Kodeks tabıǵı resýrstardy saqtaýǵa kómektesedi

Ekologııalyq tólemder ekologııaǵa jumsalýy tıis

Kodeks jobasy boıynsha Ekologııa, geo­logııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri  Maǵ­­zum Myrzaǵalıev baıandama jasady. Onyń aıtýynsha, «Lastaýshy tóleıdi» qaǵı­­da­­tynyń negizine lastanýdy boldyr­maý men baqylaý boıynsha sharalary jatady.

«Qorshaǵan ortaǵa tıgen zalaldy qal­pyna keltirýge qatysty jaýapkershilik qarastyrylǵan. Osylaısha memleket tabıǵat paıdalanýshylarǵa ekologııalyq aıyppul tóleýdiń ornyna qorshaǵan ortaǵa teris áserdi boldyrmaý jónindegi barlyq sharalardy qabyldaý tıimdirek bolatyndaı jaǵdaı jasaýǵa tıis.

Budan basqa, ekologııalyq zalal oryn alǵan jaǵdaıda tabıǵat paıdalanýshy qorshaǵan ortany bastapqy qalpyna keltirýge mindetti. Eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizedi degen shartpen birinshi sanattaǵy obektiler úshin keshendi ekologııalyq ruqsattarǵa kóshý usynylady. Sondaı-aq jańadan iske qosylatyn kásiporyndar úshin keshendi ekologııalyq ruqsat alý mindettiligi qarastyryldy», dedi M.Myrzaǵalıev.

Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, eń ozyq qoljetimdi tehnologııalardy engizýdiń arqasynda elimizdegi ekologııa­lyq ahýal jaqsarady. Soǵan sáıkes, eń birinshi munaı-gaz, taý-ken metallýrgııasy, hımııa jáne elektr energetıkasy salalaryna qatysty 50 iri kásiporyndy zamanaýı tehnologııalarǵa aýystyrý josparlanǵan. Aıta keterligi, jalpy lastanýdyń
80 paıyzy osy kásiporyndarǵa tıesili.

«Kodekstiń jobasynda birinshi sanattaǵy iri kásiporyndarǵa qatysty qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy júrgizý týraly talap qarastyryldy. Olardyń tizbesi qaıta qaralady jáne negizinen ekologııalyq qaýipti obektilerge basa nazar aýdarylatyn bolady. Sonymen qatar qoǵam ókilderi qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdyń barlyq kezeńderine qatysady.

Mindetti túrde birinshi sanattaǵy obek­ti­lerdiń qorshaǵan ortaǵa áseri baǵa­la­nady. Al ekinshi sanattaǵy obek­tiler skrı­nıngten ótedi. Iаǵnı, qorshaǵan ortaǵa áserdi baǵalaýdy júrgizý qajet nemese qajet emes ekendigi anyqtalady. Úshin­shi sanattaǵy obektiler boıynsha dek­larasııa qabyldanady. Tórtinshi sanat­taǵy obektiler retteýden tolyq bosa­tylǵan.

Qorshaǵan ortaǵa emıssııalar jáne tabıǵat qorǵaý is-sharalaryna bıýdjet qara­jatynyń maqsatty jumsalýy úshin tólenetin tólem boıynsha mynany aıta ketý kerek. Qazirgi ýaqytta qolda­nys­taǵy zańnama boıynsha tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryna emıssııa úshin túsken tólem­derdi maqsatty jumsaý mindet­telgen. Mysaly, sońǵy jyldary jer­gilik­ti atqarýshy organdar kelip túsetin qara­jat­tyń 45 paıyzyn ǵana qorshaǵan ortany qorǵaýǵa bólip kelgen», dedi mınıstr.

M.Myrzaǵalıev osyǵan baılanysty zań jobasynda jergilikti atqarýshy organdar túsetin ekologııalyq tólemderdiń esebinen 100 paıyz kóleminde tabıǵatty qorǵaý is-sharalaryna qarjy bólýge mindetti ekeni kórsetilgenin jetkizdi. О́ndiris jáne tutyný qaldyqtary máse­le­lerin sheshý maqsatynda qaldyqtarmen jumys isteý salasyndaǵy termınologııa men erejeler halyqaralyq talaptarǵa sáıkes keltirilgen.

«Jobada qaldyqtarmen kezeń-kezeńi­men jumys isteýge baǵyttalǵan ıerarhııa qarastyrylǵan. Bul – eń aldymen, jınalatyn qaldyqtardy azaıtýǵa baǵyttalǵan. Nemese jınalǵan qaldyqtardy qaıta paıdalaný, qaıta óńdeý, kádege jaratý qajet ekeni aıtylǵan. Osydan keıin ǵana polıgondardy kómý qajettiligi qaras­tyrylady.

Sondaı-aq halyqty turmystyq-qatty qaldyqtardy jınaýdyń, kádege jara­tý­dyń jáne qaıta óńdeýdiń, qaldyqtardy bólek jınaýdyń rasıonaldy júıesi týra­ly habardar etý júzege asyrylady. Qal­dyqtardyń klassıfıkasııasy Eýropalyq katalogqa saı sáıkestendirilgen. Onda qaýipti emes te, qaýipti de qaldyq­tardyń tizbesi kórsetiledi.

Bul rette zańsyz qoqys tastaý máse­lesin júıeli túrde sheshý úshin jańa Eko­logııalyq kodekste qoqys shyǵaratyn kólikterge GPS-datchıkterdi mindetti túr­de ornatý máselesi kózdelgen», dedi vedomstvo basshysy.

Budan keıin depýtattar baıandamashyǵa suraqtar qoıyp, pikirlerin bildirdi. Eko­lo­gııalyq kodekstiń jobasy jóninde qo­symsha baıandama jasaǵan depýtat Mansur­han Mahambetov qujattyń mańy­zyna toqtaldy.

Onyń aıtýynsha, kodeks adam ómiri men densaýlyǵy úshin qaýipsiz qorshaǵan ortany qurýǵa jáne respýblıkamyzdyń uzaqmerzimdi ekonomıkalyq damýynyń  irgetasy sanalatyn tabıǵı resýrstardy saqtaýǵa da áser etedi.

«Usynylyp otyrǵan Ekologııalyq kodeks jobasy Ekonomıkalyq ynty­maq­tastyq jáne damý uıymy (EYDU) elderiniń standarttary men tájirıbesin eskere otyryp ázirlegen. Ekologııalyq qatynastardy retteýde jańa tásilderdi kóz­deıdi, bul qorshaǵan ortanyń ekolo­gııalyq kórsetkishterin jaqsartýǵa jáne eldiń resýrstyq áleýetin saqtaýǵa yqpal etedi», dedi M.Mahambetov.

Qujatty ázirlegenderdi aýylǵa jiberse...

Zań jobasyn talqylaý barysynda Má­jilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵma­týlın atalǵan kodeks jobasynyń kemshi­likterine toqtaldy. Spıkerdiń aıtýynsha, qujattaǵy keı máseleler áli de naqtylyqty talap etedi.

«Máselen, Qaraǵandy oblysynyń Ulytaý aýdany turǵynynyń 5-10 taýyǵy bar delik. Ony deklarasııalaý úshin oblystyq tabıǵı resýrstar basqar­masyna barýy kerek. Al bul mekeme oblys ortalyǵynda ornalasqan. Iаǵnı, tur­ǵyndar 5 emes, tipti 1 taýyǵyn deklarasııalaý úshin 700 shaqyrym jol júrýi kerek. Kodekste osylaı jazylǵan. Nelikten olaı? Siz kodekste «100 jáne odan tómen bas úshin» dep jazasyz. Oǵan mal da, qus ta kiredi. Buǵan 99 iri-qarany da, 1 taýyq­ty da kirgizýge bolady. Álbette bir ta­bynnyń bir taýyqqa qaraǵanda ekologııaǵa tıgizetin áseri mol ekenin aldymen túsinip alý kerek.

Zań jobasynyń osyndaı normasyn oqyǵan kezde oılaısyń. Bul normany jazǵan adam aýylda boldy ma? Bolmaǵan da shyǵar? Shirkin, osy normany jazǵan mamandy eki-úsh aıǵa aýylǵa jiberse ǵoı. Sonda taýyq pen sıyrdyń aıyrmashylyǵyn túsinetin edi», dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Osy másele boıynsha  jalpy otyrys barysynda oǵan ilespe zań jobalary da talqylandy. Atap aıtqanda, keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister engizý, Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekske, Salyq jáne bıýdjetke tólenetin basqa da mindetti tólemder týraly kodekske túzetýler men ózgerister engizý máseleleri qaraldy.

Depýtat Taras Hıtýov Ulttyq ekonomıka mınıstrligine ekologııalyq tólemderdiń elimiz óńirleriniń jergilikti ekologııalyq qajettilikterine júz paıyz baǵyttalýy týraly normalar bar ekenin aıtyp, suraǵyn qoıdy. Sonymen qatar bul qarajattyń jumsalý tártibi men nysanaly maqsaty kózdelmegenin jetkizdi. Sondyqtan depýtattar ekologııalyq tólemderdiń jergilikti bıýdjetke túsip, qorshaǵan ortany qorǵaý jónindegi is-sha­ralarǵa ǵana baǵyttalýy úshin túzetýler usyndy.

Budan keıin sóz alǵan Nurlan Nyǵma­týlın bul normanyń óte mańyzdy ekenin alǵa tartyp, ekologııalyq tólemderdi qorshaǵan ortany qorǵaýǵa jumsaýdyń mańyzy týraly aıtyp berdi.

«Kóp bolsa da, az bolsa da, ekologııalyq tólemder jergilikti bıýdjetke túsedi. Odan keıin, ol aqsha qaıda, qandaı maq­satqa jumsalady, ony bir Qudaı biledi. Jasyratyny joq, sol aqsha ekologııa­dan basqa da sharalarǵa jumsalatyn jaǵ­daı­lar bolady. Endi osy zań jobasyna sáıkes, ekologııalyq tólemder tek qana qor­shaǵan ortany qorǵaý sharalaryna jumsalady. Túsken aqshanyń 100 paıyzy. Bul óte durys, óte qajetti dep oılaımyn. Sondyqtan bul normany qoldaý kerek»,  dedi Májilis Tóraǵasy.

N.Nyǵmatýlınniń aıtýynsha, jalpy Ekologııalyq kodeks – Májilis maquldaǵan zań jobalary qataryna engen taǵy bir óte mańyzdy qujat.  Bul kodeks boıynsha depýtattar jyldyń basynan beri kóptegen otyrys, talqylaý ótkizgen. Zań jobasyn talqylaýǵa depýtattarmen qatar, osy saladaǵy kásibı mamandar, sarapshylar, iri ónerkásip ókilderi jáne qoǵam belsendileri qatysty.

«О́zderińizge belgili, Memleket basshysy Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev Ekologııalyq kodeksti jyl sońyna deıin qabyldaý týraly naqty tapsyrma bergen bolatyn. Osyǵan oraı depýtattar osy saladaǵy problemalardy sheshýge, sonymen birge ekologııany taza ustaýǵa, qorǵaýǵa jáne tabıǵı baılyqtardy saqtaýǵa qatysty mańyzdy normalardy engizdi. Jańa kodeks – zamanǵa saı tehnologııalardy paıdalana otyryp, elimizdiń ekologııalyq jaǵdaıyn  jaqsartýǵa arnalǵan naqty qadam», dedi Spıker.

Sonymen qatar jalpy otyrysta «Qa­zaqstan Respýblıkasynyń keıbir zań­namalyq aktilerine bıýdjet zańnamasyn jetildirý máseleleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańnyń jobasy birinshi oqylymda maquldandy.

Parlament depýtattary bastamashy bolǵan zań jobasy bıýdjet zańnamasyn jaqsartý jáne bıýdjettik rásimderdi ońaı­latý, sondaı-aq bıýdjetaralyq qaty­nas­tardy jetildirý maqsatynda ázirlendi.

Memlekettik tapsyrma tetigin jetil­dirý sheńberinde ákimshilerdiń memle­kettik tapsyrma nysanynda oryndalatyn qyzmetter qunynyń baǵa belgileý ádistemesin bekitýi kózdeledi. Sonymen qatar kórsetiletin qyzmetterdiń bir bóligin qosalqy merdigerlik uıymdarǵa berý bo­ıynsha shekteý belgilenedi. Budan basqa bıýdjetaralyq qatynastar sheńberinde óńirdiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna jáne onyń ınfraqurylymyn damytýǵa jer qoınaýyn paıdalanýshylardyń aýdarymdaryn oblystyq máslıhat belgilegen kiristerdi bólý normatıvteri boıynsha esepke jatqyzý usynylady.

Zań jobasynda Bıýdjet kodeksinen bıýdjet prosesinde paıdalanylmaıtyn arnaıy rezervti jáne shartty túrde qarjy­landyrylatyn shyǵystardy belgileý tetikterin alyp tastaý usynylady.    

Májilis depýtattary otyrysta depý­tat­tardyń bastamasymen ázirlengen óńir­lerdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylysyn jetildirý máselelerine qatysty zań jobasyn maquldady.

Zań jobasy elimizdiń ákimshilik-aýmaqtyq qurylys salasyndaǵy zańna­ma­syn jetildirýge baǵyttalǵan. Búgingi tańda eldiń ákimshilik-aýmaqtyq birlikteriniń sanaty jekelegen eldi mekenderdiń, ásirese aýdandyq mańyzy bar qalalardyń aǵymdaǵy mártebesin tolyq kórsetpeıdi.

«Qazaqstan Respýblıkasynyń ákim­shilik-aýmaqtyq qurylysy týraly» zańǵa sáıkes, aýdandyq mańyzy bar qalalarǵa halqynyń sany keminde 10 myń adam bolatyn eldi mekender jatady. Qazir de turǵyndar sany 10 myń adamnan kem 13 qala bar.

Elimizdiń qoldanystaǵy zańnamasynda aýdandyq mańyzy bar qalalar halqynyń sany boıynsha qala mártebesine sáıkes kelmegen jaǵdaıda, olardy kent pen aýylǵa jatqyzýdyń quqyqtyq tetigi joq. Osyǵan baılanysty, zań jobasynda «Qazaq­stan Respýblıkasynyń ákimshilik-aýmaq­tyq qurylysy týraly» zańǵa aýdan­dyq mańyzy bar qalalardy ózge de eldi mekenderge qaıta qurý jónindegi quzyretti aıqyndaýǵa baǵyttalǵan túzetýler engizý usynylyp otyr.

Sonymen qatar Májilis depýtattary qaldyqtardy energetıkalyq kádege ja­ratý, sý qorǵaý beldeýleri jáne júk­terdi temir jol kóligimen tasymaldaý máse­lelerine qatysty Senat engizgen túzetý­lermen kelisti. 

Jalpy otyrysta Májilistiń beıindi komıtetteri birqatar jańa ratıfıkasııa­lanatyn zań jobalaryn jumysqa aldy. Olar: EAEO tehnıkalyq reglamentterinde talaptar belgilenbegen ónimniń EAEO sheńberindegi aınalysynyń tártibi jáne mundaı ónimniń qaýipsizdigin qamtamasyz etý qaǵıdalary týraly kelisim jáne TMD qa­tysýshy memleketterdiń avtokólik qural­daryn jymqyrýǵa qarsy kúrestegi já­ne olardy qaıtarýdy qamtamasyz etý­de­gi yntymaqtastyǵy týraly kelisimge óz­geris­ter engizý týraly hattamany ratıfı­ka­sııalaý týraly zań jobalary bar.

Baıqońyr turǵyndary kómekke zárý

Jalpy otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organdar basshylaryna depýtattyq saýaldar joldady. Premer-Mınıstr Asqar Mamınge joldaǵan depýtattyq saýalynda depýtat Balaım Kesebaeva Baıqońyr qalasy men oǵan jaqyn mańdaǵy Tóretam jáne Aqaı eldi mekenderi turǵyndarynyń áleýmettik-ekonomıkalyq jaǵdaıyna qatysty másele kóterdi.

«Azamattar turǵyn úıdi jeke­she­len­dirý, kommýnaldyq qyzmetterdiń jo­ǵary tarıfteri, densaýlyq saqtaý men bilim berý, aýyz sýmen qamtamasyz etý, ın­ternet jelisi men kósheni jaryq­tan­dyrý máselesi, elektr qýatynyń turaq­syz­dyǵyna qatysty máse­lelerdi kóteredi. Qalada kommýnıka­sııa júıeleri uzaq ýaqyt boıy jańǵyr­tylmaǵan.

Sý qubyry jelileriniń tozýy – 85 pa­ıyz (81,4 km), káriz jelileriniń tozýy – 97 paıyzdy (106,2 km) quraıdy. Turǵyn úı-kommýnaldyq qyzmetter tarıfteri men jaldamaly turǵyn úı tólemderi jyl saıyn ósedi.  Turǵyn úıdi jekeshelendirý, sondaı-aq turǵyndardyń «Baqytty otbasy» áleýmettik turǵyn úı baǵdarlamasyna qatysý máselesiniń sheshilmeýi qaladaǵy turǵyn úı tapshylyǵyn arttyryp otyr.

Qazaqstandyq uıymdarǵa jumysqa ornalasqan azamattar jalaqy men shyǵystardyń mólsherles emes ekenin aıtyp shaǵymdanady. Sebebi kommýnaldyq qyzmetterge qoldanystaǵy tarıfter men azyq-túliktiń baǵalary Qyzylorda obly­synyń baǵalaryna qaraǵanda aıtarlyqtaı joǵary», dedi B.Kesebaeva.

Depýtattyń aıtýynsha, qalanyń erekshe mártebesi ınvestorlardy tartýǵa jáne bıznesti damytýǵa kedergi keltirip otyr. Sondaı-aq qalada shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaýdyń qazaqstandyq baǵdarlamalary jumys istemeıdi. Osyǵan baılanysty B.Kesebaeva «Baıqońyr» arnaıy ekonomıkalyq aımaǵyn qurý mańyzy joǵary ekenine toqtaldy.

«Baıqońyr qalasyn jáne oǵan irgeles Tóretam jáne Aqaı eldi mekenderi halqynyń ómir súrý sapasyn jaqsartý maqsatynda Úkimette jáne úkimetaralyq komıssııada sheshý arqyly naqty sharalar qabyldaý qajet.

Tarıfterdi tómendetý maqsatynda qoldanystaǵy qalalyq jylý elektr stansasyn gazǵa kóshirý jáne qalanyń energetıkalyq jelilerin Qyzylorda oblysynyń kommýnaldyq menshigine berý máselesin sheshý kerek.

Baıqońyr qalasynda tirkelgen Qazaqstan azamattaryna turǵyn úı kóme­giniń mólsherin ulǵaıtý jáne turǵyn úıdi jekeshelendirý tetigin pysyqtaý qa­jet. Baıqońyr qalasyndaǵy mektepterge «Qazaqstan tarıhy» men «Qazaq tili men ádebıeti» pánderin mindetti oqý páni retinde engizýdi suraımyz.

Áleýmettik jumys oryndaryn qurý, azamattardyń densaýlyǵyn saqtaý, ásirese pandemııa kezeńinde tıisti sharalardy uıymdastyrý, ýaqtyly jáne sapaly medısınalyq kómek kórsetý, medısına qyzmetkerlerin kóbeıtý, dáriler jáne ókpeni jasandy jeldetý (О́JJ) appa­rat­tarymen jáne jeke qorǵanysh qural­darymen qamtamasyz etý kezek kút­peıtin másele. Sondaı-aq ǵarysh aılaǵy aýmaq­taryndaǵy stıhııalyq qoqys má­selesin joıýdy suraımyz», dedi B.Kese­baeva.

«Aq jol» fraksııasynyń depýtattary koronavırýs juqtyrǵan medısına qyzmetkerlerine tólem tóleýdi jalǵastyrýdy surady. Úkimet basshysyna joldaǵan saýaldy oqyǵan Azat Perýashev 20 qazanda koronavırýstyń taralýyna jol bermeý jónindegi vedomstvoaralyq komıssııa COVID-19 ben kovıdtik pnevmonııaǵa shaldyqqan jáne odan qaıtys bolǵan medısına qyzmetkerlerine ótemaqy tóleýdi toqtatqanyn atap ótti.

Onyń aıtýynsha, budan bylaı jumysta aýrý juqtyrý jaǵdaılary tirkelse, qoldaý sharalary kásipodaqtar men jergilikti atqarýshy organdar esebinen jasalmaq. Osy oraıda depýtat mınıstrliktiń pandemııanyń ekinshi tolqyny kezinde aq halattylardy qoldaýsyz qaldyrǵanyna qynjylys bildirdi.

«Eýropanyń jekelegen elderinde kúnine 40 myń adam indetke shaldyǵady. Kórshi Reseıde kún saıyn 17-18 myń adam vırýs juqtyrady, 300-ge jýyǵy qaıtys bolady. Qazaqstanda jaǵdaı jaqsy, árıne. Biraq aýrý juqtyrǵandardyń kóbeıip jatqany da baıqalady. Osy jaǵdaıda alǵy shepte júrgen dárigerlerge memleket tarapynan qamqorlyq kórsetý mańyzdy emes pe», dedi A.Perýashev.

Buǵan deıin vırýs juqtyrǵan dári­gerlerge 2 mıllıon teńge, al indetten qaıtys bolǵandardyń otbasyna 10 mıl­lıon teńge ótemaqy tólenip keldi. Depý­tattyń aıtýynsha, kásipodaqtar men jer­gilikti bıýdjetterdiń mundaı tólem tóleýge múmkindigi joq.

«Atalǵan jaǵdaıda kásipodaqtar emdelý úshin 3 aılyq eńbekaqydan artyq aqsha tóleı almaıdy. Onyń ústine vırýs bir adamǵa ǵana juqpaıdy, búkil otbasyna taraıdy. Mundaı kezde ol aqsha tipti dári-dármek pen tamaqqa da jetpeýi múmkin. Al jergilikti bıýdjette mundaı shyǵyn atymen joq, ıaǵnı tólem qarastyrylmaǵan», dedi depýtat.

Osyǵan baılanysty A.Perýashev Úkimetten osy máseleni qaıta qarap, ótemaqy tóleýdi jalǵastyrýdy suraıdy. Áıtpese olardyń pikirinshe, qıyn-qystaý sátte azamattardyń ómirine arasha túsetin dárigerler qalmaı qalýy múmkin.

Sondaı-aq depýtat Murat Temirjanov Mindetti áleýmettik saqtandyrý aıasynda qymbat dárilermen qamtamasyz etý máselesin kóterse, Aıqyn Qońyrov jastarǵa áleýmettik qoldaý qajet ekenine toqtaldy. Depýtat Irına Smırnova Almaty jáne Nur-Sultan qalalaryndaǵy qurylystardaǵy kemshilikterdi atap ótti.