«Eń bastysy – Elbasy senimin aqtaý»

Keshe Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń júzege asyrylýy, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy aıtqan syn-eskertpelerdiń oryndalýy barysy, elimizdiń mádenıet jáne aqparat salasynyń damýy men aldaǵy mindetteri týraly brıfıng ótkizdi. Tómende biz sol kezdesýde aıtylǵan máseleler men oılardy iriktep berip otyrmyz.

Strategııalyq mindet týraly

Elbasymyz óziniń ótken jyl­ǵy barsha qazaqstandyqtarǵa ar­naǵan tarıhı Joldaýynda Qa­zaq­stannyń 2050 jylǵa deıingi damý Strategııasyn taıǵa tańba bas­qandaı etip aıqyndap berdi. Prezıdentimizdiń ár Joldaýynyń qandaı jaǵdaıda dúnıege kelgeninen habardar adam retinde áýeli osy Joldaýdyń tarıhı mańyzdylyǵyna toqtala ketkim keledi.

Esterińizde bolar, Nursultan Ábishuly el damýynyń eń qıyn kezeńinde 1997 jyly qazaq qoǵamyn ǵana emes, búkil Táýelsiz Memle­ket­ter Dostastyǵyn, bizdiń barsha strategııalyq áriptesterimizdi dúr silkindirgen óziniń alǵashqy ári tarıhı Joldaýy – «Qazaqstan-2030» Stra­tegııasyn jarııalady. Bul óte batyl, óte optımıstik jáne eshbir ásireleýsiz alysty bol­ja­ǵan óte kóregen qujat boldy. Keıin biz sııaqty damý jolyna túsken kóptegen memleketter úshin bul strategııa myna almaǵaıyp zamanda qandaı baǵytqa bet alyp, kimge qarap boı túzeıtin baǵyt-baǵdar bolǵanyn da saıası saraptamashylar áldeqashan moıyndady.

* Prezıdent tapsyrmasy qalaı oryndalýda?

Keshe Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammed Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń júzege asyrylýy, Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Elbasy aıtqan syn-eskertpelerdiń oryndalýy barysy, elimizdiń mádenıet jáne aqparat salasynyń damýy men aldaǵy mindetteri týraly brıfıng ótkizdi. Tómende biz sol kezdesýde aıtylǵan máseleler men oılardy iriktep berip otyrmyz.

Strategııalyq mindet týraly

Elbasymyz óziniń ótken jyl­ǵy barsha qazaqstandyqtarǵa ar­naǵan tarıhı Joldaýynda Qa­zaq­stannyń 2050 jylǵa deıingi damý Strategııasyn taıǵa tańba bas­qandaı etip aıqyndap berdi. Prezıdentimizdiń ár Joldaýynyń qandaı jaǵdaıda dúnıege kelgeninen habardar adam retinde áýeli osy Joldaýdyń tarıhı mańyzdylyǵyna toqtala ketkim keledi.

Esterińizde bolar, Nursultan Ábishuly el damýynyń eń qıyn kezeńinde 1997 jyly qazaq qoǵamyn ǵana emes, búkil Táýelsiz Memle­ket­ter Dostastyǵyn, bizdiń barsha strategııalyq áriptesterimizdi dúr silkindirgen óziniń alǵashqy ári tarıhı Joldaýy – «Qazaqstan-2030» Stra­tegııasyn jarııalady. Bul óte batyl, óte optımıstik jáne eshbir ásireleýsiz alysty bol­ja­ǵan óte kóregen qujat boldy. Keıin biz sııaqty damý jolyna túsken kóptegen memleketter úshin bul strategııa myna almaǵaıyp zamanda qandaı baǵytqa bet alyp, kimge qarap boı túzeıtin baǵyt-baǵdar bolǵanyn da saıası saraptamashylar áldeqashan moıyndady.

Elbasynyń strategııalyq jos­pary ret-retimen, kezeń-kezeńimen júzege asyp, «Qazaqstan-2030-da» belgilengen mejeler merziminen kóp buryn oryndala bastady.

Qazaqstan ǵasyrlar toǵysyn­da­ǵy qıyndyqtardy erkin eńserip, damýdyń jańa dáýirine – jańǵyrý men jańarý kezeńine aıaq basty.

Mine, el damýynyń osyndaı erek­she kezeńinde – 2005 jyly Elba­symyz óziniń «Qazaqstan – saıası, áleýmettik jáne ekonomıkalyq jedel jańarý jolynda» atty Joldaýyn jarııalady. Bul qujat Qazaqstannyń Elbasy tańdaǵan saıası júıesi zamana synynan sú­rinbeı ótip, ábden shyńdalyp, ny­ǵaıǵanyn, Memleket basshysy jasaǵan ekonomıkalyq modelimizdiń birden-bir durystyǵyn naqtylap, mıllıondaǵan qazaqstandyqtyń ál-aýqatyn arttyratyn jańa reformalarǵa dańǵyl jol ashty.

Kelesi 2006 jylǵy Joldaýda Elba­symyz elimizdiń álemdegi bá­sekege qabiletti 50 memleketi qataryna qosylýy strategııasyn aıqyndap, barsha qazaqstandyqtar úshin ulttyq ıdeıa retinde qabyl­danǵan básekege qabilettilik formýlasyn anyqtap berdi.

Shyndyǵynda, ulttyq ıdeıa degen ne? Bul – Elbasymyz «soqyrǵa taıaq ustatqandaı» kórsetip bergen básekege qabilettilik emes pe?! Máselen, eger siz oqýshy bolsańyz – orta bilim júıesi, stýdent úshin – joǵary bilim sapasy, ár salanyń ma­many úshin – óz mamandyǵynyń sheberligine jetý, jalpy memleket úshin álem memleketteriniń aldynda bolý – básekege qabilettiliktiń bas­ty belgisi bolyp tabylady dep bilemin.

Elbasymyz óziniń budan keıingi 2007 jylǵy Joldaýynda ótken eki jyl ishindegi qol jetken tabystar men jetistikterdi qorytyndylap, jańa Qazaqstannyń jańa álem­degi orny men aldaǵy maqsat-min­detterin aıqyndap berdi.

Mine, qarap otyrsańyz, Mem­le­ket basshysynyń ár Joldaýynyń astaryn­da asa úlken mán-maǵyna, stra­­te­gııa­lyq maqsat-mindetter men olarǵa jetýdiń ádis-tásilderi jatyr.

Elbasy Joldaýlary týraly az jazylyp jatqan joq, biraq sonyń kópshiliginde tereń taldaýdyń ornyna qurǵaq maqtaý basym. Keń otyryp kezdesýge ýaqyt kelgende, bul taqyrypta erkin pikir alysarmyz. Endi ótken jylǵy Joldaýdaǵy maqsat-mindetterge toqtala keteıin.

Eger muqııat nazar aýdaratyn bolsańyzdar, «Qazaqstan-2050» Stra­tegııasynan keıin «Qalyp­tas­qan memlekettiń jańa strate­gııalyq baǵyty» dep jazylǵan.

Iá, Elbasynyń tarıhı eńbeginiń arqasynda biz birjolata memleket bolyp qalyptastyq. Sondyqtan jańa Strategııa – qalyptasqan memlekettiń baǵyty bolyp esep­teledi.

Endi alda qandaı maqsat-min­detter tur? Joldaýda sonyń bári anyq, aıqyn kórsetilgen.

Bul tabystarǵa jetý ońaı emes. Ony ustap turý odan da qıyn. Alda san túrli qaýip-qaterler kútip tur. Ony búkil el, halyq bolyp eńserýimiz kerek. Mine, osynyń bárin oı eleginen, tolǵam tezinen ótkize kelip, Elbasymyz «Qazaqstan-2050» Strategııasyn, basqasha aıtqanda, kún saıyn qubylyp turǵan myna zamandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń jańa baǵytyn usyndy.

Nege jańa baǵyt? О́ıtkeni, biz áýelgi meje – álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna endik. Enip qana qoıǵan joqpyz, álemdik damý ıerarhııasynyń jańa bıigine órleı bastadyq. Endigi meje – otyzdyqtan oryn alý.

Bul – elimizdiń mádenıet jáne aqparat salasy úshin de túp­kilikti maqsat. Elbasymyz «Qa­zaq­stan-2050» Strategııasynda: «Dástúr men mádenıet – ulttyń genetıkalyq kody» deı kelip, aldymyzǵa naqty mindetter júktedi. Mádenıet jáne aqparat mınıstrligi osy strategııalyq mejelerge jetý úshin bar kúsh-jigerin jumsaıtyn bolady.

Elbasy syny týraly

Memleket basshysynyń syny óte ádil ǵana emes, mádenıet pen aqparat salasynyń aldyna strate­gııa­lyq mindet júktegen syn boldy. Eger Memleket basshysy aldymyzǵa joǵary maqsat – álemdegi damyǵan 30 memlekettiń qataryna kirýdi qoı­sa, sondaı mindetke medıa sala­sy da jetýi tıis. Biz qazir osy maqsatqa jetýge baılanysty barlyq sharalardy qabyldap jatyrmyz.

Telearnalardyń birigýi týraly

Qazir «Bilim» jáne «Mádenıet» telearnalaryn biriktirý jóninde sheshim qabyldandy. Iá, shynynda da bul arnalardyń reıtıngteri joǵary emes. Biraq sonymen birge olardyń óz aýdıtorııasy bar ekenin de eskerýimiz kerek. Mundaı arnalardyń reıtıngteri basqa elderde, sonyń ishinde Reseıde de onshalyqty máz bolyp otyrǵan joq. Biraq bilim berý men aǵartýshylyq telearnalaryn joǵary ǵylymı, kórkem dúnıeli salalarmen sabaq­tas­tyrý qajet-aq. Sondyqtan biz olardaǵy telekórermenderge unaıtyn úzdik jobalardy saqtaı otyryp, biriktiretin bolamyz. Jańa telearna aldaǵy jyldyń basynda «Habar» agenttiginiń bazasynda qurylady. Arnanyń táýliktik habar taratý ýaqyty 18 saǵatty quraıdy.

«24 KZ» týraly

«24 KZ» telearnasynyń ózi ju­mys isteı bastaǵan jyldan sál astam ýaqyt ishinde tolyq qalyptasyp úlgerdi. Ol qazaqstandyqtardyń kópshiligi úshin táýlik boıyna eń jedel de senimdi beıneli aqparat alýdyń naqtyly kózine aınaldy. Kóptegen ólshemder boıynsha arna udaıy elimizdegi eń tanymal aqparattyq-jańalyq telearnalary úshtigi qatarynan tabylyp keledi.

«Kazakh TV» týraly

«Kazakh TV» arnasynyń yqtımal aýdıtorııasy álemniń 93 memleketin qamtıdy. Telearna bizdiń elimizdiń kúndelikti tynys-tirshiligi men jetken jetistikterin halyqaralyq aýdıtorııaǵa jetkizedi. Biraq atalmysh resýrs ózine júktelgen mindetterdi tolyq oryndap otyr dep kesip aıta almaımyn. Kontent pen tildik balansta problemalar bar. Biz qazir ony kúsheıtý men irilendirýdiń múmkin bolatyn barlyq varıanttaryn qarastyryp jatyrmyz.

«Qazsport» arnasy týraly

Bul arna bar bolǵany 3-4 aıdyń ishinde tanymal bolyp úlgerdi. Buǵan ózindik sebepter de bar.

Birinshiden, Memleket basshy­sy­nyń tikeleı qoldaýy men sportty serik etýdiń úlgisin kórsetýiniń arqasynda biz sporttyq derjavaǵa aınaldyq. Eger men bizdiń elimizde úlken-kishi birdeı ne sportpen shuǵyldanady, ne sportqa jan­kúıer­lik etedi desem, buǵan eshkim talasa qoımaıtyn shyǵar. Sondyqtan bul ar­nany búkil Qazaqstan kóretin boldy.

Ekinshiden, arnaǵa jaqsy irik­telgen jáne durys daıyndalǵan shynaıy kásibı mamandardyń jas tolqyny kelip, isti birden ilgeri jyljytyp áketti. Sonyń arqasynda oń nátıje de kóp kúttirgen joq. Buǵan taıaýda ǵana Almatyda bolyp ótken bokstan álem chempıonaty tolyq kýá. Ondaǵy saıystardyń kún saıyn qalaı keremet kórsetilgenin jáne habarlardyń joǵary deńgeıde júrgizilip turǵanyn bárińiz de baı­qaǵan shyǵarsyzdar dep oılaımyn. Al kommentatorlar qatary­nan oqtyn-oqtyn Ermahan Yby­raıy­mov, Serik Sápıev, Baqtııar Artaev sekildi dańqty Olımpıada chempıondarynyń kórinip, sharshy alańdaǵy urystarǵa laıyqty baǵa berip otyrýlary habarlar qunyn arttyra tústi. Basqany bilmeımin, men ózim tikeleı efırde júrgizilgen osy reportajdardan óte jaqsy áser aldym.

«Mádenı mura» baǵdarlamasy týraly

Ulttyq mádenıet týraly oı tolǵaǵanda, aldymen aýyzǵa sol halyq dúnıege ákelgen mádenı mura oralady. Elbasymyz osydan týra 10 jyl buryn óziniń 2003 jylǵy Joldaýynda Úkimetke «Mádenı mura» baǵdarlamasyn jasaýdy tapsyrǵan bolatyn.

On jyl ishinde ulan-ǵaıyr jumystar atqaryldy. Qazaq tarıhyna qatysty qytaı, mońǵol, ıran, arab, túrik muraǵattaryndaǵy, Eýropa men Azııanyń ózge de elderiniń san alýan qorlary men kitaphanalaryndaǵy ondaǵan myń qujattardyń kóshirmesi alynyp, ǵylymı aınalymǵa tústi. Solardyń negizinde kóptegen monografııalar, oqýlyqtar jáne zertteý eńbekter jaryq kórdi.

Qazaqstan aýmaǵyndaǵy 37 kóne qala zerttelip, 113 tarıhı-mádenı eskertkishke jańǵyrtý jumystary júrgizildi.

Qazaq halqynyń tarıhynda tuńǵysh ret 93 tomdyq «Babalar sózi» degen atpen qazaq aýyz ádebıetiniń jınaǵy jaryq kórdi.

Ǵylymı, folklorlyq ekspedısııalar men zertteýler nátıjesinde «Qazaqtyń 1000 áni», «Qazaqtyń 1000 kúıi», «Qazaqtyń 50 batyrlar jyry» atty biregeı jobalar júzege asyryldy.

Baıqaısyz ba, ulttyq mádenıet Elbasynyń osydan 10 jyl burynǵy Joldaýynyń shapaǵatyn áli kórý ústinde.

Teatrlar týraly

Teatrlar týraly qazaq ádebıeti­niń klassıgi Ǵabıt Músirepov «has sulýdyń kóz jasyndaı ásem óner» dep aıtýyndaı-aq aıtqan ǵoı.

Táýelsizdik jyldary kórshi elderdegi kóptegen teatrlar jabylyp, endi birinde tutas óner salasyna tyıym salynyp jatqanda, biz elimizdegi barlyq teatrlardy saqtap qaldyq. Saqtap qana qalǵan joqpyz, Qazaqstanda keıingi 20 jyl ishinde 17 jańa teatr ashyldy. Qazir elimizdegi teatrlar sany 54-ke jetti. Sonyń ishinde Qaraǵandy oblystyq S.Seıfýllın atyndaǵy qazaq drama teatry, Batys Qazaqstan oblystyq qazaq drama teatry, Qostanaı oblystyq I.Omarov atyndaǵy qazaq teatry, Mańǵystaý oblystyq N.Jantórın atyndaǵy qazaq drama teatry sý jańa ǵımarattarǵa kóshti. Barlyq tozyǵy jetken respýblıkalyq, ob­lystyq teatrlarǵa kúrdeli jóndeý, jańǵyrtý jumystary júrgizildi.

Teatr repertýarlary jańar­ty­lyp, úlken ónerge jas tol­qyn ókilderi kelip qosyldy. Nátı­je­sinde kórermen teatrǵa qaıta oraldy. Qazir respýblıkalyq teatrlar qoıylymdarynyń basym kópshiligi anshlagpen ótýde.

Árıne, ár kezderde de ónerde shyǵarmashylyq báseke bolǵan. Bireýge unaǵan dúnıe ekinshi bireýdiń kóńilinen shyqpaýy múmkin. Aǵa býyn men jas býynnyń óner men ondaǵy san alýan baǵyt-baǵdarlarǵa degen pikir alshaqtyǵy da jıi bolyp turatyn qubylys. Buǵan túsinistikpen qaraý qajet.

Murajaılar týraly

Elimizde jalpy sany 200-deı mýzeı jumys isteıdi. Sonyń ishin­de Almatydaǵy Ortalyq mem­lekettik mýzeı, Á.Qasteev atyn­daǵy óner mýzeıi jáne Astanadaǵy Altyn buıymdar mýzeıi sııaqty iri murajaılar da bar.

Osy ýaqytqa deıin Astana qonaqtaryna qazaq halqynyń arǵy, bergi tarıhynan keńinen maǵlumat beretin memlekettik deńgeıdegi úlken mýzeı bolǵan joq. Elbasymyz bul problemany da sheship berdi. Qazir Táýelsizdik saraıynyń janynan jalpy kólemi 73 myń sharshy metrdi quraıtyn Ulttyq mýzeı salynýda. Ony Táýelsizdik, Astana, Altyn, Tarıh jáne О́ner murajaılarynan turatyn tutas mýzeıler kesheni deýge ábden bolady. Qazir onda negizinen qurylys jumysy aıaqtalyp, muraǵattaý isi bastalyp ketti. Amanshylyq bolsa, keler jazda ashylatyn bolady.

Kitaphanalar týraly

Qazir Qazaqstanda mektepterdegi shaǵyn kitaphanalardy qosa eseptegende, túrli deńgeıdegi 10 myńǵa jýyq kitaphana bar. Sonyń ekeýi – ulttyq. Elimizdegi eń úlken kitaphana Almatyda ornalasqan. Onyń qorynda 6 mıllıonnan astam kitap bar.

Astananyń bir kemshin tusy kitaphana bolatyn. Osydan 9 jyl buryn Elbasy tapsyrmasymen ashylǵan Astanadaǵy ulttyq akademııalyq kitaphanada 800 myńǵa jýyq kitap bar.

Qazir jastar kitapty az oqıdy degen pikir qalyptasqan. О́z basym onymen tolyq kelispeımin. Durysy, jastar kitaptyń elektrondy nusqasyn oqıdy. Men de qashan kitaptyń baspalyq nusqasy qolǵa túskenin kútpeı-aq, ınternettegi elektrondy nusqasyn oqýǵa kóshtim.

Mine, osyndaı kreatıvti oqyr­mandar úshin mınıstrlik «Qa­zaq­stannyń elektrondy ki­tap­­hanasyn» ashty. Qazir onda 4280 kitap, 16 myńnan astam qu­jat­tardyń elektrondy kóshir­me­si ornalastyrylǵan. Aldaǵy ýa­qyt­ta jyl saıyn ondaǵy kitaptar sany tolyǵyp turatyn bolady. Siz­derdi de osy ulttyq elektrondy­ kitaphanany paıdalanýǵa shaqyramyn.

Til týraly

Til – bizdiń elimizde, ásirese, zııaly qaýym men qazaq tildi buqaralyq aqparat quraldarynda jıi qozǵalatyn taqyryp.

Men de, ózderińiz sııaqty, qazaq tiliniń janashyrymyn. Salystyryp kóreıikshi, qazir búkil Qazaqstan boıynsha qazaq mektepteri men aralas mektepterde qazaq tilinde bilim alatyn oqýshylardyń sany elimizdegi mektepke baratyn bar­lyq oqýshylardyń 71 paıyzyn quraıdy. Men kezdesý aldynda týra osy derekti respýblıkalyq Statıstıkalyq agenttik basshysymen naqtylap aldym. Aıtyńyzshy, osydan 20 jyl burynǵy jaǵdaı qandaı edi?! Jańaǵy men aıtqan paıyzdyq kórsetkishten eki esege jýyq tómen bolatyn. Tipti, Qazaq SSR-niń keıbir oblys orta­lyq­taryn­da jalǵyz ǵana qazaq mektebi, onyń ózi aýyldan kelip oqıtyn balalarǵa arnalǵan mektep-ınternattar bolatyn. Búgingi jaǵdaı múldem basqasha.

Osydan 10 jyl buryn respýb­lı­kamyzdaǵy keıbir telearnalar men radıostansalar ishinde qazaq tilinde jarty mınýt ta habar taratpaıtyndary az bolǵan joq. Qazir solardyń bári zań sheńberinde keminde 50 paıyz qazaq tilinde habar taratýǵa mindetti. Árıne, olardyń sapasy men kórsetetin ýaqyty jóninde qoıatyn talabymyz da joq emes.

Qazaq tilindegi gazet, jýrnaldar­dyń taralymy da artyp keledi. Onyń kósh basynda 200 myńdyq tırajben «Egemen Qazaqstan» tur. Respýblıkamyzdaǵy birde-bir orys tildi gazet osy kórsetkishti ma­ńaılaı da almaıdy.

Aldaǵy ýaqytta qazaq tilin­degi gazet-jýrnaldar óz basylym­darynyń saıtyna erekshe nazar aýdarýlary qajet. Búkil dúnıe júzinde baspa túrindegi basylymdardyń sany da, tırajy da azaıyp keledi. Máselen, ótken jyly jeltoqsanda álemge áıgili «Newsweek» jýrnaly óziniń eń sońǵy baspa nusqasyndaǵy nómirin shyǵardy. Sondyqtan qazaq tildi basylymdar, ásirese, jýrnaldar ózderiniń saıttaryn damytýdy myqtap qolǵa alǵandary jón. Bul – zaman talaby.

«Qazmedıa ortalyǵy» týraly

Álemdegi eń ozyq, eń sońǵy tehnıkamen jaraqtandyrylǵan medıa ortalyq – Memleket basshy­synyń elimizdiń tele jáne radıo­jýr­nalısterine tartqan ǵalamat syıy.

Mundaı ortalyq búginde TMD elderiniń birde-birinde joq. Tipti, álemniń ózinde saýsaqpen sanarlyqtaı.

Eger buryn memlekettik arna­lardyń ózinde «sýretter» alýan­ sapaly bolyp ekranǵa shyǵyp jatsa, qazir osy ortalyqtyń arqa­synda barlyq telearnalar birtutas joǵary standartqa qol jetkizdi. Muny meniń áriptesterim de, kórermender de baıqap úlgerdi.

Reıtıngter týraly

Reıtıngter ártúrli bolady. Mysalǵa TNS «Gallup Media Asia» málimeti boıynsha, «Qazaqstan» telearnasynyń reıtıngi 100 myńnan astam turǵyny bar qalalarda 6-shy orynǵa qonys tepse, tap osy kompanııanyń málimeti boıynsha 100 myńnan az turǵyndary bar eldi mekenderde birinshi orynda tur!

Bul aýyldyq jerlerde jurttyń eń aldymen «Qazaqstan» arnasyn kóretinin kórsetedi.

Biraq men qazaq tildi telebaǵdar­la­malardyń bárin iske alǵysyz etip synaıtyndardyń ustanymdaryn túsinbeımin. Mundaı «ásire synshylar» arasynda memlekettik tildi múlde bilmeıtinder de bar. Olar maǵan: «Men Pasternakty oqyǵan joqpyn, biraq ony jat adam dep esepteımin», – degen keıbireýlerdiń pozısııasyn eske túsiredi.

Tildik tepe-teńdikti saqtaý týraly

Menshik formasynyń qandaı ekenine qaramastan, qazaq tildi kontenttiń elimizdegi kez kelgen telearnada 50 paıyzdan kem bolmaýy kerektigin bildiretin zań bar, osyny anyq júıelep bergen zańnama normalary bar. Bizdiń salamyzda jumys isteıtinderdiń bári bul normany buljytpaı oryndaýlary kerek.

Men áldekimderdi jazalaýǵa qushtar bolyp otyrǵan joqpyn. Biraq atalmysh salada zańnamanyń anyq buzylyp jatýyna kózdi jumyp qaraı almaıtynymdy da ashyq aıtamyn. Biz osy kezge deıin barlyq tártip buzýshylardy eki retten eskertip shyqtyq, sońǵy ret mundaı áńgime 22 qazanda kóterildi. Sol kezde bári jaǵdaıdy 1 jeltoqsanǵa deıin túzeıtinderin aıtyp, ýáde berdi. Biz osy kezge deıin áriptesterimizge senip keldik. Al endigi jerde zań talabyn óreskel buzýshylarǵa lısenzııasyn alyp qoıýǵa deıingi sharalardy qoldanatyn bolamyz.

Serıaldar týraly

Serıaldardyń úlken suranysqa ıe ekendigi jáne olardyń televı­zııa­lyq reıtıngterdi kóterýde aıtar­lyqtaı ról atqaratyny belgili.

Osy «kópirshikti» kınofılm­der­di satyp alýǵa memlekettiń óte kóp qarjysy ketip jatyr. Sosyn olardy translıasııa jasaýǵa tıisti qarajat jumsalady. Sondyqtan bıyl memlekettik telearnalarǵa jańa serııalyq ónimderdi satyp alýǵa tyıym salyndy. Kelesi jyldan bastap olardy kórsetý tolyqtaı toqtatylady. Bálkim, bul jańalyq áldekimderge unamaıtyn da bolar, biraq kásipqoı telejýrnalıster men kıno ónerin shynaıy baǵalaýshylar qýanatynyna nyq senimdimin.

Biz túrik-koreı serıaldarynyń ornyna sapasy joǵary otandyq fılmderdi usynatyn bolamyz. Bul jónindegi alǵashqy tájirıbemiz de sátti shyqty. Men bul jerde «Qa­zaqstan», KTK jáne «Eýrazııa-Birinshi» telearnalarynyń bir­les­ken shyǵarmashylyǵymen túsirilip, elimizde ǵana emes, sonymen qatar, shetelderde de úlken tabyspen kór­se­tilgen Uly Otan soǵysynyń aty ańyzǵa aınalǵan partızany, Halyq Qaharmany Qasym Qaısenov týra­ly «Qasym» teleserıaly týraly aıtyp otyrmyn. Ony qazirdiń ózin­de Avs­tralııa, Fransııa, Belgııa, Lıýk­sem­býrg, Shveısarııa jáne Izraıl memleketteri satyp aldy. Muny shy­nynda da áriptesterimizdiń úlken tvor­chestvolyq tabysy dep baǵalaǵan jón.

Biz qazir osy jetistikti ulǵaıtý jolynda birqatar jumystardy ja­sap jatyrmyz. Qazaqstan kórer­menderine óziniń «Reketır», «Aǵaıyndylar», «Jaýjúrek myń bala» fılmderimen unap qalǵan rejısser Aqan Sataev endi Baýyrjan Momyshuly týraly kartına túsirýge kiristi. Al kınodaǵy tusaýkeserin «Ǵashyq júrek» lentasymen kesken Baıan Esentaeva taıaý ýaqyttarda Kúlásh Baıseıitova týraly týyndysyn kórermen nazaryna usynatyn bolady. Tutastaı alǵanda, kelesi jyldyń sońyna deıin jalpy sany 345 serııadan turatyn 21 serıal túsirilmekshi. Munyń qanshalyqty orasan zor jumys ekenin, osy serıaldarǵa qansha akter, qansha rejısser, qansha operator tartylatynyn ózińiz paıymdaı berińiz. Osynyń arqasynda qanshama tvorchestvolyq oılar men tujyrymdar júzege asady deseńizshi! Bul jerde kezinde kóptegen juldyzdardyń ónerdegi alǵashqy qadamdaryn tap osyndaı jobalardan bastaǵanyn da esten shyǵarmasaq kerek.

Aldaǵy jyly bul baǵyttaǵy shyǵarmashylyq jumystar jalǵa­syn tabady. Biz bir jaǵynan talant­ty jastardyń ózderin otandyq kı­nofılmderde kórsetýlerine múmkindik beremiz. Ekinshi jaǵynan óz teleefırimizdi sapaly, mazmundy jáne tanymdyq baǵyttaǵy qazaq­stan­dyq teleónimderge toltyramyz.

Memlekettik-aqparattyq tapsyrystar tarıfteri týraly

Iá, rasynda da qazir teleónim­der­diń qoldanysta júrgen tarıf­teri eskirdi. О́tken jyly ol saǵatyna 120 myń teńgeni quraýshy edi. Telejýrnalıstıka salasynda qyzmet etýshiler jaqsy biledi, praım-taımnyń mınýtynyń ózi budan áldeqaıda qymbat.

Bıyl biz eki túrli zertteýler júrgizdik. Baǵalardy qaıta qaradyq. Soǵan oraı eki eleýli ózgeris engizdik. Birinshiden, mınıstrlik endi mınýtyna 40 myń teńgeden tóleıdi. Bul aıtarlyqtaı tartymdy tarıf. Ekinshiden, biz saǵattar men mınýttarǵa emes, naqty shyǵarmashylyq jobalarǵa tapsyrys beremiz. Osy eki ózgeristiń nátıjesinde qazir KTK, NTK, 31-arna, STV jáne «Astana» sekildi 5 memlekettik emes arna memlekettik tapsyrystardy oryndap jatyr.

Memlekettik tapsyrys týraly

Memlekettik tapsyrystar týraly ne eshteńe aıtylmaıdy, aıtyla qalsa, synaý-mineý basym bolyp shyǵady.

Biz eshkimdi de memlekettik tapsyrysqa májbúrlemeımiz. Ony bergen kúnde de, redaksııanyń ishki saıasatyna aralaspaımyz.

Eger bizdiń BAQ-tarymyz eli­mizdiń saıası, ekonomıkalyq jáne áleýmettik jańǵyrýy bary­syn belsendi túrde kórsetip tura­tyn bolsa, nege olarǵa qoldaý jasamas­qa?! Iá, bul maqsattarǵa bólingen qarjy da sonshalyqty kóp emes. Bul jónindegi aqpardy ashyq túrde aıta alamyn. Tek bıylǵy jyldyń ózinde 70-ke jýyq BAQ jalpy jıyntyǵy 700 mln. teńgege jýyq memlekettik tapsyrys aldy. Menińshe, bul tym kóp qarajat emes.

Buqara­lyq aqparat quraldaryn memlekettik retteý týraly

Qazaqstandaǵy barlyq azamattar, sonyń ishinde qoǵamdyq pikirdi qalyptastyrýǵa atsalysatyn buqara­lyq aqparat quraldarynyń ókil­deri eki bastan saqtaýǵa min­detti bolyp sanalatyn erejeler de bar. Bul erejeler eń aldymen búkil­qazaqstandyq qundylyqtardy – elimizdiń qaýipsizdigin, halyqtardyń birligin saqtaýǵa, áleýmettik, ult­tyq jáne dinı alaýyzdyqty tutatýǵa jol bermeýge qyzmet etý­ge baǵyttalǵan. Eger biz shyn máninde de óz Otanymyzdyń pat­rıoty bolsaq, memleketimizdiń udaıy nyǵaıýyna qyzmet etýge mindettimiz. Kúlli álemde osy qaǵıdattar qatań saqtalady. Sondyqtan meniń áriptesterim dinı ekstremızm, lańkestik, ultaralyq jáne áleýmettik alaýyzdyq týǵyzý sekildi qoǵamymyzǵa keri áserin tıgizetin barynsha ótkir máseleler kún tártibine qoıylǵan kezde joǵary kásibı deńgeıden tabylyp, mundaı áreketterdi batyl synǵa alýǵa tıis.

«Astana Operanyń» premeralary týraly

«Astana Opera» – Elbasy tapsyrmasynyń jemisi. Onyń jobasyn tańdaýdan bastap, salynyp bitýine deıin udaıy óz baqylaýynda ustady. Bolashaq teatr ǵımaratyna baılanysty usynylǵan jobalar óte kóp boldy, sonyń ishinde moderndik nusqalar da kezdesti. Biraq Memleket basshysy klassıkalyq teatr úshin ǵalamat klassıkalyq jobany ózi tańdap aldy. Sonyń arqasynda «Astana Opera» bizdiń elordamyzdyń kórkin asha túsetin keremet dúnıe bolyp shyqty jáne osy saladaǵy álemdegi eń tańdaýly teatrlardyń birine aınaldy.

Aldaǵy aptada sizderdi taǵy bir jaǵymdy jańalyq kútip tur, Borıs Eıfmannyń horeografııasy boıynsha «Roden» baletiniń premerasy qoıylady.

Shetelderde kadrlardy daıarlaý týraly

Táýelsizdik jyldarynda Memle­ket basshysynyń ınısıatıvasy jáne qoldaýy arqasynda 10 myń jas «Bolashaq» baǵdarlamasy boıynsha shetelderde bilim aldy. Bul shynynda da erekshe joba. Atal­mysh baǵdarlama boıynsha oqyp qaıtqandar arasynda bizdiń áriptesterimiz de az emes. Tek bıyl­ǵy jáne aldaǵy jyly ǵana Pre­zı­dent baǵdarlamasy boıynsha 20-dan astam jýrnalıst shetelderde bilim alatyn bolady. Olardyń 7-ýi VVS-de stajırovkadan ótip qaıtady.

Búgingi tańda amerıkalyq jáne eýropalyq teatr jáne kıno jo­ǵary oqý oryndarynyń kóptegen túlekteri «Qazaqfılm» júıesinde qyzmet etip júr. Olardyń birqatary ózderiniń alǵashqy fılmderiniń túsirilimderine kirisip te ketti.

Men osy oraıda jaǵdaıdy paıdalana otyryp, shetelderde oqyǵylary nemese stajırovkadan, ótkileri keletin áriptesterimniń bárine ótinishterińizdi berińizder, óz biliktilikterińiz ben shetel tilin biletinderińizdi kórsetińizder, biz sizderge járdem berýge daıynbyz, degim keledi.

«Qazaqfılm» týraly

Búgingi tańdaǵy kınematografııa áleminde básekelestik óte joǵary. Mundaı básekede Antonıonı, Fel­lını, Bertolýchchı sııaqty alyptary bar ataqty ıtalıan kınosy yǵysyp, Gollıvýdqa jol berdi. Kıno barynsha kommersııalanyp ketti. Ashyǵyn aıtýymyz kerek, munda AQSh kınogerleri qar­jy jaǵynan da, tamasha akterler men rejısserlerdi kóptep tar­týda da, prokat júıesinde de alda­ryna jan salmaı tur. Al Eý­ropa kınoóndirisinde quldyraý baıqalǵanymen, dál qazir qazaq kınosy daǵdarys jaǵdaıynan erkin shyǵyp ketti dep batyl aıta alamyn. Bizde kınony qarjylandyrý da jyl sanap ósip keledi.

«Qazaqfılm» qazir jyl saıyn 30-ǵa jýyq kórkem, anımasııalyq jáne derekti fılmder túsiredi. Onda sońǵy jyldary túsirilgen «Stalınge syılyq», «Mustafa Shoqaı», «Siz kimsiz, K myrza?», «Jaýjúrek myń bala», «Balalyq shaǵymnyń aspany», «Shal» sekildi kóptegen kartınalar bizdiń kórermenderimizdiń ǵana kóńilinen shyǵyp qoıǵan joq, olar sonymen qatar, qazaq kınosynyń deńgeıin sapalyq jaǵynan taǵy bir beleske kóterdi dep bilemin.

Alash murasy týraly

Alash ıdeıasy XXI ǵasyrǵa da qyzmet isteýde desem qatelespeımin. Eger XX ǵasyr basynda Mirjaqyp Dýlatov «Oıan, qazaq!» dep elin silkinýge, serpilýge shaqyrsa, qazir Elbasymyz Qazaqstandy álemdegi damyǵan elý eldiń qataryna qosty. Endi damyǵan otyzdyqqa qaraı bet aldyq. Eger ult ustazy Ahmet Baıtursynov ózi mektep ashyp, oqýlyq jazyp, ǵylym-bilimdi ıgerýge shaqyrsa, Elbasymyz dúnıejúziniń kez kelgen mektebi, ýnıversıtetimen te­re­zesi teń turatyn Nazarbaev zııat­kerlik mektepteri men Nazar­baev ýnıversıtetin ashyp, qazaq jastaryna álemniń eń ozyq tala­byna saı bilim bergizýde. Eger Muh­tar Áýezov: «El bolamyn deseń, be­sigińdi túze», dese, Elbasymyz tek keıingi 4-5 jyldyń ishinde 500-ge jýyq jańa mektep, myńnan astam balabaqsha saldyryp, el erteńi sanalatyn jas búldirshinder men jetkinshekterge erkin bilim men tárbıe bergizýde.

Bir sózben aıtqanda, Alash qaıratkerleri armandap, júzege asyra almaı ketken asyl ıdeıalardy Elbasymyz iske asyrdy dep nyq senimmen aıta alamyn.