Tártip saqshysyna talap kúsheıdi

Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıyl halyqqa Jol­daýynda «Quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerin jurtpen ashyq əńgime júrgizýge úıretýdiń mańyzy zor. Bul baǵyt kadrlardy daıarlaý jəne irikteý júıesinde basymdyqqa aı­nalýy qajet», degen bolatyn. Búginde osy másele – óte ózekti. Tártip saqshylary qoǵammen tyǵyz baılanys ornatyp, ashyq áńgime júrgizbeıinshe halyqtyń polısııaǵa degen senimi de nyǵaıa qoımaıdy.

Bálkim, «zańdy jetik biletin, de­ne jáne psıhologııalyq daıarlyǵy jo­ǵary deńgeıden kóringen tártip saqshysy qaı elde bar?» degen saýal júretin bolsa, biraýyzdan AQSh dep jaýap berýge bolatyn edi. Bizge de sol deńgeıge umtylý qajet. Ol úshin aldymen quqyq qorǵaý organdarynyń qyzmetkerlerine qoıylatyn talapty, standartty kúsheıtken jón. Bul baǵytta birqatar jumystar atqa­ry­lyp ta jatyr. Máselen, Ishki is­ter mınıstrliginiń 2020 jylǵy 24 sáýir­degi №358 «Polıseı standartyn bekitý týraly» buıryǵyn alyp qa­raıyq.

Bul qujatta vedomstvo basshysy Erlan Turǵymbaev Úkimettiń 2005 jylǵy 22 maýsymdaǵy №607 qaýlysymen bekitilgen Ishki is­ter mınıstrligi týraly erejeniń 16-tarmaǵynyń 74-1-tarmaqshasyna sáıkes elimizdegi polıseı standartyn bekitip otyr. Buıryqtyń 1-ta­raýyndaǵy jalpy erejede polısııa qyz­metkerine qoǵam men memleket tarapynan erekshe senim bildiriletini, onyń jeke jáne kásibı qasıetterine joǵary talaptar qoıylatyny, ol qyzmetke shyn berilgen óz eliniń patrıoty bolýy tıis ekeni aıtylady. Eń bastysy vedomstvo basshysynyń bul buıryǵy polıseıdiń ımıdjin qalyptastyryp, azamattardyń po­lı­sııaǵa degen senimin nyǵaıtýǵa baǵyt­talyp otyr.

Al 2-taraýda polıseı ózine júk­telgen mindetterdi tabysty oryndaý úshin birqatar jeke qasıetterge de ıe bolý kerektigi aıtylady. Onyń qatarynda tártiptilik, batyldyq jáne tabandylyq, oryndaýshylyq, tózimdilik jáne streske turaqtylyq, ıntellektýaldyq, borysh pen ádilet­tiliktiń damyǵan sezimi, adaldyq jáne prınsıpshildik, jaýapkershilik jáne adal nıettilik, sabyrlylyq, adam­gershilik, izettilik, til tabys­qyshtyq, ózdi­ginen jetilýge talpynys syndy qasıetter bar.

Kásibı qyzmette polıseı óz qyz­metin reglamentteıtin normatıvtik- qu­qyqtyq aktilerdiń talaptaryn bilýi jáne ony tájirıbede sheber qoldanýy tıis. Dene shynyqtyrý jáne jaýyngerlik daıarlyǵy, alǵashqy medısınalyq kómek kórsetý qabileti, qyzmettik qujattamany júrgizý daǵ­dylary, sonyń ishinde aqparattyq tehnologııalardy ıgerýi, qyzmettik mindetterdi saýatty josparlaýy men oryndaýy, qyzmettik ýaqytty utym­dy ári tıimdi paıdalanýy qajet. Tártip saqshysynyń syrtqy kelbeti aza­mattardyń senimin oıatyp, ishki ister organdarynyń bedelin nyǵaıtýǵa yqpal etýi tıis. Bul rette, polıseı qyzmettik kıimdi jóndep kııýi, jı­naqy ári uqypty bolýy, áriptesteri men azamattardyń qurmetine laıyq syrt­qy úlgilisin qadaǵalaýy kerek.

Kásibı qyzmette polıseı quqyq buzýshylyqtardyń jolyn kesýge, azamattardyń quqyǵyn buzbaýǵa min­detteledi. Ásirese, ustalǵandar men qamalǵandardyń quqyǵyn shek­te­meýi tıis. Ádil áreket etip, aına­lasyndaǵylarǵa túsinikti jumys jasa­ǵany jón. Sebebi, adal ári ádil áreket etken polıseı sybaılas jemqorlyq kórinisterine de jol bermeıdi. Bul rette, tártip saqshysy jeke ómirge qol suqpaýshylyq týraly azamattardyń konstıtýsııalyq quqyqtaryn da saqtaýy tıis. Azamattarmen, ásirese balalarmen, áıeldermen, múmkindigi shekteýli adamdarmen jáne egde adamdarmen qarym-qatynas kezinde izettilik jáne ádeptilik tanytýy, olardyń ótinishteri men aryzdaryna obektıvti qaraýy, qajet bolsa kómek (sonyń ishinde medısınalyq kómek) kórsete bilýi quptalady. О́zi­niń eskertýleri men talaptaryn sabyr­ saqtaı otyryp sypaıy ári senimdi baıandaýy eskeriledi. Daý­ly jaǵdaılardy da sheshe bilýi qajet. Azamattarmen qarym-qaty­nas kezinde polıseı tarapynan tur­ǵyn­dardyń jynystyq belgisine, ja­syna, násiline, ultyna, tiline, aza­mattyǵyna, áleýmettik, múliktik nemese otbasylyq jaǵdaıyna, saıa­sı nemese dinı kózqarasyna baılanysty kemsitýshilik sıpattaǵy sózder men áreketterge; qoqan-loqy, qorlaıtyn til tıgizý, tákapparlyq qatynas, dórekilik, mensinbeýshilik, ádep­sizdik, dálelsiz aıyp taǵýǵa; nor­matıvti emes jáne jargondyq leksıkany paıdalanýǵa; durys qarym-qatynasqa nemese quqyqqa qarsy keletin minez-qulyqqa tosqaýyl bolatyn is-áreketter kórsetýge jol beril­meıdi.

Bul rette buıryqta qatardaǵy tártip saqshysymen birge basshynyń da ókilettigi kórsetilgenin aıtýǵa bolady. Basshy óziniń qaramaǵyndaǵy qyz­metkerlerdiń mindetterin jáne qyzmettik ókilettigin laýazymdyq nusqaýlyqtarǵa sáıkes dál belgileýi, kásibı bilimin jáne praktıkalyq jumys tájirıbesin qaramaǵyndaǵy qyzmetkermen bólisýi, kúndelikti qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdi Kons­tıtýsııany, Qazaqstan Respýb­lıkasynyń zańdaryn qatań saq­taý rýhynda, qyzmettik boryshyn adal atqarý, dórekilikke jáne meıi­ri­m­sizdikke tózbeýshilik qarym-qa­ty­nasta tárbıeleýi, qaramaǵyndaǵy qyz­­metkerlerdi áleýmettik-quqyq­tyq qorǵaýdy, ardagerlerge, qyz­met­tik mindetterin atqarý kezinde jara­qattanǵan jáne mertigip qalǵan polıseılerge, sondaı-aq qyzmettik boryshyn atqarý kezinde qaza tapqan polıseılerdiń otbasy múshelerine qamqorlyq jasaýy, kadr máselelerin sheshý barysynda merıtokratııa qaǵı­dattaryn saqtaýdy qamtamasyz etýi, eńbekti, densaýlyqty saqtaýǵa baǵyttalǵan sharalardy qabyldaýy, tıimdi qyzmet úshin qaýipsiz jáne qajetti jaǵdaılar jasaýy, sondaı-aq qolaıly moraldyq-psıhologııalyq ahýal qalyptastyrýy, qaramaǵyndaǵy qyzmetkerlerdiń qyzmet nátıjesin baǵalaýy, sondaı-aq marapattaý men jazalaýdy qoldaný kezinde ádilettilik jáne obektıvtilik kórsetýi qajet.

Bul rette ár polıseıdiń standartqa saı bolýy – qoǵamdyq senimniń qa­jetti sharty, qyzmettik mindetterdi sa­paly oryndaýdyń mańyzdy faktory sanalady.