О́nimdi jumys ózgeristen bastalady

Ashyǵyn aıtaıyq, Qazaqstanda polısııanyń servıstik modeli qol­ǵa alynǵaly beri quqyq qor­ǵaý organdarynyń qyzmeti de qoljetimdi bola bastaǵan sy­ńaı­ly. Nesin jasyraıyq, osydan tórt-bes jyl buryn turǵylyqty mekenjaıymyzdaǵy polısııa pýnktin de, óz ýchaskelik polısııa­myzdy da bilmeýshi edik. Ser­vıstik modeldiń damýymen aýla­da­ǵy dúkenderden, úıge kirebe­ris­ten álgi ýchaskelik tártip saq­shy­myzdyń sýreti men baılanys telefonyn kóretin boldyq. Qu­qyq qorǵaý organdarynyń qyz­me­tine qatysty qandaı da bir má­se­lemiz týyndaı qalǵan jaǵ­daı­­da aldymen osy ýchaskelik po­lı­­sııaǵa habarlasý kerek ekenin tú­sindik. Alaıda sýretin kórip, baı­lanys nómirin bilgenimizben bul qadam ınspektorlardyń ha­lyq aldyndaǵy bedelin arttyryp jibe­re alǵan joq.

Osy máseleni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev ta bilip otyr. Prezıdent «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty bıylǵy Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıdaty boıynsha jergilikti polısııa qyzmetiniń meılinshe tutas reformasyn jasaý qajettigi pisip-jetildi. Osyǵan oraı ýchaskelik ınspektordyń ró­line basa mən beriletin bolady. Ýchaskelik ınspektordyń mərtebesin zańnama arqyly art­tyryp, onyń ónimdi jumys isteýine mol múmkindik bergen jón. Ol azamattar aldynda tanymal, qoljetimdi əri bedeldi bolý­ǵa, solardyń quqyq­ta­ryn qorǵaýǵa tıis», dedi.

Azamattardyń quqyǵy aıaq­as­ty qalmas úshin ýchaskelik ınspektorlardyń mártebesin aýyzben aıtyp emes, Memleket basshysy atap ótkendeı zańnama arqyly arttyrý qajet. Bul qadam ne beredi? Eń aldymen tártip saqshylarynyń bedeli artyp, halyq aldyndaǵy abyroıy asqaqtaıdy. О́z kezeginde abyroı-bedeli artqan ınspektor da jurtqa barynsha jaqyn bolyp, azamattardyń quqyǵyn qorǵaýǵa baryn salady degen sóz. El Prezıdenti meńzep otyrǵan «Jurtqa jaqyn polısııa» qaǵıda­ty­nyń ózegi – osy.

Qasym-Jomart Toqaev ýchas­ke­lik polısııa qyz­met­ker­leriniń mártebesi týraly máseleni beker aıtyp otyrǵan joq. Esterińizde bol­sa, Ishki ister mınıstri Erlan Turǵymbaevtyń buıryǵymen «2020 jyl – ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jyly» dep ja­rııalanǵan bolatyn. Tipti ve­domstvo basshysynyń «Ishki is­ter mınıstrligi «2020 jyldy ýchaskelik polısııa ınspek­tor­larynyń jyly» dep atady. Barlyq óńirdiń ákimderi ýchaskelik ınspektorlardyń jumysyna qoldaý kórsetýge daıyn. Máselen, materıaldyq-tehnıkalyq baza, páter bólý, ýchaskelik polısııa beketterimen qamtamasyz etý bo­ıyn­­sha jumystar júrgiziledi. Eger ýchaskelik polısııanyń bas­pa­nasy bolmasa, jumys orny, kóligi bolmasa, basqa qyzmetke aýysyp ketýi bek múmkin. Son­dyq­tan olardyń jumys isteýine jaǵdaı jasap, eń mınımaldy krıterıılerdi qurý kerek», degen sózi de umytyla qoıǵan joq.

Bul oıyn mınıstr Memleket basshysy tapsyrmalarynyń oryndalý barysy qaralǵan Ishki ister mınıstrliginiń Qoǵamdyq keńesinde ushtap otyr. Atalǵan jıynda vedomstvo basshysy Keńes múshelerine Tótenshe jaǵ­­daılar mınıstrligin qaıta qu­rý, «polısııa qadamdyq qol­je­­tim­dilikte» qaǵıdaty boıynsha jer­gilikti polısııa qyzmetin re­formalaý, azamattardyń qu­qyq­­­­taryn qamtamasyz etý, Ish­ki ister mınıstrligin ózine tán emes fýnksııalardan bosatý, sondaı-aq Prezıdenttiń bas­qa da tapsyrmalaryn iske asy­rý týraly habarlaǵan edi. Alaıda mınıstr ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń alda­ǵy jumysyna da aıryqsha toq­tal­dy. «Jergilikti polısııa qyz­me­tin reformalaýda quqyq buzý­shylyqtyń aldyn alý sala­syn­daǵy negizgi býyn bolyp tabylatyn ýchaskelik polısııa ınspektorlaryna basty ról beriledi. Olardyń mártebesin arttyrý boıynsha sharalar ázirlenýde. Ýchaskelik ınstıtýttyn nyǵaıtý, laýa­zymdyq aılyq aqyny jáne laýazymy boıynsha shekti ataq­tard­y arttyrý kózdelýde», deıdi E.Turǵymbaev.

Endigi kúni elimizde quqyq buzý­shylyqtar men turmystyq zorlyq-zombylyqtyń aldyn alý salasyndaǵy ýchaskelik ıns­pek­­torlardyń ókilettikterin ke­ńeıtý máselelerine erekshe na­z­ar aýdarylyp, ýchaskelik pýnktter janyndaǵy jurtshylyq ke­ńesterin qaıta jandandyrý jos­par­lanýda.

Osy baǵyttaǵy jumys áli de jalǵasady. Máselen, ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jyly aıasynda elimizde «Qazaqstan Respýblıkasynyń ishki ister organdarynyń ýchaskelik polısııa ınspektorlary qyzmetiniń tıimdiligin arttyrýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy» ázirlendi. «Ýchaskelik ınspektorlardyń qyzmeti ishki ister organdaryndaǵy jetekshi, halyqpen tyǵyz baılanysta bolatyn qyzmet. Olarǵa qoǵamdyq tártipti jáne azamattardyń qa­ýip­sizdigin qamtamasyz etý, eskertý, quqyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý, jolyn kesý júktelgen. Ártúrli mindetter tizimi ishki is­ter organynyń barlyq qyzmet túrlerin qamtıdy. 2020 jyldyń jeti aıynda almatylyq ýchaskelik po­lısııa qyzmetkerleri 3512 qyl­mystyń betin ashty», dep otyr Almaty qalalyq Polısııa depar­tamenti jergilikti polısııa qyzmeti basqarmasynyń bastyǵy Manap Sattarov.

Árıne jyl sanap elimizde qyl­mysqa qatysty zań da qatań­dap keledi. Soǵan qaramastan, adam­zat balasynyń ala jibin attaýdan, zańǵa qaıshy áreketke barýdan taıynbaıtyndardyń sany birden azaıyp kete qoıǵan joq. Ondaı qylmystardyń ashylýyna kóbine-kóp ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jemisti jumysy, nátıjeli áre­ke­ti uıytqy bolýda. Má­se­len, bıylǵy jarty jyldyń qo­ry­tyn­dysy boıynsha Aqmola obly­syndaǵy ýchaskelik polısııa ınspektorlarynyń jeke ter­geýi­men 753 qylmystyń beti ashyldy. Budan bólek, atalǵan aımaqtaǵy ýchaskelik polısııa ıns­­pek­torlary halyqpen 600-den astam esep berý kezdesýin ótkizdi. Sonymen qatar ýchaskelik ınspektorlar ótken jyly turmystyq salada quqyqbuzýshylyqqa jol bergen tulǵalarǵa qatysty jumys júrgizýdi de jalǵastyryp keledi. Aıtalyq, otbasylyq-turmystyq qatynastar kezindegi zańǵa qaıshy áreketteri úshin 82 quqyq buzýshy ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Budan bólek, 1808 qorǵaý uıǵarymy shyǵarylyp, quqyq buzýshylardyń minez-qulqyna 257 erekshe talap belgilendi.

Ýchaskelik ınspektorlar ádet­ki ju­mysynan bólek, túr­li profı­laktıkalyq sharalar­dy da jıi ótkizip turady. Máse­len, ótken jyly sáýirde tár­tip saq­shylary Nur-Sultan, Almaty qalalarynda, Aqmola jáne Mańǵystaý oblystarynda «Ýchastok» jedel-pro­fı­lak­tıkalyq is-sharasyn qolǵa al­ǵan bolatyn. Birinshi kezekte elordanyń shetki aýmaq­ta­ryn­daǵy, sondaı-aq qalanyń mańaıyn­daǵy eldi mekenderdegi árbir páter men aýla tekserildi. Sol aıdyń alǵashqy on kúninde-aq ýchaskelik polısııa ınspektorlary men tótenshe jaǵdaılar qyzmetkerleri 425 myń turǵyn úı men saıajaıdy, sonyń ishinde jalǵa berilgen 12 myńnan astam páterdi tekserdi. Atalǵan is-shara ba­rysynda polısııa qyzmet­ker­leri sheteldikter tarapynan kóshi-qon zańnamasyn buzǵan 3,5 myńnan astam faktini anyqtap úlgergen edi. Sonyń ishinde sot 345 sheteldikke el aýmaǵynan shyǵarý túrindegi jaza taǵaıyndady.

Tekserý barysynda turǵy­lyq­ty mekenjaıy boıynsha tirkelmegen nemese jeke basyn kýálandyratyn qujaty jaramsyz bolǵan 3,7 myńnan astam fakti anyqtaldy. 113 turǵyn jaı­dyń ıesi is júzinde sol jerde turmaıtyn adamdardy tir­keý­ge qoıǵany úshin ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy. Bul da ýchaskelik ınspektorlardyń aýqymdy jumysyn aıǵaqtap tursa kerek-ti. Nebári on kúnniń ishinde 425 myń páter men saıajaıdy aralap shyǵý da ońaıǵa soqpaıtyny belgili. Soǵan qaramastan tártip saqshylary qajyrlyq tanytyp, nátıjeli jumys kórsete bilgeni qýantady.

Bul málimet osy salanyń jalpy jumys nátıjesin aıǵaq­taǵ­anymen, jeke ýchaskelik ıns­pektorlardyń da erligi men tabandylyǵyn ataýsyz qal­dyrýǵa bolmaıdy. Ondaı azamat­tardyń oń áreketteri qashanda kópke úlgi. Máselen, osy jyldyń shilde aıynda Túrkistan oblysynda ýchaskelik polısııa ınspektorynyń jedel áreketiniń arqasynda buzaqylyq toqtatyldy. Daý Kentaý qalasyna qarasty Shornaq aýylynda er adam men aýyldasynyń arasyn­da­ǵy túsinbeýshilikten bastalypty. Túsinbeýshiliktiń sońy bu­za­qylyqqa ulasady. Birneshe avto­kólik mingen beıtanys adam­dar jábirlenýshiniń úıine, kór­shi­leriniń aýlasyna qaraı tas laqtyrady. Sonyń saldarynan jábirlenýshiniń úsh týysy jaraqat alyp, aýrýhanaǵa jetkizilipti.

Osy oqıǵadan qulaǵdar bolǵan ýchaskelik polısııa ınspektory Nurlan Quralbaev birden oqıǵa ornyna jetedi. Ol óz kezeginde aýyl turǵyndarynyń arasyndaǵy túsinbeýshilikti toqtatyp, olardyń qarý qoldanýyna jol bergen joq. Osylaısha ýchaskelik polısııa ınspektorynyń jedel áreket etip, durys jumys júrgizýiniń arqasynda daý-damaı, buzaqylyq áreketteri toqtap, adam shyǵyny bolmaǵan kórinedi. Alaıda qyzmetin atqarý barysynda ýchaskelik polıseı kúdiktiler laqtyrǵan tastan jaraqat alyp, aýrýhanaǵa jetkizildi. Keıin jedel-tergeý toby táýlik ishinde osy buzaqylyqqa qatysy bar tórt turǵyndy anyqtaǵan bolatyn.

Ýchaskelik polısııa ınspek­to­rynyń mán-mańyzyn aldymen turǵyndar jaqsy túsinýi tıis. Quqyq qorǵaý organdarynyń jurtqa jaqyn bolatyn tusy da osy ýchaskelik polısııa ıns­pek­torlarymen baılanysty. «Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev bıylǵy halyqqa Joldaýynda jergilikti polısııa qyzmetine aıryqsha toqtaldy. Bul kezdeısoq emes, sebebi jergilikti polısııa qyzmeti polısııanyń halyqpen tikeleı qarym-qa­ty­nas­ta bolatyn bólinisi sanalady. Munda negizgi ról ýchaskelik polısııa ınspektoryna qoǵam múshelerine naqty máselelerdi sheshý jáne ómirleriniń sapasyn jaqsartý úshin qoldaý men resýrstardy jumyldyrýǵa kó­mek­­tesetin negizgi menedjer re­tin­de beriledi. Bul modeldiń máni – qoǵam músheleriniń qaýip­siz­dik máselelerdi anyqtaý pro­se­sine belsendi qatysýynda. Azamattardy tartý sheńberinde qu­qyqbuzýshylyqtardyń aldyn alý jáne qylmysqa qarsy kúres boıynsha keńeıtilgen jáne jan-jaqty paıymdaý jasalyp, bul barlyq polısııa qyzmetine tereń ózgerister engizýge jeteleıdi. Oń nátıjeler men tıimdilikke qol jetkizý úshin bul tásil barlyq polısııa qyzmetteri tarapynan da, qoǵam tarapynan da maqsatty qoldaýdy tuspaldaıdy, sonda qoǵam osyndaı ózara is-qımyldyń nátıjelerin jáne osy prosestegi óz rólin kóredi», deıdi Ishki ister mınıstrliginiń kadr saıasaty departamentiniń bastyǵy Aıdar Saıtbekov.