Mańǵystaýdaǵy atyshýly jobalardyń biriniń aty da, arty da shýly bolǵany búginde jalpaq jurtqa jarııa. Bul týraly gazetimizdiń 22 qazandaǵy sanynda «Aqqý brendi tyǵyryqqa tireldi» taqyrybynda maqala jaryq kórgen bolatyn. Aıtpaǵymyzdan buryn, oqyrmandarǵa túsinikti bolýy úshin, máseleniń mán-jaıyna taǵy da toqtalyp ótýdi jón sanadyq.
Mańǵystaýdaǵy atyshýly jobalardyń biriniń aty da, arty da shýly bolǵany búginde jalpaq jurtqa jarııa. Bul týraly gazetimizdiń 22 qazandaǵy sanynda «Aqqý brendi tyǵyryqqa tireldi» taqyrybynda maqala jaryq kórgen bolatyn. Aıtpaǵymyzdan buryn, oqyrmandarǵa túsinikti bolýy úshin, máseleniń mán-jaıyna taǵy da toqtalyp ótýdi jón sanadyq.
Qazaqstandyqtardy otandyq planshet pen teledıdarǵa qaryq qylamyz dep kúpingenderdiń kóksegeni otandastardyń qamy emes, ózderiniń qulqyny bolyp shyqty. Al, biz osy ýaqytqa deıin qysyr sıyrdan sút dámetip kelippiz...
2010 jylǵy el Úkimetiniń tizginin ustaǵandardy elimizdiń bilim berý jáne basqa da mekemelerge qajetti planshet kompıýterlerin óndirý týraly oı mazalaǵan bolýy kerek, atalmysh áńgimeniń shetin shyǵardy. Áńgimeni jelge ushyrmaı, jerde júzege asyrýǵa teńiz arqyly ony-munysyn tasymaldaýǵa Mańǵystaý óńiri qolaıly boldy ma, kóp uzamaı jobanyń «tusaýy kesildi». Elimizde jaqsy is jasalyp jatsa, nege qýanbasqa?! Sendik, qýandyq. 2011 jyly planshet qurastyrý maqsatynda «Caspiy Elektronics» JShS qurylyp, jeltoqsanda Memleket basshysynyń aldynda «Qýatty Qazaqstandy birge kórkeıtemiz!» atty tikeleı telejeli de ashylǵan bolatyn. Telekópir arqyly ashylǵan 19 jańa joba men «Halyqtyq qurylystar» sanatynda Mańǵystaýdyń mereıin kótergen jobany «El táýelsizdiginiń 20 jyldyq mereıtoıyna syı desti» quziretti oryndaǵylar. «Planshetti kompıýterlerdi bilim berý salasyna elektrondy oqýlyqtar retinde engizý máselesin ózara oılastyrý kerek. Zaýyttyń ishki ister salasyna sandyq beınebaqylaý kameralaryn jınastyrý múmkindigi de bar» desti rııasyz sengender. Biz taǵy sendik, sebebi, Elbasy aldynda, eń qymbat qundylyǵymyz – táýelsizdikti ortaǵa salyp turyp aıtqasyn kim senbesin. Elbasy da sengen. Sóıtsek, is tizginin qolyna alǵan óńkeı sý juqpastar bolyp shyqty – san soqtyryp ketti! Planshet qurastyrý qurǵaq qııaly eken de, naǵyz maqsaty «maıly jilikti» jymqyrý bolyp shyqty.
Muny Mańǵystaý oblystyq qarjy polısııasy tergep, anyqtap otyr. Áý bastan elektrondy tehnıkalar jasaýǵa emes, kózboıaýshylyqpen aqsha ıemdený syndy jymysqy oılaryn júzege asyrý maqsatynda qurylǵan kompanııanyń isi bylyqqa toly. Jańa seriktestiktiń jarǵylyq qorynda 800 mln. teńge bar bolsa, onyń 200 mln. teńgesin bólgen «Kaspıı» áleýmettik-kásipkerlik qory ulttyq kompanııasy aksıonerlik qoǵamy» jobaǵa 25 paıyz qatysýshy bolady da, qalǵan 75 paıyz «JX Company» JShS-ne tıesili bolyp shyǵady. Aldymen «Vektor Plıýs» JShS-men kelisimshartqa otyrǵan «JX Company» JShS olarǵa zaýyt qurylysyn saldyrady. «Táýelsizdiktiń mereıtoıyna tartý» bolǵasyn jyldamdatqan bolar, olar bes aıda kiltin qolǵa ustatady. Zaýyt qurylysy, montajdaý jumystarynyń quny ekeýara jasalǵan kelisimshartta kórsetilmegenmen, bul jumystary úshin «Caspiy Elektronics» JShS «Vektor Plıýs» JShS esebine 78 mln. 780 myń teńge aýdarady.Osydan soń qural-jabdyqtarmen qamtamasyz etý mindetin moınyna alǵan «JX Company» JShS zaýytqa qajetti jabdyqtar satyp alýmen «aınalysa bastaıdy». Mańǵystaý oblystyq qarjy polısııasyndaǵylardyń tergeýinshe, «Anıra» baǵalaý kompanııasy atalmysh seriktestik satyp alǵan jabdyqtardy tolyq qaramaı-aq syrttaı 610 mln. 485 myń teńge dep baǵa kesip beredi.
Mańǵystaý oblysy boıynsha Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti júrgizgen tergeý anyqtamasy sumdyq faktini alǵa tartyp otyr – halyqty, memleketti aldaýdan shimirikpegenderi sonshalyqty, «planshet qurastyrýshylar» «Anıra» aıtqandaı 610 mln. 485 myń teńgege emes, «Satýrn Elektronıks» kompanııasynan 20 mln. teńgege «planshet jasaýǵa arnalmaǵan» jabdyqtar satyp alady. Jylyna 67760 planshet, 43560 monıtor jáne 40414 teledıdar qurastyrýǵa mindetti kásiporyn bar-joǵy 1000 teledıdar qurastyrady, al planshetti ózgeniń ónimin «óziniki» retinde jarııalap «qýlyǵyn asyryp ketedi». Sondaı-aq, Mańǵystaý oblysy boıynsha sot saraptama qorytyndysy «Vektor Plıýs» kompanııasy jasaǵan jumystar qunyn 73 mln. teńgege jýyq qarjyǵa shaǵyp otyr. Maqalada memleketke 200 mln. teńge kóleminde shyǵyn ákelgen «planshet shyǵarý barysyndaǵy bylyqtar men shylyqtar, qujattastyrý men isti uıymdastyrýǵa qatysty zańsyzdyqtar qatary munymen shektelmeıdi» dep, kinálilerdiń torǵa túserin meńzegen bolatynbyz. Aıtqandaı, Mańǵystaý oblysy boıynsha Ekonomıkalyq qylmysqa jáne sybaılas jemqorlyqqa qarsy kúres departamenti baspasóz qyzmetiniń habarlaýynsha, «Planshetti kompıýter, tededıdar, monıtorlar óndiretin zaýytqa» qatysty qozǵalǵan qylmystyq isti egjeı-tegjeıli tergeý barysynda «Memlekettik sáýlet-qurylys baqylaý basqarmasy» MM ınspektoryna qatysty qylmystyq is qozǵaldy. Oǵan qyzmettik jalǵandyq jasady degen kúdik bar. Naqtyraq aıtsaq, taraptan quny 174 mln. 291 myń teńge dep jalǵan kórsetilgen memlekettik qabyldaý komıssııasynyń aktisine qol qoıylǵan, sondaı-aq, osy qurylys jumystary júrgizilip jatqanda, onyń jobalaý-smetalyq qujattary jáne memlekettik saraptaý qorytyndysy múldem bolmapty. Indete júrgizilgen tergeý, qarjy somasynyń asyryla kórsetilgendigin, Mańǵystaý oblystyq Sot saraptaý ınstıtýtynyń qorytyndysyna sáıkes jasalǵan jumystardyń quny 72 mln. 921 myń teńgeni qurap otyrǵandyǵyn aıtady. Kúdikti ústinen QR Qylmystyq Kodeksiniń 314-babynyń 2-bólimi boıynsha is qozǵalyp, tergeý júrip jatyr.
Osylaısha, aqqý bolýdy armandaǵandar tuzaqqa túsip jatyr. Aqqý kıeli qus, onyń atyn jamylyp qylmys jasaǵandardyń alysqa barmaýy tegin emes...
Gúlaıym ShYNTEMIRQYZY,
«Egemen Qazaqstan».
Mańǵystaý oblysy.
_________________
Kollajdy jasaǵan Amangeldi QIIаS.
