Túıtkilder túıinin tarqatqan tujyrymdamalyq qujat

Bas basylymnyń qabyrǵasynda uıymdastyrylǵan júzdesýge Májilis depýtattary, tanymal aqyn-jazýshylar, ǵalymdar, joǵary oqý orny basshylary, jýrnalıstıka ardagerleri, belgili zııaly qaýym ókilderi qatysty. 

– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Qazaqstan halqyna Joldaýyndaǵy 11 baǵyt eldiń ál-aýqatyn durystap, memlekettiń damýyna jańa serpin beretini anyq. Osy 11 baǵyttyń qaı-qaısysy bolsa da qarapaıym halyqtyń erteńin oılaǵan sharalar dep aıtýǵa bolady. Árıne indet bastalǵaly ómir-saltymyz ózgerip, ózgeshe ómir súrýge beıimdeldik. Solaı bola tura, pandemııa kezinde ult bolyp uıysqanymyzdy, el bolyp qalyptasqanymyzdy kórsete bil­dik. Árqaısymyzdyń boıymyzda buryn kórinbeı júrgen, bilinbeı kelgen qaıy­rym­dylyq, baýyrmashyldyq, jomarttyq syndy qasıetter oıandy.

Biraq pandemııa kezinde buqaralyq aqpa­rat quraldary arqyly aýqymdy túsindirý jumystaryn júrgizip jatsaq ta, keı kezde tártipke baǵynbaıtyn tustarymyz da keri áserin tıgizgenin kórip otyrmyz. Abaı atamyzdyń zamanynan beri aıtylyp kele jatqan ysyrapshyldyq, daraqylyq, jalqaý­lyq, jaýapsyzdyq syndy jaǵymsyz ádetter­den áli de aryla qoıǵan joqpyz, – dedi A.Balaeva.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, osy oǵash qylyqtar týraly el Prezıdenti bıylǵy Joldaýynda da aıtqan bolatyn. Endigi maqsat – sana-sezimdi ózgertý, jańa, jańǵyrǵan ulttyń bolmysyn qalyptastyrý. Bul rette, mınıstr bul jumystardy atqarý barysynda kezdesýge qatysýshylardyń róli úlken ekenin aıtyp, olarǵa zor senim artatynyn jetkizdi.

– Prezıdent aıtyp ketken jańa qasıetterdi ár qazaqstandyq azamat óz boıynda tárbıeleýi tıis. Ol úshin ju­my­la jumys istep, aıqyn maqsatqa talpyný qajet. Bul jumystardy qalaı uıymdas­ty­ra­tynymyzdy, qandaı is-sharalar atqaryp, aqparattyq jumystardyń mazmunyn qalaı ózgertetinimizdi birlesip aqyldasamyz degen senimdemin, – dedi vedomstvo basshysy.

Mınıstrdiń aıtýynsha, Memleket bas­shy­synyń bıylǵy Joldaýyn barynsha tıimdi júzege asyrý úshin bastysy bir­lesken áreket pen judyryqtaı jumylǵan jumys qajet.

– Bul jıyn indet beleń alǵaly beri uıym­dastyrylǵan júzdesýlerdiń aýqym­dysy dep bilemin. Sebebi qazir kóp basqo­sýlar onlaın rejimde ótip jatyr. Búgingi jıynǵa el aǵalary, qoǵamnyń tamyryn tap basatyn jazýshylar, aqyndar, zııa­ly qaýym ókilderi, ýnıversıtet rektory, halyq qalaýlylary, baspasóz qu­ral­darynyń ókilderi qatysyp otyr. Son­dyqtan bul talqylaýdyń mán-mańyzy joǵary bolady dep senemin. Prezıdent Joldaýda «Qazirgi mindet – halqymyzdyń jańa bolmysyn qalyptastyrý, tutas ult sapasyn arttyrý. Adamdy jáne qoǵamdy ýaqyt talabyna saı jetildirý qajettigin ómirdiń ózi kórsetip otyr» dep atap ótti. Bılik pen qoǵam arasyndaǵy dıalog týraly basa aıtty, – dedi «Egemen Qazaqstan» res­pýb­lıkalyq gazeti» aksıonerlik qo­ǵa­mynyń basqarma tóraǵasy Darhan Qydyráli.

 Bılik pen halyqtyń arasynda altyn arqaý bolyp júrgen azamattar retinde eń aldymen depýtattardy aıtýǵa bolar edi. Eldiń sózin sóılep, muńyn jetkizip júrgen de osy depýtattar.

– «Joldaý ne  úshin jasalady?» degen máselege toqtalatyn bolsaq, árbir Joldaý reformalardy júzege asyrý úshin qajet. Sebebi ár zamannyń ózindik talaptary, ózindik suranystary bolady. Sol máselelerdiń sheshimin tabý úshin de osyndaı Joldaý kerek. Solaı bola tura, osy Joldaýda bir sabaqtastyq bar. Máselen, Prezıdent osydan bes jyl buryn Elbasy jolǵa qoıǵan «Bes ınstıtýsıonaldyq reformany júzege asyrý jónindegi Ult josparynda» kóterilgen máselelerdi ári qaraı júzege asyrýdyń joldaryn usynyp otyr. Sonyń ishinde kásibı Úkimetti qalyptastyrý da, tıimdi ekonomıka qurý da, ulttyq qundylyqtardy umytpaý da bar. Prezıdent «Bizdiń túıtkildi  tustarymyz ben kemshilikterimizdi jaqsy bilemiz» dedi. Bul meniń oıymsha qoǵamdy oılandyratyn másele. Úkimet, bılik ony bilmeı otyrǵan joq. Barlyǵyn bilip, kórip, sony sheshý joldaryn aıtyp otyr.

Keı kezderi asyqqan da, keshikken de zııan. Alaıda búgingi jıynnyń ózi der kezinde jasalyp otyr. Sebebi keı kezderi keshigip qabyldanǵan sheshimniń ózi jaı ǵana zııan emes, ulttyq qaýipsizdigimizge qater tóndiredi. Sondyqtan alǵashqylardyń biri bolyp osyndaı jıyndy baspasóz quraldary, zııaly qaýym ókilderi jasap otyrǵany óte quptarlyq,– dedi Májilis depýtaty Darhan Myńbaı.

Depýtattyń aıtýynsha, kez kelgen mem­lekettiń jumys isteýi úshin tıimdi ekonomıkasy, qoǵam senim artatyn zańy bolýy kerek. Bul rette depýtat osy zań shyǵarý máselesine de toqtalyp ótti. Sebebi Joldaýda da zańnama máselesine qatysty qanshama jaqsy usynystar aıtylǵan edi. Ony júıeli júzege asyrý búkil korpýstyń emes, eń aldymen ár depýtattyń áreketinde tıimdilik bolýy kerek.

– Bul Joldaýdyń eń aldymen ha­lyq­tyń múddesine baǵyttalǵany anyq kórinip otyr. Osydan bir jyl burynǵy Joldaýynda Memleket basshysy «Ha­lyq únine qulaq asatyn memleket» tujy­rym­damasy týraly aıtqan bolatyn. Sonyń biz ustanymǵa, bıliktiń jumys isteý prın­sıpine aınalyp kele jatqanyna kýá boldyq. Sózdiń iske aınalǵandyǵynyń kýásimiz. Az ýaqyttyń ishinde kóptegen qorda­lan­ǵan máseleler kóterildi. Sol másele­lerdiń barlyǵyn barynsha jyldam sheshýge nazar aýdaryldy.

Endigi kúni bılik pen halyqtyń ara­syn­daǵy baılanys únemi úzilmeýi tıis. Otandastarymyzdyń oıyn, janaıqaıyn estı biletin, júıeli jumys jasaıtyn mehanızm bolýy kerek. Ony jasaıtyn saıası partııalar, qoǵamdyq uıymdar, qo­ǵamdyq birlestikter, Májilis pen máslıhattar. Mine, bul Joldaýda osy uıymdarǵa basa nazar aýdaryldy. Olar­dyń quzyreti artyp, qosymsha quqyq beriletini týraly da bildik, – dedi L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnı­versıtetiniń rektory, tarıh ǵylymdarynyń doktory Erlan Sydyqov.

Sóz sońynda ýnıversıtet rektory Aıda Balaevaǵa «Abaı akademııasy» aıasynda jaryq kórgen kitaptardy tartý etti.

– Bul Joldaýdyń ereksheligi sol – bıyl halqymyz oqıǵadan oqıǵaǵa soqtyǵyp, onyń ústine áldemdegi indet eńsemizdi basyp turǵan kezde jasalyndy. Qazir halyqtyń kóńili kóp nársege alańdaıdy. «Qytaı sııaqty mıllıardtaǵan sanymyz da joq. Otandastarymyz osy indetten opat bolyp ketpeı me, el ne bolady?» degen oılar ár adamdy tolǵandyryp otyr. Joldaýdy Qasym-Jomart Kemeluly osy máseleden bastady. Indettiń kezinde bılik halyqtan eshnárseni jasyrmaǵanyn, elmen birge kúreskenin jetkizdi.

Joldaý – eldiń ishinde qaınap jatqan túıtkilderdiń barlyǵyna jaýap berdi dep senemin. Joldaý týraly alýan túrli pikir aıtyp jatqandar bar. Bilip aıtatyndar da, daýryǵyp aıtatyndar da bar. Sondyqtan bıylǵy Joldaýdy taldap, tereńnen tolǵanyp qaraıtyn bol­saq, aldaǵy ýaqytta múlde jańa ózgeris áke­le­tin qundy qujat ekenin túsinemiz, – dedi Mem­lekettik syılyqtyń laýreaty, aqyn Nesip­bek Aıtuly.

Onyń aıtýynsha, bul Joldaý ulttyń taǵ­dyryn, halyqtyń jaǵdaıyn qalaı sheshý má­­seleleri óte kemeldikpen, jan-jaqty oı­­la­­nyp baryp aıtylýymen, keleshektiń kók­­jıe­­gine baratyn joldy aıqyndaýymen qundy.

– Aıda Ǵalymqyzy búgingi sózinde «BAQ jaıynda, aqparat jaıynda ashyq aıtyp otyrsańyzdar» dedi. Osynyń ózinen-aq jýrnalıstıkanyń, baspasózdiń qoǵamdaǵy orny aıqyndalyp tur. Sebebi qoǵamda nendeı dúnıe atqarylatyn bolsa, sol eń aldymen buqaralyq aqparat quraldarynda taratylady. Sonyń taratylýy qandaı deńgeıde, kóptiń kóńilinen shyǵa ma, ondaǵy aıtylatyn sózdiń kókeıge qonýy qalaı, uǵynyqty ma degen máselerdi shamamyz kelse ashyq aıtýymyz kerek. Joldaýdy aldymen tikeleı efırden kórip, tyńdadym. Radıodan estidim. Kelesi kúni «Egemen Qazaqstan» gazetinen oqydyq. Gazetten oqyǵannyń jóni bir bólek. Sebebi teledıdardan kórip, radıodan estip kóp dúnıeni uǵyna almaısyń. Árıne, kóresiń, aqparat alasyń. Biraq «Egemen Qazaqstan» gazetin oqyp, astyn syzyp otyrmasań oıǵa ońaılyqpen qonbaıdy.

Joldaýda barlyq máseleni qamtý qıyn. Degenmen, qazir densaýlyq saqtaý salasynyń jumysy asa mańyzdy bolyp otyr. Sonymen qatar pandemııanyń kesirinen elimizdiń bilim berý salasy da tyǵyryqqa tirelip tur. Ásirese mektep oqýshylaryna ońaı bolmaıtyny anyq. Keı oblystarda tipti oqýshylardyń 7 paıyzy ǵana mektep tabaldyryǵyn attaǵan eken. Osy jyldarda elimizde qandaı keremet mektepter salyndy. Solardy oqýshyǵa toltyrýdyń ornyna bir úıdiń bes balasyn bir kompıýterge telmirtip qoıyp, qarap otyrmyz. Osyndaı ózekti máselelerdi de umytpaý qajet. Memleket basshysynyń Jol­daýyn túsindirýde, halyqqa jetkizýde, elge na­sıhattaýda buqaralyq aqparat qu­­ral­­darynyń, sonyń ishinde osy bas basy­ly­mynyń mańyzy zor, – dedi jýrnalıs­tıka ardageri, ǵalym Namazaly Omashev.

Onyń aıtýynsha, Joldaýdy nasıhattaý, túsindirý isinde teledıdar men basylymdardan bólek, radıonyń múmkindigin de barynsha tıimdi paıdalanǵan jón.

– Joldaýda kóp nárseler aıtyldy. Joldaýda aıtylǵan máselelerdi oryndaý bar da, ony qadaǵalaý taǵy bar. Joldaýda aıtylyp jatqan dúnıeler oryndalýymen qatar, tııanaqty qadaǵalanyp jatsa, biraz nársege qolymyz jetken bolar edi. Ásirese Joldaýdy nasıhattaý, túsindirý barysynda osyndaı olqylyqtar oryn alady. Halyqqa kerisinshe Joldaýdy barynsha qarapaıym, túsinikti tilmen jetkizgen mańyzdy. Bıylǵy Joldaýda Prezıdenttiń oıy óte jaqsy, túsinikti aıtyldy. Sonyń ishinde memlekettik qyzmetkerlerdi 25 pa­ıyz­ǵa qysqartý máselesi mańyzdy dep sa­naı­myn. Onyń ornyna Memleket basshysy aı­typ ótkendeı qoǵamdyq keńesterdiń sanyn arttyrǵan abzal. Osy usynys halyqtyń kóńilinen shyqty dep oılaımyn.

Sonymen qatar Qazaqstandaǵy ár altynshy otbasynyń urpaqsyz otyrǵany janyma batty. Osy máseleni sheshýge qatysty el Prezıdenti usynǵan bastamaǵa halyq qatty qýanyp jatyr. Osyndaı dúnıeler halyqqa tııanaqty, jetkilikti túrde aıtyldy dep oılamyn, – dedi jazýshy-dramatýrg Roza Muqanova.

Qalamgerdiń pikirinshe, aıtyla beretin syn da, min de kóp bolady. Eń bastysy, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýy halyqtyń múddesin kózdep, jaǵdaıyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan.

– О́tken ǵasyrdyń 50-jyldarynyń aıaǵynda KSRO-daǵy týýdyń eń joǵary kórsetkishi qazaq áıelderine tıesili edi. Keıin biz osy úrdisten jańylyp qaldyq. Sony qalpyna keltirýimiz qajet. Búginde kórshi О́zbekstan halqynyń 30 mıl­lıonnan asyp ketkenin bilemiz. Osy oraıda bizdiń elimizge de belgili bir shara qabyldap, olqylyqtyń ornyn toltyrý qajet. Memleket basshysy bıylǵy Jol­daýda eldegi demogra­fııa­lyq ahýal máselesin aldyńǵy orynǵa shyǵaryp, urpaq­syz otyrǵan juptarǵa qomaqty qoldaý kórsetiletinin jetkizdi. Qýa­nar­lyq jaǵdaı. Sonymen qatar «Ser­pin» baǵdar­lamasyna da basa nazar aýda­rýymyz qajet. Ońtústik óńirdegi qarakóz­derimizdi elimizdiń ózge óńirlerine kóshirip, kóptegen máseleniń basyn ashyp alýǵa bolady. Sondyqtan halyq sany da, demografııalyq ahýal máselesi de Prezı­dent Joldaýynda jarqyn kórinis tapqa­nyna asa qýanyshtymyn, – dedi tarıh ǵylymdarynyń doktory Búrkit Aıaǵan.

Ǵalymnyń aıtýynsha, elimizdegi demo­gra­­fııalyq máseleni júıeli sheshe alatyn bol­saq, halyq ósimi de turaqtanatyn bolady.

– Memleket basshysy byltyrǵy Jol­daýynda «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyn usynǵan bolatyn. Sol jyldyń ózinde kóptegen ózekti máseleler sheshildi. On shaqty jyldan beri qabyldanbaı kelgen «Ardagerler týraly» zańdy qabyldadyq. Iаǵnı zańnamalyq turǵydan byltyrǵy Joldaýda aıtylǵan dúnıelerdi Parlament tolyǵymen qamta­masyz etti. Bıylǵy Joldaýda da aldy­myzǵa úlken mindetter qoıylyp otyr. Kóptegen zań qabyldanatyn bolady, – dedi Májilis depýtaty Káribaı Musyrman.

Deptýtattyń aıtýynsha, Parlament depýtattary ásirese áleýmettik jelide kóp synalady. Teledıdardan kórip biraýyzdan daýys berdi dep synap jatady. Shyn máninde negizgi talqylaý jumys toptarynda, komıtetterde ótkiziledi.

– Búgin óte jaqsy oılar aıtyldy. Pikirlerde de belgili bir úılesim boldy. Eń bastysy, Joldaýdyń mazmuny men onyń júzege asý máselesi úılesimdi bolsa, memlekettik apparat pen qoǵamdyq qarym-qatynastyń arasynda úılesim bolsa, ár adamnyń ishki dúnıesinde, sózi men isinde úılesim bolsa kóp nársege qol jetkizemiz dep senemin, – dedi A.Balaeva.

Jıyn sońynda mınıstr «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ujymymen, jas jýrnalıstermen júzdesti. Vedomstvo basshysy ujymnyń jumysyna joǵary baǵa berip, bas basylymdy muqııat qarap otyratynyn atap ótti.

 – Jumys kúnimiz bas basylymǵa sholýdan bastalady. Elimizdegi aptanyń ár kúninde shyǵatyn birden-bir gazettiń mazmuny da óte tereń. Jaqsy maqalalardy ózime túrtip qoıamyn. Áleýmettik jelilerde de «Egemen Qazaqstan» gazetiniń materıaldaryn jıi bólisip júremin. Sonyń ishinde, Abaı atamyzdyń 175 jyldyǵyna arnalǵan maqalalarda keremet oılar aıtylyp júr. Bas basylym qazir qoǵamdaǵy túıtkildi taqyryptardy qozǵap, talaı máseleniń basyn ashyp otyr, – dedi mınıstr.

Kezdesý barysynda Aıda Balaeva elimizdiń júzjyldyq jylnamasy bar bas basylymnyń aqparat aıdynyndaǵy qyzmetine joǵary baǵa berip, «Egemen Qazaqstan» gazetiniń ujymyna avtokólik tartý etti.