Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda til janashyrlaryn marapattaý rásimi ótti. Bul joly «Til janashyry» qurmet belgisimen elimizdiń túkpir-túkpirinde týǵan tilge aıanbaı qyzmet etip júrgen 27 adam marapattaldy.
Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń murajaıynda til janashyrlaryn marapattaý rásimi ótti. Bul joly «Til janashyry» qurmet belgisimen elimizdiń túkpir-túkpirinde týǵan tilge aıanbaı qyzmet etip júrgen 27 adam marapattaldy.
«Til janashyry» qurmet belgisi 2007 jyly berile bastaǵan bolatyn. Sodan beri úmitkerler ár eki jylda iriktelip, bıyl bul belgi tórtinshi ret óz ıelerin taýyp otyr. Tósbelginiń alǵash ret qazaq tilin zerttep júrgen sheteldik ǵalymdarǵa berilgeni este. Túrkııalyq professor Ábdiýaqap Qara, Eýropa qypshaqtary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Iýn Sı Ne, Mıýnhen ýnıversıtetiniń professory Ábdiqaıym Kesıjı, Indıana ýnıversıtetiniń professory Ýılıam Fıerman syndy ǵalymdardyń eńbekteri eskerilgen bolatyn. Keıingi sharalarda elimizdegi tanymal qoǵam qaıratkerleri, mesenattar, buqaralyq aqparat quraldarynyń ókilderi «Til janashyry» atanǵany málim.
Osy joly bul belgige oblys ákimdikteri, qoǵamdyq uıymdar men mekemeler 100-den asa úmitkerdiń tizimin usynypty. Iаǵnı, bul jolǵy marapat ıeleri negizinen týǵan tilge qyzmetin el ishinde jasap júrgen jandar. Olardy iriktep alý úshin «Til janashyry» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Mahmut Qasymbekov basshylyq jasaǵan komıssııa jumys istegen. Onyń quramynda professor Myrzataı Joldasbekov, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Namazaly Omashev, «Egemen Qazaqstan» respýblıkalyq gazeti AQ prezıdenti Saýytbek Abdrahmanov, Prezıdenttiń baspasóz hatshysynyń orynbasary Baýyrjan Omaruly, fılologııa ǵylymdarynyń doktory Serik Negımov, medısına ǵylymdarynyń doktory, professor Muhambedııa Ahmetov syndy qoǵamǵa belgili tulǵalar bar. Sondaı-aq, «Til janashyry» qurmet belgileriniń óz ıelerin tabýyna Prezıdent Ákimshiligi, «Nazarbaev ortalyǵy», Tuńǵysh Prezıdent murajaıy jáne «Altyn qyran» qaıyrymdylyq qory syndy mekemeler qoldaý bildirgenin aıta ketken jón.
Keshegi sharada Prezıdent baspasóz hatshysynyń orynbasary, irikteý komıssııasynyń múshesi Baýyrjan Omaruly «Til janashyry» qurmet belgisine usynylǵan árbir úmitkerdiń qazaq tiliniń órkendeýi úshin eńbek sińirgen jáne bir-eki jyl kóleminde emes, kóp jyldardan beri sharýa atqaryp kele jatqan jandar ekenin basa aıtty. «Oblystardaǵy tilge qatysty qurylymdar men qoǵamdyq uıymdar úmitkerlerdi negizinen atqarǵan eńbegine qaraı usyndy. Olardyń osy ýaqytqa deıin jasaǵan eńbekteri komıssııa músheleriniń aldyna beınematerıal kúıinde, mátin kúıinde jetkizildi. Sonyń ishinen laıyqtylardy iriktep alý maqsatynda úmitkerdiń, eń aldymen, tabandylyǵy, tilge kedergi keltirgen faktorlarǵa qarsy kúresi, sol baǵytta atqarǵan eńbekteri nazarǵa alyndy. Odan basqa, soltústik aımaqtarda til máselesi salystyrmaly túrde qaraǵanda kúrdelirek bolǵany úshin sol aımaqtardyń úmitkerlerine kóbirek nazar aýdaryldy. Bul jerde atap óter nárse, «Til janashyry» qurmet belgisi qoǵamdyq birlestik taǵaıyndaǵan marapat.
Búgingi tańda qoǵamdyq uıymdar men birlestikter rýhanııatqa kóp qarjy sala bermeıdi. Qaıtarymy joq dep esepteıdi. Shynynda da rýhanııatqa, ásirese, tilge bólinetin qarjylardyń kózge kórinbeıtini ras. Osy turǵydan alǵanda qoǵamdyq birlestiktiń «Til janashyry» belgisin joǵary dárejege kóterip, qoǵamnyń nazaryn aýdarta alýy jáne ony bıliktiń de quptaýy nátıjeli is dep esepteımin», – dedi ol. Al, fılologııa ǵylymdarynyń doktory, professor, irikteý komıssııasynyń taǵy bir múshesi Serik Negımov Elbasy N.Nazarbaevtyń «qazaq tili jappaı qoldanys tiline aınalyp, shyn mánindegi memlekettik dárejesine kóterilgende, biz elimizdi qazaq memleketi dep ataıtyn bolamyz», – degen pikirin alǵa tarta sóıledi. «Biz «qazaq memleketi» degen uǵymǵa jaqyndap kelemiz. «Til janashyry» qurmet belgisiniń berilýi de sonyń bir aıǵaǵyndaı. Bul belgi ár aımaqta, ár shaharda qazaq tiline jan aıamaı qyzmet etken, qazaq mektebine oqýshylar tartqan, qazaq mektepteriniń jabylý qaýpi týyndaǵanda, sony boldyrmas úshin eńbek etken adamdarǵa, bylaısha aıtqanda el ishindegi qaıratkerlerge berilip otyr. Sondaı-aq, belgini alǵandardyń ishinde joǵary oqý oryndarynda shákirtter tárbıelep jatqan ustazdar da bar. Ustazdyq qyzmettiń hıkmeti de eskerildi. Qarap otyrsaq, bul belgige iri-iri ister tyndyrǵan, oblystyń onomastıkasyn durystaýǵa, baıyrǵy jer-sý ataýlaryn qaıtaryp berýge eńbek sińirgen adamdar da laıyq dep tabyldy. Sol úshin bul ádiletti túrde sheshilgen is dep esepteımin. Belginiń osyndaı uıalmaı kórsetýge turarlyq adamdarǵa berilýin quptaımyn», – dedi professor. «Til» jýrnalynyń bas redaktory, sharany uıymdastyrýshylardyń biri Nurgúl Qaraǵoıshına bıylǵy sharanyń máni tipti erekshe ekenin, óıtkeni, «Nazarbaev ortalyǵy», Tuńǵysh Prezıdenttiń murajaıy, Prezıdent Ákimshiligi syndy ordaly mekemeler qoldaý kórsetkenin aıtty.
Elimizdiń túkpir-túkpirinde týǵan tilge qyzmet kórsetip jatqan adamdar kóp bolǵanymen, olardyń eńbegi elene bermeýi múmkin. Kópshilik olardy bilmeýi yqtımal. Sondyqtan «Til janashyry» qurmet belgisin taǵaıyndaýdaǵy basty maqsat – úlken eńbegimen qoǵamdy ózgertýge talpynys jasap júrgen sol adamdardy el ordasyna shaqyryp, marapattaý, solardy kópshilikke úlgi retinde usyný ekeni túsinikti. Osy adamdardan úlgi alǵan jastar tilge odan ári qyzmet jasaýǵa talpynady dep sengimiz keledi.
Tuńǵysh Prezıdent murajaıynyń kúmbezdi zalynda ótken saltanatty rásimde 27 adamnyń omyraýyna «Til janashyry» qurmet belgisi taǵyldy. Bul joly negizinen muǵalimder, JOO-lardyń oqytýshylary, aqyn-jazýshylar, kásipkerler til janashyrlary atandy. Marapattaý rásiminde sóz alǵan Prezıdent Keńsesiniń bastyǵy, «Til janashyry» qoǵamdyq birlestiginiń tóraǵasy Mahmut Qasymbekov bul belginiń eń aldymen ıelerine jaýapkershilik júkteıtinin atap ótip, kez kelgen tynymsyz eńbektiń baǵalaýsyz qalmaıtynyn jetkizdi. Marapattaý kezinde qurmet belgisine ıe bolǵan adamdardyń memlekettik tildi órkendetýge sińirgen eńbegi týraly tolyq málimet berilip, arnaıy daıyndalǵan beınerolıkter kórsetildi. Shara sońynda «Til janashyry» qurmet belgisine ıe bolǵandardyń biri, aqyn Nadejda Lýshnıkova:
Nuryn shashar kún jetti.
Sol nurdan qanat taǵynǵan,
Tuǵyryna til ketti.
Jahandaný – uly kósh.
Yntymaq qylyp tur betti.
Zor mahabbat bolmasa,
О́leń shyqpas keýdeńnen.
О́ner qonsa deı bergin-
Qudyq qazdym tebenmen.
Júgirip óter jaıdaq sý,
Sóz aıdalar tepeńmen.
Esh laýazym teń kelmes
Aqyn deıtin bedelmen.
Jyr syılaǵan El-jurtym,
Ortam tolsyn sendermen! – dep ózine kórsetilgen qurmetke jyrymen rızashylyǵyn bildirdi.
Aıgúl SEIILOVA,
«Egemen Qazaqstan».
---------------------------
Sýretterdi túsirgen
Orynbaı BALMURAT,
«Egemen Qazaqstan».
