Shyn ánshi fonogrammasyz shyrqaıdy

О́tken aptada Nurlan Nyǵmatýlınniń tóraǵalyǵymen ótken Májilistiń jalpy otyrysynda shynaıy ónerdi qoldaýǵa baǵyttalǵan birqatar zań jobasy maquldanǵan bolatyn. Sonyń ishinde ásirese mýzyka keńistiginde fonogrammany qoldanýǵa qatysty másele depýtattardyń ǵana emes, kópshiliktiń de kókeıinde júrgen túıtkildiń tamyryn tap basqandaı.

Álqıssa... Án týraly áńgime bol­ǵanda, eriksiz kómeıine bulbul uıa salǵan Ámireni eske alamyz. О́ıtkeni shyn óner­diń baǵasy kezinde Eýropany dúr silkintken qarapaıym qazaqtyń shyńyl­tyr úni arqyly talaıǵa ańyz bolyp jetken edi.

Dástúrli ánshi Júsipbek Elebekov óz esteliginde Ámireniń daýsy 8 shaqyrym qashyqtyqqa deıin jetti degen derek keltiredi. Al qanattas dosy, akter Qalıbek Qýanyshbaev bolsa: «Ámire án salǵanda, qandaı kúshpen, aıqaımen birneshe ánder aıtqanda, túsi buzylmas edi. Kúshpen aıtatyn ánderdi aıtarda barlyq demin bir-aq jıyp alatyn. Oń jaq alqymynda moınynyń qaltasy bar edi. Soǵan bar demdi toltyryp alyp, únemdep shyǵaryp kópke deıin dem almaıtyn», – dep ánshi daýsynyń alapattyǵyna tańdaı qaǵady.

Talas joq, Ámire – fenomen. Búginde konsertin fonogram­ma­nyń kómegine júginbese ótkize almaıtyn kóp ánshiniń «taýdaı talabyna» tamasha tarazy. Olaı deıtinimiz, sońǵy ýaqytta teh­nıkanyń ozyq jetistikterine tym-tym jıi ıek artyp úırenip qal­ǵan kóp ánshi kıeli sahnany kez kelgenniń shyǵyp júre berer kezekshi ornyna aınaldyrǵandaı. О́ıt­keni fonogramma – shyn ta­lant­qa ádil tóreshi emes. Saf talantty da, áýesqoı ánshini de bir deńgeıde kórsetip, tyńdarman tal­ǵamyn adastyrýshy desek te ar­tyq aıtqandyq emes. Sonyń sal­darynan tyńdarman jandy daýysta ótken konsert pen fono­grammanyń múmkindigine júgingen án keshterin birdeı deńgeıde baǵalaıtyn pushaıman kúıge tú­sip otyr. Osy sebepten de bolsa ke­rek, fonogrammaǵa qatysty má­se­le kópten beri qyzý talqyǵa túsip, arnaıy zańdyq normalarmen bekitilýge suranyp-aq júr edi. Kóp kóńilin alań qylǵan túıtkil, mine óz sheshimin tapqan syńaıly. Budan bylaı konsert uıymdastyrýshylar fonogramma týraly aldyn ala habarlaýǵa min­detti. Ony Mádenıet jáne sport mınıstri Aqtoty Raıymqulova da «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine mádenıet máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zań jobasy tal­qylanǵan Májilistiń jalpy otyrysynda resmı túrde málim etti.

– Zań jobasy aıasynda konsert uıym­dastyrýshylar men jekeleı oryndaýshylar budan bylaı shyǵar­mashylyq keshterinde fonogramma qoldanatyny jónin­de kórermendi aldyn ala habardar etýge mindetti. Fono­gramma paıdalaný tártibi zańǵa táýeldi aktide aıqyndalady. Bar­lyq jarnamalyq ónimde jáne kas­salar janynda mindetti túrde fonogrammany paıdalaný boıynsha habarlama beriledi. Bul kórermenge fonogrammany paıdalanýmen ótetin konsertke bılet satyp alýdy nemese odan bas tartýdy tańdaýyna múmkindik beredi jáne bılettiń qunyna da áser etedi», dedi mınıstr.

Mádenıet mınıstriniń fonogrammany qoldaný tártibine qatysty usynysyn Májilis Tóra­ǵasy Nurlan Nyǵmatýlın de qold­ady:

– Menińshe, naǵyz óner ol – aıtys. Aıtysqa fonogramma­men shyǵyp kórińizshi. Onda esh­qa­shan, eshqandaı fonogramma bolmaıdy. Sol úshin shyǵar, hal­qymyz aıtysty aıryqsha jaqsy kóredi. «Qısyq arba jol buzady» dep halqymyz aıtqandaı, óner árqashan da taza bolýy kerek. Ándi jandy daýysta aıtqan durys. Al fonogramma bolsa, onda ony al­dyn ala eskertý qajet jáne bılettiń baǵasy da soǵan sáıkes bolýy tıis. Odan keıin halyq ol konsertke baratynyn ne barmaıtynyn ózi sheshedi. Árıne konsert jandy daýysta bolsa, ánshige halyqtyń baǵasy da, qurmeti de joǵary bolady», dedi N.Nyǵmatýlın.

Ras, saf ónerdi saralaýshynyń da, baǵalaýshynyń da bási bıik, talǵamy joǵary bolýy kerek. Ol úshin oryndaýshynyń da talanty men talǵamy saı bolsa bek jaqsy. Moıyndaý kerek, búginde talantpen talasqa túsetin ánshilerge qaraǵanda syrtqy kelbet, kıim kııý men qymbat boıaý jaǵý syndy ólshemdermen jarysatyn ánshiler kóbeıdi. Sonyń saldarynan da talǵampaz tyńdarman aldyndaǵy ánshilerdiń baǵasy da tómen. Bul oıymyzdy KSRO halyq ártisi, KSRO Memlekettik syılyǵynyń laýreaty, ańyz ánshi Bıbigúl Tólegenova da qýattady:

– Fonogrammaǵa tosqaýyl qoıa­tyn ýaqyt áldeqashan týǵan. Halyqty qashanǵy aldaýǵa bolady? Keıbir oryndaýshylarda ar da, uıat ta joq tipti. Bá­len jyl buryn jazylǵan ánin aınal­­dyryp qoıyp aıta beredi, aıta beredi. Aınalaıyn-aý, bul degen halyqty aldaý ǵoı. Fono­grammany alaıaqtyqtyń bir túri dep esepteımin men. О́ziń oılap qa­rashy, 20 jyl buryn jazylǵan daýys qalaı tyrashtansań da báribir búgingi únińmen úılespeıdi ǵoı. Ýaqyt báribir úndi ózgertedi. Máselen, qazir meniń jasyma baı­lanysty daýys múmkindigim kelmeıtin ánder bar. Olardy oryndaýǵa talpynbaımyn da. О́ıtkeni ýaqyt únge báribir óz bederin salady. Al men sol ánderdi qazir 30 jasymda jazylǵan taspa arqyly oryndasam, halyq qalaı qabyldar edi? О́zin ónerdiń adamy sanaıtyn ánshi eń áýeli tyńdarmanyn, halyqty syılaýy kerek. Sonda ózi de syıly bolady. Máselen, bizdiń kezimizde óner kórsetetin jalǵyz-aq sahna boldy. Ol – Abaı atyndaǵy Qazaq memlekettik akademııalyq opera jáne balet teatry. Sol sahnada Roza Baǵlanova apalaryń mıkrofonsyz án shyrqaıtyn. Árıne qazir de ánshiler sóıtsin demeımin. Ol múmkin de emes. О́ıtkeni Respýblıka saraıynyń tehnıkalyq jaǵdaıy oǵan múmkin­dik bermeıdi. Ondaıda ánshi fonogrammany paıdalansyn, biraq qyryq jyl burynǵy daý­syn emes, qazirgi daýsymen oryndasa durys bolady. О́ıtkeni qa­zir estrada áleminde sondaı bir úrdis beleń alyp ketti. Ánin bir ret jazdyrady da, sony ómir boıy «oryndap» shyǵady. Basqa ýa­qyt­ta qandaı kıim kıemin, sahnada qalaı kórinemin, qalaı boıanamyn degen oılarmen áýre. Sonyń saldarynan da qazir sahnada úni de, kelbeti te bir-birinen aýmaı­tyn ereksheliksiz «qýyrshaq ánshiler» kóbeıip ketti. Qabyldanyp jatqan zań osyǵan tosqaýyl qoıyp, shyn talanttardy aıqyndap berse, qanekı?!

Túıin

Sóz basynda án atasy – Ámire Qa­shaý­baev ónerin beker mysalǵa kel­tirgen joqpyz. О́ıtkeni shyn ónerdiń shyńy sol Ámireniń shyńyltyr únimen ushtastyrylsa kerek. Taza óner qaı kezde de baǵaly, qasterli. Ámire salǵan án álemindegi ádemi joldy búginde araǵa týra ǵasyr ýaqyt salyp Dımashtyń da­ra daýsy asqaqtatyp jatsa, bul da jańa ǵasyrdaǵy saf ónerdiń tuma bas­taýy dep baǵalanýǵa laıyq. Álemdi tańdaı qaqtyrǵan ánshi únine eliktegen keleshektiń shyn talanttary endi múl­dem fonogrammaǵa júginbeıdi dep se­neıik. Sonda ǵana ónerge orta joldan qosylǵan oryndaýshylardyń ortasy sırep, án áleminiń áńgimesi basqa aýanda órbıtini sózsiz. Endeshe, fonogrammasyz saf óner, shyn talanttar jasasyn deıik!

Oqıǵaǵa oraılas oı

 Kórermendi syılaý kerek

Fonogrammamen ótetin konsertter jalpy óneri damyǵan elderde múldem bolmaýy tıis. Birinshiden, ol – halyqty aldaý. Máselen men osy jasyma deıin múldem fonogramma paıdalanyp kórgen emespin jáne fonogrammamen ótetin konsertke baratyn kórermenge tańǵalamyn. Qarapaıym halyq tipti ondaı konsertterde ánshiniń múldem án aıtpaı turǵanyn elemeıtin de sııaqty kórinedi keıde. Ánshi eń áýeli halyqtyń talǵamyn qalyp­tas­tyrýy kerek. Sony umytpaǵany lázim. Ekinshiden, bul bizdiń ánshilerimizdiń shyǵarmashylyǵyndaǵy qalypty jaǵdaıǵa aınalyp ketkendeı de kórinedi. Konsertaldy jarnamaǵa, afıshalarǵa «konsert jandy daýysta ótedi» dep jazady da, al shyn máninde keshin fonogrammamen ótkizedi. О́kinishke qaraı, búginde orkestrdiń súıemeldeýimen jandy daýys­ta ótetin konsertterge qaraǵanda, fonogrammamen ótetin keshter joǵary baǵa­lanady. Buǵan mindetti túrde tos­qaýyl qoıylýy kerek. Qabyl­danyp jatqan zań osy máseleni toıtarýǵa septesedi dep senemin.

Roza RYMBAEVA,

Qazaqstannyń halyq ártisi

Buǵan birjaqty qaraýǵa bolmaıdy

Qabyldanyp jatqan zań óte oryndy. Áıtse de, fonogrammaǵa birjaqty qaraýǵa bolmaıdy dep oılaımyn. Onyń da óz paıdasy, qajettiligi bar. Máselen, klassıkalyq mýzykanyń ókilderi konsertterin mindetti túrde orkestrdiń súıemeldeýimen jandy daýysta beredi. Sondyqtan da klassıkalyq mýzyka keshine kelgen tyńdarman jandy daýystaǵy áýenniń ásemdiginen ǵana lázzat alyp qoımaı, sonymen qatar oryndaýshynyń da júrek lúpilin, ishki sezimderin sezinip erekshe ásermen qaıtady. Osy sebepti de fonogramma arqyly ótetin konsertterge qaraǵanda, jandy daýys­ta oryndalǵan mýzykanyń bási báribir bıik. Oǵan eshkimniń daýy joq. Áıtse de, keıbir kezderde televızııalyq baǵdarlamalarǵa qatysý qajet bolǵanda biz báribir fonogrammanyń kómegine júginýge májbúr bolamyz. О́ıtkeni kamera mýzykanyń barlyq áýezin, sulýlyǵyn sol qalpynda ala almaıdy. Sol sebepti de stýdııaǵa baryp, qomaqty qarjy tólep, týyndyny arnaıy jazdyrýǵa týra keledi. Árıne bul tek televızııalyq túsirilim jumystaryna qatysty. Basqa jaǵdaıda sahnada ótetin konsertterdiń barlyǵy jandy daýysta bolǵany durys dep esepteımin.

Jámıla SERKEBAEVA,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

Sahna tazalyqty súıedi

Men qashanda konserttiń barlyǵyn fonogrammasyz, tek jan­dy daýysta ótkizýdi qoldaýshylardyń qataryndamyn. Ony únemi aıtyp ta kelemin. Fonogrammaǵa qatysty arnaıy zań qabyldanyp jatqany qýantady. Bul sheshim aldaǵy ýa­qytta ónerdiń órkendeýine aıtarlyqtaı paıdasyn tıgizedi dep sene­min. Aıtýly aqjoltaı habarǵa ónerdiń bir ókili retinde asa qýanyshtymyn. О́ıtkeni óner – tap-taza álem. Sahna shy­naıylyqty súıedi. Sondyqtan da óner jolyn tańdaǵan ánshiler mamandyǵyna, kásibine adal bolýy kerek. Án álemindegi adal­dyq degenimiz – ol ánińdi jandy daýysta oryndaý. Ondaı konsert­terdiń bılet baǵasy da joǵary bolýy kerek. Sol arqyly biz tyńdarmandarymyzdyń talǵamyn qalyptastyramyz. Maqtan­ǵanym emes, jeke shyǵarmashylyq konsert turmaq, tipti toılarda da men ándi jandy daýysta oryndaımyn. Sol arqyly tyń­darmanyma degen qurmetimdi bildiremin dep oılaımyn. Al fono­grammaǵa emes, ózine, ishki múmkindigine senetin ánshi únemi babyn­da bolýy kerek. Sonda ǵana óz bıigińdi baǵyndyryp, tuǵy­ryńdy aıqyndaısyń.

Medeý ARYNBAEV,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri