti berýdi sıfrlandyrý bolyp otyr. Sol jolǵa túsip te kelemiz. Búginde memle­kettik qyzmettiń basym bóligi elektrondy formatta kórsetilýde. Sol arqyly memlekettik qyzmet­kerdiń qyzmet alýshymen tikeleı qarym-qatynas ornatýyna jol berilmeıdi. Bul da jemqorlyqpen kúrestiń bir joly.

Zertteýshilerdiń aıtýynsha, sybaılas jemqorlyqqa eń aldymen adamı faktor áser etedi. Iаǵnı qyzmet kórse­týshi men qyzmet alýshynyń arasynda tikeleı qarym-qatynas, belgili bir baılanys bolmaǵan jaǵdaıda joldan taıǵandar da bolmaıdy. Ol úshin eń aldymen osy mem­lekettik qyzmetterdi sıfrlandyrý mańyzdy. О́tken jyly otandastarymyzǵa jalpy sany 54 mln-nan astam memlekettik qyzmet elektrondy formatta kórsetilipti. Bıylǵy tótenshe jaǵdaı rejimi keziniń ózinde azamattarǵa kórsetilgen elektrondy mem­lekettik qyzmettiń sany 16 mln-nan asypty. Osy­laısha elektrondy formatta kúndelikti qyzmet kórsetý jumysy eli­mizde 3 esege artty. Alaıda bul qa­dam­­nyń barlyǵy tym baıaý jasalyp jatqanyna halyq kýá. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda sóı­legen só­zinde «Daǵdarys kezinde sıfrlandyrý qyzmetiniń de róli múlde baıqalǵan joq. Sıfrly komıssarlar qandaı jumys bitirip jatyr?» dep, osy salanyń qyzmetin synǵa alǵan bolatyn.

Bálkim, elimizdi, sonyń ishinde kór­setiletin memlekettik qyz­metterdi sıfr­­landyrýdy júıeli jolǵa qoıa bil­genimizde jemqorlardyń da sany ar­­tý­dyń ornyna kemir me edi? Sebebi jo­ǵaryda aıtqanymyzdaı, sıfr­lan­­dyrýdyń basty maqsaty – jem­qor­lyqtyń jolyn kesý. Sondyqtan bul jumysty jalǵas­tyrýdyń qanshalyqty mańyzdy ekenin jemqorlyqpen kúresip júrgen vedomstvo qyzmetkerleri jaqsy túsinedi.

Osy máselege el Prezıdenti de erekshe nazar aýdaryp keledi. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń saılanǵan Prezı­denti qyzmetine resmı kirisý rási­minde mán berýdi qajet ete­tin mańyzdy baǵyttardy alǵa tartqan edi. Sol kezde Prezıdent atap ótken segiz baǵyttyń ekin­shisi eldegi sybaılas jemqor­lyqty joıý jóninde boldy. «Jem­qorlyq – memlekettiń damýyn tejeıtin kesel. Bul qo­ǵamdaǵy ózara senimge, jalpy memleketimizdiń qaýipsizdigine qater tóndiretin qubylys. Sy­baılas jemqorlyqqa qarsy júıe­li jumys júrgizemiz», dedi Q.Toqaev.

Prezıdent halyqqa bergen ýádesinde turdy. Memlekettik qyzmet isteri já­ne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi eki vedomstvoǵa bó­linip, Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl agenttigi, Memlekettik qyz­met is­teri agenttigi bolyp qaı­ta quryldy. Osy­laısha ótken jyly Prezıdent Jar­lyǵymen Memlekettik qyzmet isteri jáne sybaılas jemqorlyqqa qar­sy is-qımyl agenttigi óz aldyna otaý qurǵan bolatyn. Bul qadam sybaılas jem­qorlyqqa qarsy is-qımyl salasynda tú­begeıli bet­burys jasaýǵa múmkindik berdi.

Endigi kúni Sıfrlyq damý, ınno­va­sııalar jáne aeroǵarysh óner­­kásibi mınıstrligine artyl­ǵan jaýapker­shiliktiń júgi de aýyr. Sebebi atalǵan vedomstvo jumysyn júıelep, derekter qoryn odan ary ıntegrasııalaýdy, memlekettik qyzmetterdi sıfr­lan­dyrýdy jalǵastyratyn bolsa, el eko­nomı­kasyn eteginen tartyp turǵan jemqorlyqtyń da joly kesiler edi...

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev kúni keshe ót­ken sybaılas jem­qorlyqqa qarsy kúres máseleleri jó­ninde keńeste: «Negizgi maqsat – jem­­qor­lyqtyń tamyryna balta shabý, ony túbegeıli joıý. Bul jumysty esh sozbalańǵa salmaı, qarqyndy túrde júr­gizý qajet», dedi. Endeshe, Prezıdent alǵa qoıǵan bul mindet óz deńgeıinde oryndalýy tıis.