8 jáne 9-shy qazan kúnderi Qazaqstannyń medısınalyq qoǵamdastyǵynda mańyzdy oqıǵa oryn aldy. Bul kúnderi onlaın-formatta Qazaqstan, Reseı, Izraıl, Ýkraına, Germanııa jáne basqa da birqatar elderdiń jetekshi sarapshylary men klınısısteriniń basyn qosqan «Ishektiń qabyný aýrýlary: vırtýaldy tájirıbe» IV Ulttyq forýmy ótti.
Is-sharany QR Densaýlyq saqtaý mınıstrligi, S. J. Asfendııarov atyndaǵy Qazaq ulttyq medısına ýnıversıteti, QR DSM Kardıologııa jáne ishki aýrýlar ǴZI men Ishekti zertteý jónindegi Qazaq ǵylymı qoǵamy uıymdastyrdy. Onlaın-formatqaalys jáne jaqyn shetelderden delegattar men lektorlar qatysty. Gastroenterologtar, sonyń ishinde pedıatrııalyq profıl, kolorektaldy hırýrgtar, nýtrısıologtar, sondaı-aq endoskopııalyq jáne sáýlelik dıagnostıka mamandary áriptesterimen óz tájirıbelerimen bólisti.
Ishektiń qabyný aýrýlary (IQA), olarǵa kiretin oıyq jaraly kolıt (OJK) jáne Kron aýrýy (KA) gastroenterologııalyq praktıkanyń mańyzdy máseleleriniń biri bolyp tabylady. Qazaqstanda 2019 jylǵy epıdemıologııalyq zertteý derekterine sáıkes, Kron aýrýynyń taralýy 100 myń turǵynǵa 35,8 jaǵdaıdy, oıyq jaraly kolıt – 100 myń turǵynǵa 91,5 jaǵdaıdy quraıdy. Alaıda, bul statıstıka tolyq emes, óıtkeni kóptegen pasıentter ózderiniń aýrýlary týraly bile bermeıdi.
Ishektiń qabyný aýrýlarynyń (IQA) negizinde genetıkalyq beıimdilik jatyr, al iske qosý tetikteri (trıggerler) retinde qazirgi «batystyq» ómir salty áreket etedi: rasıonaldy emes «jyldam» tamaqtaný, temeki shegý, antıbıotıkterdi baqylaýsyz qabyldaý, uıqynyń jetispeýshiligi, turaqty kúızelister. Oıyq jaraly kolıt (OJK) jáne Kron aýrýy (KA) kez-kelgen jasta paıda bolýy múmkin, biraq búkil álemde onyń shyrqaý shyńy eńbekke qabiletti jasqa keledi, olarmenbalalar men jasóspirimder jıi aýyrady. Bul adamnyń ómir súrý sapasyn kúrt nasharlatatyn ómir boıyna jalǵasatyn aýrýlar ekenin túsiný kerek. Ýaqytyly tıisti emdeý bolmaǵan jaǵdaıda, bul syrqattardyń sońy qıyn jaǵdaımen aıaqtalýy múmkin.
Forým aıasynda sarapshylar men jetekshi klınısıster talqylaǵan kóptegen taqyryptardyń ishinen koronavırýsty juqtyrǵan jaǵdaıda pasıenttiń boljamyna IQA áserin atap ótken jón. Ishek qabynýy bar pasıentter SARS-CoV-2 juqtyrý qaýpi joǵary aımaqqa kire me? Medısına ǵylymdarynyń kandıdaty, S.J.Asfendııarov atyndaǵy QazUMÝ gastroenterologııa kafedrasynyń dosenti, Ishekti zertteý jónindegi Qazaq ǵylymı qoǵamynyń tóraıymy Jámıla Qaıbýllaeva atap ótkendeı, jalpy SARS-CoV-2 juqtyrý qaýpi mundaı naýqastar úshin basqalarǵa qaraǵanda joǵary emes, degenmen olardyń arasynda táýekel tobyna kiretin adamdar sany kóp.
–Anamnezinde ókpe patologııasy jáne qant dıabeti qatar júretin ımmýnosýpressanttar men júıelik steroıdtardy qabyldaıtyn ishektiń qabyný aýrýlary bar kóptegen pasıentter SARS-CoV-2 juqtyrý qaýpine jáne aýyr formadaǵy patologııanyń damýyna kóbirek beıim. Demek, qaýipsiz preparattarmen órshýdiń tıimdi aldyn-alýdyń mańyzdylyǵy erekshe. Sonymen qatar, IQA-men aýyratyn naýqastardy mamandarmen ambýlatorııalyq jaǵdaıda júrgizý problemasy sheshilmegen kúıinde qalyp otyr. Keı jaǵdaılarda aýrý aǵymynyń progressıvti sıpaty pasıentti aýrýhanadan shyǵarǵannan keıin de onyń jaǵdaıyn muqııat baqylaýdy qajet etedi. Bul ásirese COVID-19 pandemııasynda ózekti boldy. Búgingi kúni tıisti beıini bar pasıentterge demeýshi terapııanyń úzdiksizdigin, onyń ishinde kóktamyrǵa engiziletin bıologııalyq preparattarmen qamtamasyz etý mańyzdy. Usynylatyn sheshim retinde terapııanyń osy túrin ambýlatorııalyq deńgeıde júrgizý bolýy múmkin, áıtpese koronavırýstyń ekinshi tolqyny bastalǵan jaǵdaıda pasıentterdiń emdelýge múmkindiginiń shektelýi yqtımal, – deıdi Jámıla Qaıbýllaeva.
Búgingi tańda Qazaqstanda ishektiń qabyný aýrýlaryn erte satysynda anyqtaýǵa múmkindik beretin dıagnostıkalyq prosedýralardyń keń spektri qol jetimdi. IQA emdeýge arnalǵan dárilik preparattarmen qamtamasyz etý jaqsarýda, bazıstik terapııa preparattary men topıkalyq steroıdtardyń tizimi únemi keńeıýde. 2010 jyldan bastap IQA-men aýyratyn qazaqstandyq pasıentterge bıologııalyq terapııa qoljetimdi boldy, sonyń nátıjesinde operasııalyq aralasýlar sanyn aıtarlyqtaı azaıtýǵa jáne adamdardyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa múmkindik týdy. Al 2013 jyldan bastap IQA bar pasıentterdi emdeýdi, bıologııalyq terapııany qosa alǵanda, memleket óteıdi.
Degenmen, qazaqstandyq sarapshylar IQA bar pasıentterdi ambýlatorııalyq jaǵdaıda demeýshi terapııamen, onyń ishinde kóktamyr ishine engiziletin bıologııalyq preparattarmen qamtamasyz etý basty problemalardyń biri bolyp qalýda ekenin atap ótti, bul ásirese COVID-19 pandemııasy jaǵdaıynda asa ózekti bolyp otyr. Sonymen qatar, ambýlatorııalyq deńgeıde ınfýzııalyq terapııany júrgizý IQA-men aýyratyn pasıentterdi emdeýge jatqyzýdyń sanyn qysqartatyndyqtan, respýblıkalyq bıýdjet shyǵystaryn ońtaılandyrýǵa múmkindik beredi.
