Alpamys mektepke barady...

Qubylys – Qarsaqbaev

Iá, Abdolla Qarsaqbaevty bala psıhologııasynyń bilgiri deıtin zamandastary. Ádil baǵa! О́ıtkeni eń talapshyl kórermen – balalar jáne eń shynshyl akterler – taǵy da balalar desek, sol talapshyl hám shynshyl ortanyń talǵamyn tolyq qanaǵattandyrǵan sýretkerdiń ár týyndysy – klassıka. Oınaǵan akterleri áldeqashan eseıip ketse de, nesheme býyn baldyrǵandy tárbıelep kele jatqan Qarsaqbaev­tyń rejısserlik qııalynan týǵan ol ­fılmder áli kúnge deıin suranystan shyqqan joq. Kerisinshe, jyl saıyn ­1 qyrkúıek – Bilim kúni jaqyndaǵanda otandyq telearnalardyń barlyǵy derlik osy bir súıkimdi fılmderdi úzdiksiz kórsete bastaıdy. Bir qyzyǵy, sol kınolardy qansha qaıtalap kór­seń de, esh jalyqtyrmaıdy. Ár tama­shalaǵan saıyn buryn ańǵarmaǵan utqyr epızodtar, sátti sıýjetter jańa qyrynan jarqyrap ashyla be­redi, ashyla beredi. Sóıtip, fılm ózi­niń tańǵajaıyp tuńǵıyǵyna tartyp áke­tedi. «Alpamys mektepke barady» týyn­dysy dál osy qatarda.

 «Alpamys mektepke barady» ­fıl­mi túsirilgen shaq «Meniń atym Qoja», «Qıly kezeń», «Beý, ba­la­lar-aı!» kartınalary arqy­ly re­jıs­ser esiminiń elge tanylyp, ata­­ǵy aıdaı álemge máshhúr bolǵan dańq shy­ńyndaǵy kezeńimen tuspa-tus kel­genimen, aıtýly fılmniń tú­siri­lim jumystaryna kiriskende Qar­saq­baev­tyń jaǵdaıy, rýha­nı kóńil kúıi asa máz emes edi. Sha­rýa­sy shatqaıaq­tap, aı­nalasynyń tú­sin­­bestigine de dýshar bolyp júr­gen kezi bolatyn. Sodan da shyǵar, ba­lalar kınosynyń kemeńgeri «Alpa­­mysqa» tusalǵan shabytyn ush­paq­qa shyǵarardaı asa bir úlken qul­shynyspen kirisedi. Máskeýlik kınodramatýrg Roza Hýsnýtdınovanyń ssenarııin oqyǵannan-aq unatqan sýretker mańaıyna kıno áleminiń kil myqtylaryn jınaıdy. Rejısserdiń assıstenti Serik Jarmuhamedov, kompozıtor Nurǵısa Tilendıev, bas operator Ábiltaı Qasteev, akterler – Mákil Qulanbaev (Alpamystyń ákesi), Qanabek Baıseıitov (Munar ata), Darıǵa Tilendıeva (Qalıhannyń anasy), Jeksen Qaıyrlıev (muǵalim), Aıtjan Aıdarbekov (klýb bastyǵy) bastaǵan sheberler shyn máninde kar­tınanyń kórkemdik deńgeıin kók­ke ór­letti. Fılm Qarsaqbaevtyń sol qa­jyr­ly eńbegin aqtap, keıini­rek Rıgada ótken balalar men jas­ós­pirimderdiń Búkilodaqtyq H kıno­festıvalinde «Alty jasar Alpamys» bas júlde jeńip aldy. Al basty rólde kóringen jasyndaı jarqyraǵan jas akterler – Alpamys pen Qalıhannyń ataǵy endi elde emes, álemdik arenada asqaqtady.

Alpamys

Alty jasar Alpamystyń rólinde oınaǵan Ermek Tólepbaev shynynda da ol kezde altyǵa tolaıyn dep turǵan edi. Bir qyzyǵy jastyǵyna qaramastan, bul fılm 5 jarym jastaǵy akterdiń debıýti emes. «Alpamysqa» deıin Turash Ybyraevtyń «Aq avtomobıl» fılmine túsip úlgergen súıkimdi baldyrǵannyń otty da taý sýyndaı tup-tunyq janary rejısser nazaryn ózine birden aýdarypty. Ol sátti rejısserdiń assıstenti Serik Jarmuhamedov bylaısha eske alady: «Iri plandaǵy Ermektiń beınesi Ábekeńniń esinde qalǵan bolýy kerek. Ábekeń Ermektiń kózin qatty unatty. «Kózi taza eken. Tańerteńgi shyq tárizdi. Ermektiń boıynda balalyq náziktik bar, ashylyp kele jatqan gúl sııaqty» deıtin. Sóıtip, bas keıipkerdiń róline Ermek Tólepbaev bekitildi».

Jasyndaı jarqyraǵan daryn «Al­pamys mektepke barady» kartınasy jaryqqa shyǵysymen-aq kórermen esinde jattaldy. Akterlik dańqy kóz ilespes jyldamdyqpen bıikke kó­terildi. О́zin Alpamys atandyrǵan aıtýly fılmnen keıin de Ermek Tólepbaev 1979 jyly Vıktor Pusyr­manovtyń «Alataýdyń kúmis múıizi», 1980 jyly Serik Raıbaevtyń «Ánshi araldyń qupııasy», 1983 jyly Serik Jarmuhamedovtiń «О́telmegen paryzynda» oınady. Biraq nege ekeni belgi­siz, jasyndaı jarq etip kóringen jas balany kórermenderi kıno álemi­nen joǵaltyp aldy. On úsh jasynan keıin Alpamys – Ermek kıno alańyna múldem jolaǵan joq. Bolashaǵyn óner­ge qatysy joq basqa salamen baılanystyrdy. Mektepti támamdaǵan soń, Halyq sharýashylyǵy ınstıtýtyn já­ne Qazaq Memlekettik zań akademııa­syn bitirdi. Birtalaı jyl D.Qonaev atyndaǵy ýnıversıtette jáne Eko­no­mıka akademııasynda oqytýshy bo­lyp, keıin jeke kásipkerlikke aýys­ty. Sóıtip, el esinde Alpamys bolyp jattalǵan súıkimdi bala jastaı kelgen tanymaldylyqtan sharshap, bálkim jalyǵyp, kıno áleminen alys­tap ketti.

Qalıhan

Fılmdegi Qalıhan rólindegi Uran Sarbasovty da bala psıho­lo­gııasynyń bilgiri Abdolla Qarsaq­baev ózi tańdapty. Rejısser Serik Jarmuhamedovtiń esteligine júginsek, oqıǵa bylaı bolǵan eken: «Balany buryn da bir kórip qalǵan eken. Meni «Sary» deıtin edi. Bir kúni: «Áı, Sary, júr kettik», dedi. «Qaıda?» «Júr, barǵan soń kóresiń». Ekeýmiz stýdııanyń mashınasyna minip alyp, Almaty-2 vokzalynyń batys ja­ǵyn­daǵy jer úılerge keldik. Balalar oınap júr. Solardyń ortasyndaǵy Uran­dy qyryq mınýttaı baqylap tur­dyq. Uran eregise biletin, eregisti óner dep biletin, ózgeniń emes, óziniń degenin isteıtin qaısar bala eken. Bir kezde Uran shamasy 10 jasar balamen oıynshyq myltyqqa talasty. Bermeı qoıdy. «Qalıhanǵa osy minez kerek. Baıqap tursyń ba?» dedi maǵan Ábekeń. Ishteı qatty rıza boldym. Eger biz Urannyń qasyna baryp, «otyrshy, áńgime aıtshy» desek, bala eshteńe de aıtpas edi. Ábekeń syrttaı baqylap-aq óziniń bolashaq keıipkerin dál jáne tez tańdady».

Biraq, ókinishke qaraı, kınoda Qalıhan bolyp tanylǵan sol Urannyń taǵdyry tragedııamen aıaqtalypty. Rejısser aıtady: «Urannyń ómiri keıin durys qalyptasqan joq. 10-synypty bitirgende «top bolyp adam óltirýge qatysty» degen aıyp taǵylyp, sottalyp ketti. Qasyn­da­ǵylar báleniń bárin Uranǵa japqan sııaqty. Qoltyraýynnyń aýzyna kir deseń de taısalmaıtyn bala edi ǵoı, tipti eregise kelip, «men jasa­dym» deýi de múmkin ǵoı onyń. Túrmeden kelgesin, Uran asylyp ólipti... Múm­kin, onyń mundaı áreketke barýyna biz de kináli shyǵarmyz. Obraz úshin jasaǵan áreketimiz ómirine zııan boldy ma, kim bilsin?..».

Túıin

Ras, búgingi myna karantın tár­tibine baǵynyp, úıde otyryp, onlaın oqýǵa májbúr bolǵan, synyp pen partany saǵynǵan oqýshylar úshin «Alpamys mektepke barady» fılminiń qundylyǵy tipti arta túskeni anyq. Al sondaı ól­meıtin óner týdyryp, qansha márte qaıtalap kórseń de jalyq­tyr­maı­tyn jaýharmen barlyq kish­ken­­taı kórermendi qaryq qylǵan Qar­saqbaev shyn máninde kıno keńis­tiginiń klassıgi. О́ıtkeni Qoja men Alpamysty bilmeıtin qazaq joq. Olar – bizdiń balalyq shaǵymyzdyń qaharmandary. Solarǵa qarap elik­tedik, boı túzedik. Demek, Qoja men Alpamys beınesinde bizdiń balalyq shaǵymyz, tátti estelikterimiz jatyr. Bul fılmder bizge sonysymen ystyq, Abdolla Qarsaqbaev esimi sonymen ­aıaýly, sonysymen qasterli.

«Alpamys mektepke barady»... Karantın tezirek bitip, bizdiń de oqý­shylar tezirek mektepke barsa eken...