Sýretti túsirgen Erlan Omar, EQ
Biz qazir ymyrasyzdyqqa emes, yntymaqqa uıysatyn syndarly sátte otyrmyz. Mundaıda halyq danalyǵy: «Betege ketse – bel qalar, bekter ketse – el qalar, berekeń ketse – neń qalar?» demeı me? Alla elshisi aıtqandaı, jaqsy sóılep, aınaladaǵy adamdarǵa shýaq shashyp, úreıge emes, úmitine qanat bitireıik.
Halyqtyń qaýipsizdigi men densaýlyǵyn saqtaý – kez kelgen memleket úshin basty maqsat bolyp qala bermek. Allaǵa shúkir, Úkimet tıisti sheshimder qabyldap, qaýipsizdik sharalaryn kúsheıtti.
Elbasy Nursultan Nazarbaev pen Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń qamqorlyǵymen tótenshe jaǵdaı kezinde aqysyz demalysqa shyqqan jandar men kómekke zárý azamattarǵa qarjylaı qoldaý kórsetildi. Bul ıgi is áli de jalǵasýda.
О́z ómirin qaýipke tige otyryp, antyna adal bolǵan medısına qyzmetkerleri kúsheıtilgen rejimde jumys isteýde. Alla razy bolsyn! Olarǵa alǵystan basqa aıtarymyz joq. Al halyqqa qyzmet jasaý barysynda qaýipti indetten qaıtys bolǵan dárigerlerimizdi Alla raqymyna alǵaı. Quranda: «...Kim ony tiriltse (ólimnen qutqarsa), barlyq adamdy tiriltkenmen teń dep jazdyq...» («Máıda» súresi, 32-aıat) delingen. Adamdy ólimnen arashalaý syndy saýaby mol iste jan tapsyrǵan azamattarymyzdy Alla aldynan jarylqasyn.
Densaýlyq – Allanyń bergen amanaty. Ony saqtaý – musylmannyń mindeti. Paıǵambarymyz Muhammed (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn) bir hadısinde: «Adam eki nárseniń qadirin bilmeıdi. Ol – bos ýaqyt pen densaýlyq» degen. Rasynda, densaýlyq pen ýaqyt – adam ómirindegi eń qajetti uly nyǵmet. Osy nyǵmet pen amanatqa qııanat jasaǵan adamnyń áreketi – óziniń ómirine qııanat jasaǵanmen teń. Áýeli ózimizdiń, sodan keıin ózgelerdiń ómirine qııanat jasap qoımaıyq. Bul máselede adam ózine ádiletti bolýy tıis.
Álemge qaýip tóndirgen dertke nemquraılylyq tanytý – ózimiz úshin ǵana emes, aınalamyzdaǵy jandardyń ómirine de áserin tıgizeri haq. Osy oraıda, Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasy elimizde júrgizilip jatqan karantındik is-sharalardy saqtaı otyryp, indettiń aldyn alý maqsatynda el azamattaryn janaza namazy men jerleý rásimin ótkizýge qatysty arnaıy málimdeme jasaǵan bolatyn. Osy málimdemede máıitti jýý, kebindeý, janaza namazyn oqý kezinde sanıtarlyq-epıdemııalyq talaptardy qatań saqtaý mindeti aıtyldy. Sonymen qatar janaza namazyn uzaǵymen 5 mınýt ishinde ótkizýge, máıitti jerlep bolǵannan keıin halyqty kóp ustamaı lezde qaıtarýǵa pármen berdik. Janaza namazyna jáne qabir basynda barlyq qatysýshylardy qosqanda 10 kisiden artyq jınalmaýǵa úndedik. Halyqty jınap qonaqasyn ótkizýdi, jerleý rásiminen keıin as berýdi, jetisi, qyrqy, jyly, t.b. Qudaıy astardy elimizde epıdemııalyq jaǵdaı tolyq turaqtalǵanǵa deıin toqtatýǵa shaqyrdyq. Imamdar osy baǵytta túsindirý jumystaryn júrgizýde.
Alaıda keıbir azamattarymyz bul usynystarymyz ben keńesterimizge nemquraıdy qarap, ózimen qosa ózgelerdiń de ómirlerine qaýip tóndirýde. Árıne, bárimiz de topyraqty ólimde tóbe kórsetkimiz keledi. Biraq qazir sezimge berilmeı, aqylǵa salyp sheshim qabyldaıtyn zaman. Osyny jamaǵat túsinýi tıis. Alla taǵala: «О́zderińdi óz qoldaryńmen qaýip-qaterge salmańdar», dep eskertken («Baqara» súresi, 195-aıat). Ardaqty Paıǵambarymyz (oǵan Allanyń salaýaty men sálemi bolsyn): «О́zgege jáne ózine zııan tıgizýge bolmaıdy», degen. Jıyndar men qudaıy astarǵa barýdan buryn ózimizdiń, otbasymyzdyń, týǵan-týysymyzdyń ómiri men bolashaǵyn bir sát oılasaq. Qazirgideı juqpaly aýrýdyń qaýpi kúsheıgen kezde odan saqtaný – árbirimiz úshin mindet.
Múftııat dinı birlestik bolǵandyqtan, bizdiń pátýalarymyz ben sheshimderimiz usynys, keńes retinde aıtylady. Alaıda pátýaǵa boısuný – musylmannyń mindeti. Halyqty taǵy da pátýaǵa boısunyp, sanıtarlyq talaptardy qatań saqtaýǵa shaqyramyn. Densaýlyqqa nemquraıdy qaraý qaýip pen qaterge ákep soǵady. Sondyqtan eldegi barsha jamaǵatty osy bir qıyn kezeńde barynsha saqtanýdy, jıyn-toılar men sadaqa astarǵa múmkindiginshe barmaýdy qaperlerine salamyz.
Abaı Qunanbaıuly Semeıge kelgen bir saparynda shaharda juqpaly indettiń tarap jatqany jaıynda jaısyz habar estıdi. Birinshi kezekte, Abaı halyqqa janaza rásimderin ótkizýge qatysty birqatar ózgeris jasaýdy túsindirý keregin uqty. Mine, osy tusta ol ózi biletin Sarmolla esimdi moldany shaqyryp, oǵan halyq juqpaly aýrýdan saqtaný úshin janaza, qatym, astardy az adammen ótkizýdi jurtqa túsindirý keregin jetkizedi. Sarmolla: «Qaza bolǵan adam úıine, janazaǵa halyq az jınalsyn. Máıit shyqqan úıge kóp adam kelmesin. Ol úıde as ishý, halyqqa taǵam taratý, jetisin, qyrqyn jasaý ýaqytsha toqtalsyn!» degen sózin jetkizedi.
Búginde ımamdarymyz osy mazmunda ózderiniń nasıhaty men keńesterin jetkizip-aq jatyr. Alaıda sezimmen, namyspen qaraly jıynǵa baryp qoıatyndar bar. Sonyń saldarynan tósek tartyp, aýyryp qalǵan jandardy da jaqsy bilemiz. Osy rette úı ıesine artylatyn jaýapkershilik te úlken. Qazaly úıdiń ıesi týysqandaryna: «Eldegi jaǵdaı turaqtalǵansha kóńil aıtyp kelmeńizder. Jaǵdaıdy jaqsy túsinemin. Sanıtarlyq talapty bárimiz oryndaýymyz kerek. О́lgenniń artynan ólmek joq» dep ótinish bildirse, qanshama adamǵa saýap jasaǵan bolady.
Basynda bul indettiń qaýiptiligin sezinbedik. Tanys-bilis adamdardyń qaıtys bolyp jatqany týraly qaraly habarlar tolassyz kelip jatty. Osy jaǵdaılar saqtanbaýdyń saldarynan bolǵany aıtpasa da túsinikti. Bul – oılanatyn jaıt. Sondyqtan saqtanaıyq degen sózdi aıtýdy, oǵan amal etýdi toqtatpaıyq. Alla taǵala saqtanǵan pendesin saqtaıdy. Osyny umytpaıyq.
Jýyrda ótken vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda birqatar nysannyń qyzmetin jeńildetýdiń ekinshi kezeńi maquldandy. Vedomstvoaralyq komıssııa eldegi oń jaǵdaıdy eskere kele, 31 tamyzdan bastap birqatar nysannyń qyzmetin qaıta bastaýǵa ruqsat berdi. Onyń ishinde dinı obektiler de bar. Alla qalasa, 2020 jyldyń 31 tamyzynan bastap elimizdiń barlyq meshiti jeke qulshylyqtar úshin qaıta ashylady.
Biz meshitke keletin jamaǵatqa qoıylatyn talaptar týraly arnaıy úndeý joldadyq. Atalǵan talaptar ishinde namaz oqıtyn zaldarda ımamdar jáne namaz oqıtyn adamdar mindetti túrde betperde jáne medısınalyq qolǵappen júrý, áleýmettik ara qashyqtyqty saqtaý (keminde 2 metr), meshit kireberisinde dene qyzýyn ólshetý jáne arnaıy antıseptıkpen qoldy tazalaý, meshitte qol alyspaý, meshit ishinde uzaq ýaqyt qalmaý, dene qyzýy 37°-tan joǵary, sondaı-aq tumaý jáne basqa da aýrý belgileri bar adamdar meshitke kelmeýi kerek.
Islam dini adamnyń ómiri men densaýlyǵyn árqashan joǵary qoıady. Al memleketimizdiń juqpaly dertke qarsy qabyldaǵan barlyq sharasy adam balasyn aman saqtap qalýǵa baǵyttalǵan. Biz ony durys túsinýimiz qajet.
Qazir jaǵdaı turaqtalyp keledi. Az ǵana tózimdilik tanytsaq, jamaǵatpen namaz oqıtyn kúnge de jetemiz. Bul synaqtyń sońǵy nátıjesi – Allanyń quzyrynda. Sondyqtan bolashaqtan kúder úzbeı, sabyrly qalpymyzdan tanbaı, duǵa eteıik.
Rabbymyz qasıetti Quranda: «Eger pendelerim senen Men týraly surasa (olarǵa aıtyp qoı): Men olarǵa óte jaqynmyn, tilek tileýshiniń duǵasyna jaýap beremin. Endeshe, olar da ámirimdi qabyl etsin jáne Maǵan sensin. Bálkim týra jol tabar» («Baqara» súresi, 186-aıat); «Maǵan duǵa etińder, senderge jaýap beremin» («Ǵafır» súresi, 60-aıat) dep ýáde etken.
Osy rette Jaratqannyń ámirine boısunyp, úzdiksiz duǵa jasap, talap pen tártipke baǵynyp, musylmandyq mindetimizdi oryndaıyq. Alla qalasa, kóp uzamaı bul kúnder de artta qalady.
Biz san ǵasyrlyq tarıhymyzda talaı syndarly sátter men synaqtardy, zobalań zamandar men náýbetterdi bastan keshken elmiz. Syn saǵattarda bir-birimizge qamqorlyq kórsetip, ımanymyz ben baýyrmaldyǵymyzdyń arqasynda aman qalǵan rýhy bıik joraly jurtpyz.
El basyna kún týǵan qazirgi sátte de osy qalpymyzdan tanbaı, qabyrǵamyzdy qaıystyrmaı, úmitsizdikke boı aldyrmaı, alǵa jyljýymyz kerek. Búginde úreı qushaǵyna enip, eleń-alań kúı keshken adam úshin jyly sózdiń ózi janǵa daýa, kóńilge medeý bolyp tur.
Dana halqymyz: «Jaqsy sóz – jarym yrys» demeı me? Osy sátte aınalamyzdy úreıge emes, úmitke, qaıǵyǵa emes, qýanyshqa bóleıtin sózimizdi arnasaq, saýapqa kenelerimiz haq. Biz budan da qıyn-qystaý zamandy kórgen qarǵa tamyrly qazaqpyz. Jaratqannyń jar bolýymen bul synaqty da jeńemiz. Alla sol kúnge jetkizsin! Ámın!
Naýryzbaı qajy TAǴANULY,
Qazaqstan musylmandary dinı basqarmasynyń tóraǵasy, Bas múftı
