Álem • 29 Qazan, 2020

Indet qaıta órship barady

607 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin

Shartaraptyń túkpir-túkpirinde koronavırýs indeti kúnnen-kúnge qaıta órship barady. Kóktemde pandemııa saldarynan shekarasyn jaýyp, lokdaýn engizgen Eýropa elderi kúzden bastap qaıtadan etek-jeńin qymtaı bastady. О́ıtkeni qaterli dertti juqtyrǵandar kóbeıip, indettiń ekinshi tolqyny ońaı tımeı tur. Qazirge deıin 45 mıllıonǵa jýyq adam COVID-19 juqtyrsa, sonyń 1 mıllıon 174 myńy qaıtys boldy.

Álemniń 8 elinde syrqattanǵandar sany mıllıonnan asyp úlgerdi. Ulybrıtanııa da osy mejeden asýǵa jaqyn qalǵan. Keıingi bir apta ishinde jer-jahandaǵy tirkelgen naýqastar sany 400 myńnan azaımaı tur. Osyǵan baılanysty kóptegen memleket karantındik sharalardy qatańdatyp, kóshede de, jabyq ǵımarattarda da maska taǵýdy mindettedi. Tipti qaıtadan lokdaýn jarııalaǵan elder de bar.

Sarapshylardyń aıtýynsha, munyń bári turǵyndardyń shekteý sharalaryna mán bermeýinen bolyp otyr. О́ıtkeni indettiń birinshi tolqyny báseńdegen soń adamdar beıqamdyqqa túsip, araqashyqtyq saqtaý, qorǵaý máselelerin nazardan shyǵaryp alǵan.


Indet qaıta órship barady

 

Fransııada ótken dúısenbide 52 myńnan astam naýqas anyq­taldy. Osyǵan baılanysty el bıligi dabyl qaǵyp, shekteý sharalaryn kúsheıtýge kirispek. El prezıdenti Emmanýel Makron mınıstrler kabınetimen kez­de­sip, pandemııamen kúresý máselelerin talqylady.

Premer-mınıstr Jan Kas­teniń aıtýynsha, jıyn barysynda densaýlyq salasyndaǵy qıyndyqtardy eńserý máselesi qaralǵan. Degenmen bılik ókilderi kóktemdegideı lokdaýn engizý bıznes­ke zor soqqy ákeledi dep esepteıdi. Osyǵan baılanysty, vırýs­tyń ekinshi tolqynymen kúreste mun­daı shekteýlerdi engizbeýge múddeli.

Indet juqtyrǵandar sany qaıta kóbeıgen Parıj bastaǵan birneshe úlken qalada 17 qazannan bastap komendanttyq saǵat en­gizildi. Den­saý­lyq salasyna jaýapty mekeme ókil­deriniń sózine súıensek, vırýstyń qaıta órshýine adamdardyń áleýmettik qashyqtyqty saqtamaýy, karan­tındik talaptardy oryndamaýy áser etip otyr.

Qazirgi tańda Fransııada qaterli dertti juqtyrǵandar sany 1 mıl­lıon 138 myń adamnan asyp, 35 myńǵa jýyq naý­qas ajal qushty. Ásirese kúz bas­talǵaly beri COVID-19-dyń qury­ǵyna shaldyqqandar sany kúrt artty.

Ispanııada da vırýs juq­tyr­ǵandar sany mıllıonnan asty. Pıre­neı túbeginde indet birden kúrt kóbeı­mese de, naýqastar sany kún sa­nap artyp keledi. Bul elde de baqı­lyq bolǵandar sany 35 myńǵa jýyqtaǵan.

Osyǵan baılanysty Ispanııa bıligi ótken jeksenbide tótenshe jaǵdaı jarııalap, búkil el aýmaǵynda karantın jarııalady. Pandemııa qatty taramaǵan Kanar araldary ǵana ázirge mundaı shekteýden ada.

Italııa úkimeti turǵyndarǵa Eýropanyń basqa memleketterine barmaýǵa keńes beredi. Buǵan qur­lyqtaǵy ahýaldyń nashar­laýy sebep. Syrtqy ister mınıstriniń habarlaýynsha, karantındik sharalar qatańdatylsa, shetelge barǵan ıtalııalyqtardyń sonda qalyp qoıý yqtımaldyǵy joǵary.

Sondaı-aq syrtqy ister mı­nıstrligi Apennın túbegi turǵyn­darynyń Eýropadan alysqa barmaýyn surap otyr. О́ıtkeni álemniń basqa túkpirlerindegi jaǵdaı da turaqsyz.

El bıliginiń mundaı eskertý jasaýy beker emes. Kóktemde indet kúsheıgende 100 myńnan astam ıtalııalyq shetelderde qalyp ketken edi. Úkimet olardy elge ákelý úshin qyrýar qarjy men kúsh jumsady.

Koronavırýstyń Eýropadaǵy alǵashqy oshaǵy sanalǵan Italııada búginde 550 myńnan astam adam vırýs juqtyrǵan. Al qaıtys bolǵandar sany 38 myńǵa taıap qaldy. Qazan bastalǵaly beri Apennın túbegindegi epıde­mııalyq ahýal kúrt nasharlap, naýqastar sany artyp keledi.

Belgııada da jaǵdaı kúrdeli. Bir apta boıy kúndelikti tirkel­gen naýqastar sany 12 myńnan azaımaı tur. Associated Press agenttiginiń habarlaýynsha, test tapsyrǵandardyń ár besinshisi vırýs juqtyrǵany anyqtalyp otyr. О́kinishke qaraı, ajal qush­qan­d­ardyń da sany kóbeıip barady. Máselen, ótken aptada kúnine qyryq shaqty adam baqıǵa attanǵan. Qazir eldegi aýrýhanalarda jatqan naýqastar da kóp.

Dúısenbi kúni el bıligi karantın talaptaryn kúsheıtti. Shekteý sharalary 19 qarashaǵa deıin jalǵaspaq. Ýallonııa aımaǵy men Brıýsselde komen­danttyq saǵat engizildi. Adam­dar kóshede de, ǵımaratta da mas­ka taǵýǵa mindetti. Kınoteatrlar, teatr­lar, sport ortalyqtary jabyl­dy. Kelesi aptadan bastap mek­tep oqý­shy­larynyń demalysy uzar­tylyp, qashyqtan oqytýǵa kóshpek.

Germanııada da vırýs kúsheıip keledi. Kansler Angela Merkel indetti baqylaý qıyndap bara jat­qanyn aıtyp dabyl qaǵyp otyr. Onyń sózine súıensek, alda nemis hal­qyn birneshe aı boıy óte qıyn ke­zeń kútip tur. Ger­manııadaǵy ahýal kúr­deli ári ár kún vırýspen kúresýde mańyzǵa ıe.

Chehııadaǵy epıdemııalyq jaǵ­daı da qıyndap barady. Densaýlyq saqtaý mınıstr­i Roman Prı­mý­lanyń sózine súıensek, korona­vırýs juqtyrǵandar sany kóbe­ıýi­ne jol bermes úshin elde komen­dant­tyq saǵat engizildi. Soǵan sáıkes turǵyndarǵa 28 qazan men 3 qarasha aralyǵynda 21.00-den 05.00-ge deıin kóshege shyǵýǵa tyıym salý týraly sheshim qabyldandy.

Mınıstrler kabıneti barlyq memlekettik jáne jeke uıymdar men kompanııalarǵa jumysty qa­shyqtan jalǵastyrýdy usyn­dy. Sondaı-aq 27 qazanda úki­met parlamentten tótenshe jaǵdaı rejimin taǵy 30 kúnge uzartýdy suraǵan. Qazirgi tańda Chehııada 162 myńnan asa adam koronavırýs juqtyrǵan, sonyń ishinde 2337 naýqas qaıtys bolǵan.

Portýgalııanyń kez kelgen tur­ǵyny kóshede maska taǵýǵa min­det­teldi. El parlamenti osyndaı zań qabyldady. Oǵan baǵynbaǵan­dar bir­den jaýapqa tartylmaq. Aıyp­pul kólemi 500 eýroǵa deıin barýy múmkin. Budan bólek, Portýga­lııa úkimeti turǵyndarǵa Helloýın merekesi kezinde saparǵa shyǵýǵa tyıym saldy. Bul shekteý 30 qazan­nan 3 qarashaǵa deıin kúshin joımaıdy. Portýgalııada sońǵy eki apta boıy kún saıyn shamamen 2 myń naýqas tirkelip keledi. Vırýs juq­tyrǵandardyń jalpy sany 110 myń­nan asyp ketken.

AQSh-ta 23 qazanda pandemııa bastalǵaly beri bir táýlik­te koronavırýs juqtyrǵan naý­qas sany boıynsha antırekord tirkeldi. Djons Hopkıns atyn­daǵy ýnıversıtet deregine súıensek, bir kúnde 81521 adamnyń vırýs juqtyr­ǵany anyqtalǵan. Sondaı-aq qaıtys bolǵandar sany da óse tústi.

Sarapshylardyń aıtýynsha, qıyn jaǵdaı áli alda. Qazir­gi tańda aýrýhanaǵa jatqy­zyl­ǵandar sany 75 paıyzǵa ósken. Osyǵan baılanys­ty qaıtys bolǵandardyń da sany kúrt ulǵaıýy múmkin degen qaýip bar. Densaýlyq salasyna jaýapty qyzmetkerler naýqastar sany kún sanap artyp bara jatqanyna alańdap, karantındik sharalardy kúsheıtýge shaqyrdy. Búginge deıin muhıttyń arǵy betinde 8,9 mıllıon adam qaterli dertke shaldyǵyp, 231 myńnan astam adam baqıǵa attandy.

Qytaıda da vırýs qaıta kúshine minýi múmkin. Keıingi derek­terge súıensek, Shyńjań-uıǵyr avtono­mııalyq aımaǵynyń turǵyndary koronavırýstyń bar-joǵyn anyq­taıtyn testi­den ótip jatyr. Taıaýda ǵana osy óńirde 137 adamnyń sımp­tom­syz aýyrǵany belgili boldy.

Qazirdiń ózinde aımaqtaǵy 2,8 mıllıonnan astam turǵyn testi­leýden ótti. Jalpy, barlyǵy 4,7 mln adam test tapsyrýy tıis. О́ńir­diń mundaı qadamǵa barýyna taıaý­da bir adamnyń vırýs juq­tyr­ǵa­ny sebep bolyp otyr. Ol jer­gilik­ti toqyma kásipornynda jumys isteıdi eken. Ári aımaqtan tys jer­lerge shyqpaǵan. Osyǵan baılanysty eń áýeli búkil tigin fabrı­kasy qyzmetkerlerinen analız alynǵan. Áıtse de, Qytaıda jyl basyndaǵydaı kúrdeli jaǵdaı joq. Búginge deıin osy elde 86 myńǵa jýyq adam Covid-19 juqtyryp, 4634 adam o dúnıege attandy.

Iran koronavırýs indetine baı­lanysty qabyldanǵan shek­teýlerdiń merzimin qarasha­nyń jıyrmasyna deıin uzartty. Atap aıtqanda, el astanasy Tegeranda mektepter, meshitter, dúkender men meıramhanalar jumys istemeıdi.

Indettiń órshýine baılanysty keıbir óńirlerdiń aýrýhanalarynda oryn jetispeı jatyr. Dárigerlerdiń aıtýynsha, el aýmaǵynda ár tórt mınýt saıyn bir adam osy derttiń saldarynan jaryq dúnıemen qoshtasady. Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń ókilderi eger halyq sanıtarlyq qaýipsizdik sharalaryn saqtamasa, kún saıynǵy ólim sany 600-ge deıin ósýi múmkin dep eskertti. Keıingi bir aptada Iranda kún saıyn 6 myń­ǵa jýyq adamnyń naýqastanǵany anyq­talady. El boıynsha bul aýrýdy juqtyrǵandardyń sany 574 myńnan asyp, 33 myń adam ajal qushty.

Reseıde COVID-19 juqtyrý boıyn­sha antırekord tirkeldi. Osy eldiń shuǵyl shtabynyń málimetine súıensek, keıingi táýlikte 17 347 adamn­yń koronavırýs juqtyrǵany anyqtaldy.

Naýqastardyń kóbi Más­keýde (5224), Sankt-Peter­býrg­te (715) jáne Máskeý mańynda (499) tirkeldi. Vırýs juqtyr­ǵandardyń ishinde tórtten bir bóliginen asa adamda aýrýdyń sımp­tomdary bolmaǵan. Keıingi táýlikte 219 adam qaıtys bolyp, 7 574 naýqas jazyldy.

Dúnıejúzilik densaýlyq saq­taý uıymynyń basshysy Tedros Adanom Gebreıesýs koronavırýstyń taralýy­na baılanysty álemde qıyn jaǵdaı týyndaǵanyn habarlady.

«Álem, ásirese Soltústik jarty shar bul pandemııanyń kúrdeli kezeńinde tur. Aldaǵy birneshe aı óte qıyn bolady. Keı elderdegi ahýal múldem kúrdelenýi múmkin. Qazirgi tańda syrqattanǵan adamdar sany kúrt ósip jatyr», dep málimdedi T.Gebreıesýs.

DDU basshysy álem elderin ólim-jitim kóbeıip, densaýlyq saqtaý salasy daǵdarysqa tap kelip, mektepter qaıta jabylmaý úshin shuǵyl sharalar qabyldaýǵa shaqyrdy.

Qyrkúıektiń ortasynda naýqas­tar sany kúrt kóbeıgen Úndistanda jaǵdaı turaqtalyp kele jatqandaı. Qazir elde vırýs juqtyrǵandar birtindep azaıyp keledi. Áıtse de, kórsetkish áli kúnge joǵary deńgeıde qalyp otyr. Máselen, qyrkúıekte bir kúnde 98 myńǵa jýyq adamnyń dert tyrnaǵyna shaldyqqany belgili bolǵan edi. Búginde syrqattanǵandar sany 35-40 myńnyń aınalasynda. Degenmen indet bastalǵaly beri Úndistanda 8 mıllıonǵa jýyq adam naýqastanyp, 119 myńnan astamy ajal qushty.

Jalpy, álemde koronavırýs naýqastary sany 43 mıllıonnan asyp, 1 mıllıon 156 myń adam bul ómirmen qoshtasty. Dú­nıe­júzilik densaýlyq saqtaý uıy­mynyń habarlaýynsha, Eýropa indettiń oshaǵyna aınal­ǵan. Qazirgi tańda kún saıyn tirkeletin jarty mıllıon oqıǵanyń 200 myńy osy qart qurlyqqa tıesili.