Sonshama jurttyń ishinde birli-jarymynan basqanyń maskasy ıekterinde ǵana ilinip tur. Keıbiriniń tek aýzy jabyq, muryndary ashyq. Sonda betperde ne úshin taǵylǵan?
Sol kúni ádeıilep keshkilik el jumystan qaıtar ýaqytta aıaldamaǵa baryp arnaıy zerttedim. Iin tirestirip, jolaýshy tıep alǵan avtobýs terezesinen taǵy da osy kórinisti kórdim. Munda tipten masqara. Tumshany keıbir adamnyń ıeginen de kórmeısiń, sirá qaltasynda, ıá sómkesinde bolar.
COVID-19 ózdiginen tirshilik ete almaıdy. Adamnyń, ıá, úı haıýanatynyń aǵzasyna túsip, ondaǵy jasýshaǵa óz ilmegimen jabyspasa, kóbeıe de, tirshilik te ete almaıdy. Aǵzaǵa túspese belgili bir saǵatta tirshiligi toqtap ólip qalady. Ol – adamdarǵa tikeleı táýeldi. Al biz adamdar, ózimizdiń beıqamdyǵymyzdan kózge kórinbeıtin, osy bir ózdiginen tirshilik etýge qabiletsiz tozań-vırýstyń elimizge, tipti planetamyzǵa tarap tajalǵa aınalýyna jaǵdaı jasap júrmiz.
COVID-19 tolyqqandy aǵza emes, vırýs qana bolǵandyqtan, ony taratpaýdyń, juqtyryp kóbeıtpeýdiń de joldary qarapaıym. Bul – mindetti túrde tumsha taǵyp, antıseptıkterdi qoldanyp, aldymen qoldy, sosyn betti durystap sabyndap jýý. Áleýmettik qashyqtyqty ustanyp, kópshilik jınalatyn jerlerge barmaý. Jabyq ǵımarat ishinde tumshany bir sátke tastamaý, al múmkindik bolsa, bólmeni únemi jeldetip qoıý. Otyrǵan, turǵan jerlerdi tazalyqta ustap, adamdar jıi ustaıtyn tutqa, kólikterde qulap qalmaý úshin taıanatyn temirler men plastıkterdi jıi zararsyzdandyryp turý. Eshqandaı da qıyndyǵy joq osy saqtanýlarǵa qaramastan, pandemııa planetadaǵy patshalyq quzyrynan taıar emes. Endeshe, tozańnyń tajalǵa aınalýyna kómektesip júrgen kimder? О́zimiz. Bizdiń nemquraıdylyǵymyz, áli kúnge sadaqaǵa baryp, jıyndardan bas tartpaı, áleýmettik belsendi qalybymyzdan jazbaı júrgen jaýapsyzdyǵymyz.
Brand Analytics atty áleýmettik taldaý uıymy COVID-19-ǵa qatysty azamattary qaýip oılaıtyn elderdiń ındeksin eseptep shyǵarypty. Moldova, Belarýs, Armenııa, Ýkraına, Reseı, Qazaqstanda jasalǵan áleýmettik saýaldamalar naýryz ben sáýir aılarynda qaýiptiń eń joǵary kórsetkishteri birqatar elde deńgeıles bolǵanyn ataı kelip, sol ýaqytta eń joǵary qaýiptenetin reseılikter ındeksi – 190, oǵan taıaý moldovalyqtar – 180, ýkraındyqtar men belarýstar 120 bolsa, al qazaqstandyqtardyń eń tómen deńgeıi – 60-ty kórsetkenin jazypty. Qaýiptený deńgeıimizdiń qanshalyqty bolǵanyn áleýmettik saýaldama júrgizgen zertteýshilerdiń paıymynan buryn ózimiz de ańdaǵandaımyz. Aldymen senbeı, vırýs joq dep júrip, jıyn-toıdy toqtatpaı, kóp adamymyzdan aıyryldyq. Ulttyq áleýetimizge orasan zor salmaq túsirdik. Kóptegen saladaǵy myqty mamandardan, ǵalymdardan kóz jazyp qaldyq, ult zııalylarymen qoshtastyq. Dárigerlerimizdiń qataryn sıretip aldyq. Oılasań, ishiń ýdaı ashıdy. Sonda neden? Ásheıin adamǵa táýeldi tozańnan.
Qazir kári qurlyqta KVI-diń ekinshi tolqyny esirip tur. Qaıtalap aýyryp jatqandar da bar. Al ol elder aýrýdyń alǵashqy tolqynymen arpalysyp jatqanda biz toı toılap júrgenbiz. Qazaqtar tabıǵı tamaq jeıdi, sondyqtan aýrý jolamaıdy degen jeleýdi serik ettik. Biraq COVID-19-dyń ol senimdi kúl talqan etkenin kóz kórdi. Olaı bolsa, bizdi ekinshi tolqyn aınalyp ótedi dep kesip-piship aıta alamyz ba? Joq. Aıta almaımyz.
Vırýs saqtyq sharalary qatań saqtalǵan jerde óristeı almaıtynyn Erenqabyrǵa syrtyndaǵy kórshiniń tájirıbesi kórsetip berdi. Temirdeı tártip ustanǵan qujynaǵan halyq sony saqtaýdyń nátıjesinde aman qaldy. Áli kúnge ol elde aýrý tirkelse, ol syrttan kirgen adammen birge kelgen bolyp shyǵýda.
COVID-19 tajal emes, ásheıin ǵana vırýs bolsa nege oılanbaımyz? О́z densaýlyǵymyzǵa qalaı bolsa solaı qarasaq ta aınalamyzdy saqtaý úshin qarapaıym saqtyqty nege ustanbaımyz? Álde jaýapkershilik joq pa? Al biz tárizdi az ult úshin jaýapkershilik kerek-aq emes pe?
