Bul kúnderi ata-analardyń ortaq chattarynda daý-damaı, túsinispeýshilik jaǵdaılar jetkilikti. Memlekettik mektepterdiń kúıi osyndaı bolyp jatqanda, jekemenshik bilim ordalarynyń da óz múddeleri kórine bastady.
Qazir Qazaqstanda 182 jekemenshik mektep bar, onda 50 myń oqýshy oqıdy. Jekemenshik mektepterde 10 myńnan asa pedagog pen 4 myń qyzmetker eńbek etedi. 2018 jyldan beri Qazaqstandaǵy jekemenshik mektepterge 62 mektep qosylsa, Almatyda – 61 mektep, Nur-Sultanda – 22, Shymkentte – 17, Qazaqstannyń basqa qalalarynda 82 mektep tirkelgen.
Osy maqalaǵa túrtki bolǵan eki birdeı baspasóz máslıhatynda kóterilgen máselelerdi baıandamas buryn, pandemııa bastalǵaly beri Qazaqstanda koronavırýs ınfeksııasyn 2500-deı bala juqtyrǵany, onyń ishinde 111 sábı bar ekenine toqtala ketken jón. Bul týraly «Pedıatrııa jáne balalar hırýrgııasy ǵylymı ortalyǵy» AQ basqarma tóraıymy Rıza Boranbaeva resmı málimdegen bolatyn. Osyndaı jaǵdaıda qashyqtan jáne dástúrli dáris berý, sabaq ótkizýge qatysty ótinishter, kózqarastar qaıshylyǵy, tilekter, usynystar legi tolastamaı tur. Ár ata-ana jaǵdaıdy ózine qaraı beıimdegisi bar. Nátıjesinde «kezekshi synyptar» ashý týraly sheshim qabyldanyp otyrǵanyn bilemiz.
Ata-analar Bilim jáne ǵylym mınıstriniń de sózin jaqsy bilip otyr. «Jańa oqý jylynda oqytý úrdisi qalaı júrgiziletini týraly taıaýda ǵana sheshim qabyldaǵanymyzdy bilesizder. Sheshim mynadaı: jańa oqý jylynyń I toqsanynda 1-11 synyp oqýshylary qashyqtan oqıdy. Alaıda keıbir nıýanstar bar. Atap aıtqanda, alys aýyldardaǵy shaǵyn jınaqty mektepterge dástúrli túrde oqýǵa ruqsat beremiz. Alaıda ol aýyldardyń ózinde bizdiń balalar men pedagogterge eshqandaı qaýip bolmaýy tıis, – degen mınıstr bastaýysh synyptarǵa dástúrli formatta oqý múmkindigi beriletinin jetkizdi. – Qashyqtan oqytý formatynda erekshe qajettiligi bar, az qamtylǵan otbasylardyń balalaryna ońaı tıe qoımaıtyny anyq. Úshinshi másele aınalyp kelip bastaýysh synyptardyń oqytý jumysyna tireledi. Sol sebepti «kezekshi synyptar» degen engizildi. Ol ne? Bastaýysh synypta (1-4 synyp) oqıtyn balasy bar ata-ana balasyn dástúrli túrde mektepte oqytýǵa ótinish bere alady. Onda oqýshylarǵa ondaı múmkindikti berýge daıynbyz», dedi Ashat Aımaǵambetov.
Sondaı-aq mınıstr dástúrli bilim berý barysynda naqty shekteý sharalary qandaı bolatynyna qatysty: «Birinshiden sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptar qatań saqtalýy kerek. Ádette bir synypta 20-25, tipti úlken qalalarda 40 balaǵa deıin otyrady. Osyǵan baılanysty ata-analarynyń ótinishimen I toqsanda dástúrli formatta oqıtyn synyptaǵy kabınette 10-15 baladan artyq otyrmaýy kerek. Iаǵnı bir synyptyń ózi toptarǵa bólinedi. Ekinshiden osy synyptarǵa qońyraýlar ártúrli ýaqytta soǵylady. Úshinshiden dene qyzýy turaqty túrde ólshenip, balalardyń densaýlyǵy qatań baqylaýǵa alynady. Ata-analarǵa mektep aýmaǵyna kirýge tyıym salynady. «Bir muǵalim – bir synyp» qaǵıdaty engiziledi. Ádette aǵylshyn pánin oqytarda basqa muǵalim keledi. Alaıda bul jerde ondaı bolmaıdy. Bastaýysh synyptyń muǵalimi ǵana sabaq ótkizedi. Dástúrli formatta oqytýǵa bolady degen kúnniń ózinde sabaqtyń jartysyn biz qashyqtan oqytý formatyna aýystyramyz. Aǵylshyn tili, máselen qashyqtan oqytylady», dedi.
Osylaısha, usynystary mınıstrdiń sheshimimen sáıkes kelgen elimizdegi jekemenshik mektepterdiń múddesi de ońaı sheshilgendeı bolyp otyr. О́ıtkeni balalary jekemenshik mektepterge baratyn ata-analardyń óz alańdaýshylyqtary bar bolatyn. О́ıtkeni oqý jyly bastalǵanda balalaryn úıde qaldyrý múmkin emes. Al jekemenshik mektepterdiń basshylary atynan sóılegen «Alpamys School» aǵylshyn modeli negizinde qurylǵan mektep dırektory Dınara Qudaıqulova eger sanıtarlyq dárigerler kelisse, kez kelgen formatyna beıimdele alatynyn aıtady. Sebebi belgili, ata-analardyń kópshiligi jumys isteýge májbúr. Báriniń birdeı birinshi synyp oqýshylaryna «ekige ekini qosqandany» úıretetin ájesi joq, ıakı áke-sheshesi jumysqa ketken joǵary synyp oqýshysy sabaq bastalǵannan keıin uıyqtamaıtynyna kóz jetkizińiz. Ata-analar da, muǵalimder de keltirgen taǵy bir ýáji – baılanys sapasynyń tómendigi. Internettegi sabaqtarda mektepter qoldana bastaǵan platformalar jıi isten shyǵady nemese der kezinde júktemeıdi.
TAMOS Education-nyń birlesken quryltaıshysy jáne dırektory Dáýren Qaýpynbaev qashyqtan oqytý barysynda birneshe keleńsiz jaǵdaıǵa tap bolǵanyn, sabaq berý barysynda orta jolda beıtanys adamdar onlaın arqyly oqý prosesine qosylyp, sabaqtyń úzilgenin aıtty. «Demek Zoom-daǵy beıne-konferensııalar qaýipti bolyp shyqty, sonymen qatar olar tikeleı baılanysty almastyra almaıdy», dedi Dáýren Kaýpynbaev.
Aınalyp kelgende, jekemenshik mektepter oqýshylarynan aırylyp qalýdan qorqady. О́ıtkeni balalaryn memlekettik mektepterge aýystyrý úshin keıbir ata-analar tólemderdi qaıta esepteýdi jáne qaıtarýdy surap otyr.
Al «Arhımed» mektebiniń negizin qalaýshy jáne dırektory Arhımed Ysqaqov: «Menińshe, qyrkúıekten bastap jekemenshik mektepterde qashyqtan bilim berý jalǵasyn tabatyn bolsa, onda oqýshylardyń 50%-dan 66%-y memlekettik mektepterge aýysa alady. Ata-analar qazir jaǵdaıdyń ańysyn ańdyp otyr», deıdi.
Sondyqtan jeke mektepter shtattyq rejimde jumys isteýge múmkindik berýdi ótinip otyr. Ata-analar qaýymdastyǵynyń atynan sóılegen Olga Kım ata-analar balalardyń densaýlyǵy úshin jaýapkershilikti óz moıyndaryna alýǵa, tıisti qujattarǵa qol qoıýǵa daıyn ekenin aıtady. «Ata-analardyń 80%-y balalardyń offline rejimde oqyǵanyn qalaıdy, óıtkeni tikeleı baılanys qajet ári bilim sapasy onlaın rejiminde oqytýdan zardap shegedi. Sonymen qatar kóptegen ata-analar óz bıznesin jandandyrý úshin jumysqa shyǵýy kerek, olar balalaryn jalǵyz qaldyra almaıdy», deıdi ol.
Qysqasy, jekemenshik mektepterdiń quryltaıshylary men dırektorlary ata-analar qaýymdastyǵynyń pikirin eskere otyryp, oqýshylar úshin jekemenshik mektepterde barlyq qatań sanıtarlyq sharalardy qamtamasyz etýge daıyn ekendigin bildirdi. Keıbir jeke mektepterde qosymsha medısınalyq qyzmetkerler qabyldanǵan.
Respýblıkalyq Jekemenshik bilim berý uıymdary qaýymdastyǵynyń tóraıymy Roza Sadyqova qaýymdastyqqa osylaısha oqýshylardyń ata-analarynan ótinishter kelip túsip jatqanyn, ózderiniń bul ótinishterdi nazardan tys qaldyra almaıtynyn aıtady. Bul qaýymdastyq 2006 jyly qurylǵan, Qazaqstandaǵy memlekettik jáne jekemenshik bilim berý qurylymdary arasyndaǵy baılanystyrýshy býyn bolyp tabylady. RJBBQ jumysynyń nátıjesinde ekonomıkanyń osy sektoryndaǵy qazirgi jaǵdaıdyń jaı-kúıin taldaýǵa múmkindik beretin málimetter alynady.
«Oqýshynyń kúni boıy mektepte bolýy – jeke mektepti tańdaýdyń mańyzdy ólshemi bolǵan edi. О́z kezeginde jekemenshik mektepter barlyq sanıtarlyq talaptardy qamtamasyz etýge múmkindigi bar. Osy sátti eskere otyryp, qaýymdastyq Qazaqstan Úkimetinen jeke mektepterge shtattyq rejimde jumys isteýge ruqsat berýdi suraıdy», deıdi R.Sadyqova.
Aınalyp kelgende jekemenshik mektepter óz «klıentterin» saqtap qalý úshin bárine de daıyn ekendikterin bildirip otyr. Iаǵnı synyptardaǵy oqýshylar sanyn 10-15 adamǵa deıin azaıtý, oqýshylardy synyptarda barlyq normalardy saqtaı otyryp otyrǵyzýdy qamtamasyz etý, pánaralyq úzilisterdi ártúrli ýaqytta jasaý, qyzý ólsheý, jeldetý, kvarstaý jáne ylǵaldy jınaý rejimderin saqtaý jáne kúsheıtýdi usynyp otyr. Degenmen munyń barlyǵy balanyń densaýlyǵyn qorǵaýǵa 100 paıyzdyq kepildik bola ala ma? Jekemenshik mektepke baratyn bala da, memlekettik bilim ordalarynda oqıtyn bala da – bala.
Qazirgi tańda jappaı derlik qashyqtan bilim berýge kóshýge pandemııalyq jaǵdaı májbúrlep otyrǵany belgili. Alaıda dıstansııalyq bilim berýdi jahandyq indetsiz-aq jolǵa qoıyp alǵan elder bar. Internettiń zamanynda bul shalǵaıda, alys eldi mekenderde turatyn jandar úshin balasynyń qatarynan qalmaýyna beriletin jaqsy múmkindiktiń biri.
Qazaqstanda turyp, tamaǵyn iship, tirshiligin osynda jalǵastyryp otyryp-aq, on shaqty jyldan beri balalaryn reseılik bilim platformalarynda qashyqtan oqytýdy bastap ketkender de kezdesedi. Qysqasy, elden shyqpaı-aq balasyna kórshi memlekettiń attestatyn alyp beredi. Balalaryn pandemııasyz-aq, qashyqtan «Reseıde» oqytyp jatqan elimizde 1 myńdaı áke-sheshe bar eken. Sondyqtan olar da qarap qalmaı, shetelderde qashyqtan bilim alýdy zańdastyrýdy surap otyrǵan jaıy bar. Biz bul taqyrypqa da kelemiz.
Endigi jerde, jekemenshik mektepter oqýshylaryn qalaı saqtap qala alady? Bul olardyń ońtaıly qadamdaryna táýeldi is. Biraq munyń barlyǵy da bala ómirinen qymbat emes.
ALMATY
