Rýhanııat • 30 Qazan, 2020

Aqjaıyqtyń Abaıy

52 ret kórsetildi

Bıyl Batys Qazaqstan oblysy karantın qysymyna qaramastan ultymyzdyń uly tulǵalaryn ulyqtaýdyń ádemi úlgisin kórsetti. О́ńirde Juban aqynnyń ǵasyrlyq toıy, Qadyr Myrza Álıdiń 85 jyldyǵy keń kólemde atalyp ótti. Aqyn atynda mádenıet pen óner orta­lyǵy ashyldy, eńseli eskertkish boı kóterdi, respýblıkalyq aıtys uıymdastyryldy. Búgin Aqjaıyqtaǵy Abaı toıy týraly sóz qoz­ǵamaqpyz.

Tarıhqa kóz salsaq, hakim Abaıdy alǵash tanyǵandardyń qatarynda bókeılikter, dálirek aıtsaq, Sháń­gereı Bókeev pen Ǵumar Qarash bas­taǵan ozyq top ta bolǵan eken.

«1916 jyldyń shilde aıynda Sháńgereıdikinde Ǵumarmen kez­deskenimde Abaı áńgime boldy. Bul Abaı óleńderiniń jınaǵy kitapsha bolyp basylyp shyqqan kezi edi. О́zimiz ol kezde Abaıdyń kim eke­nin, onyń poe­zııasynyń mánisin bil­meımiz. Ǵumar Abaıdyń óleńderin oqyp, taldap túsindirdi. Abaıdyń poezııa­syna úlken baǵa berip, «uly aqyn» dedi. Tyńdaýshynyń ishinde Sháńgereı de otyr edi. Ol: «Men Abaı óleńderine túsinbeımin, onyń óleń, sóz qurylysy, tipti sózderiniń bir­qatary maǵan túsiniksiz» degendi aıtty. «Shynyńdy aıtshy, Abaı óleńderi seniń óz óleńderińnen qalaı?» dep Ǵumarǵa suraý qoıdy. Ǵumardyń óle­ńin maqtaǵan boldy.

Ǵumar sonda Abaı óleńiniń sóz qurylysyn, óleń uıqastaryn qaı­talap, tolyqtaý etip aıtty. «Buryn-sońdy qazaq aqyndarynyń ishinde Abaıǵa teń keletini joq» degen sóz­derdi aıtty. Sháńgereı Ǵumardyń sózine erip ketip, Abaıdy tipti Ǵu­mar­­dan góri asyra maqtap jiber­genin ózi de sezbeı qalǵandaı boldy...

...О́zine unaǵan bir jazýshynyń ıdeıalyq pikirlerin keltirip, oǵan ózi qarsy kisi bolyp sóıleıtin, áńgi­me­­lesip otyrǵan kisisin osylaısha sy­naı­tyn Sháńgereıdiń bir minezi edi».

Shafhat Bekmuhamedovtiń bul esteliginen sonaý HH ǵasyrdyń ba­synda-aq shyǵystaǵy shaıyrdyń esi­mine qıyr batystaǵy qyr qazaq­tary qanyq bolǵanyn kóremiz.

Álbette, búginde qazaq jeriniń qaı pushpaǵyna barsaq ta Abaı hakim­niń esimi dáleldeýdi qajet et­peı­tin aksıomaǵa aınalǵan. Mun­daı jaǵdaıda uly aqynnyń mereı­toıy qandaı formatta ótýi kerek? Onyń ústine adymǵa tusaý, kóńil­ge kúdik salyp turǵan indet kezin­de at shaptyryp, as berýdiń de jó­ni joq. Iаǵnı, bul joly ózgeshe kóz­qaras, tyń sheshim kerek edi. Batys Qazaqstan basshylary, óner mere­ke­sin uıymdastyrýshylar Abaı Qu­nan­baıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn laıyqty atap ótýdiń jolyn tap­ty.

1

Karantın kezinde kópshilik jınalatyn sharalardyń bárine de tyıym salynǵany belgili. Biraq 2020 jyly qańtar aıynda-aq Oral qalalyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń uıymdastyrýymen bastalyp ketken bir sharaǵa pande­mııanyń esh kedergisi bolmady. Bul áleýmettik jelide uly aqynnyń shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýǵa arnalǵan chellendj bolatyn. Osy chellendj qala turǵyndary men meımandar arasynda óte sátti ótti. Áleýmettik jelilerde 8 500 qaralym jınady. Chellendj jeńimpazdaryn qyrkúıek aıynda Oral qalasy ákiminiń orynbasary Baqytjan Narymbetov alǵys hattarmen jáne arnaıy syılyqtarmen marapattady.

Aqyn mereıtoıy aldymen kitap­hanada ótýi – eń ádil sheshim sııaqty. Karantın talaptary sál jeńildep, mádenıet mekemeleriniń ashyq jumys isteýine mursat berilgen sát­te-aq bıylǵy jyldyń basty taqy­ryptary alǵa shyqqany anyq. Oral qalalyq kitaphanasynda da aqyn, aǵartýshy Abaı Qunanbaı­ulynyń 175 jyldyǵyna oraı Abaı zaly saltanatty ashyldy. Oqyrmandy aqynnyń ónegeli ómirimen tanys­tyryp, rýhanı asyl murasyn nasıhattaý maqsatynda ashylǵan zalda aımaqtyq «Uly dala sazy» etno-folklorlyq ansamblder baı­qaýynyń bas júldegeri «Alash» etno-folklorlyq ansamb­liniń oryndaýynda Abaıdyń «Tor­jor­ǵa» shyǵarmasy shalqyp turdy. Qazaq­stan Jazýshylar odaǵynyń mú­shesi, aqyn Aıtqalı Nárikov jınal­ǵandardy merekemen quttyq­tap, tile­gin bildirdi.

«Abaı – dana, Abaı – dara qazaq­ta» atty kitap kórmesi óńirdegi qaı kitap­hananyń tabaldyryǵyn atta­sańyz da aldyńyzdan shyǵady.

Aqsaı qalasynda, Chapaev kentin­de bıik ǵımaratqa, kópqabatty úıdiń qabyrǵasyna aqynnyń túrli-tústi sý­reti beınelengen mýral paıda boldy.

Aqjaıyqtaǵy Abaı toıynyń shyr­qaý shegi Oral qalasynyń eń basty kósheleriniń biri Abaı esimin ıelengeni boldy.

– Bıylǵy Abaı jyly uly aqyn­ǵa arnap respýblıkalyq, oblys­tyq, qalalyq deńgeıde kóptegen ıgi­likti shara ótip jatyr. Danyshpan Abaı­ǵa arnalǵan sharalar eshqashan kóptik etpeıdi. Kún sanap kórkeıip kele jatqan qalamyzda bıyl Abaı alańy abattandyrylyp, aqyn­nyń qarasózderi jazylǵan taqtatastar ornatyldy. Oblys ortalyǵyndaǵy Abaı dańǵylynyń ashylýyna kúlli qazaq tanıtyn tulǵalar – Qazaqstannyń Halyq ártisi Asanáli Áshimov, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, jazýshy, jýrnalıst Mereke Qulkenov, aqyn, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy Juban Moldaǵalıevtiń otbasy, aqyn, jýrnalıst, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı̆ratkeri Júrsin Erman, Qazaqstannyń Halyq ártisi Altynbek Qorazbaev, aqyn, «Alash» Halyqaralyq ádebı syılyǵynyń laýreaty Aqushtap Baqtygereeva kelip qatysqany búgingi saltanattyń mártebesin odan ári bıiktetti, – dedi óz sózinde Oral qalasynyń ákimi Abat Shynybekov.

Aıta keteıik, osy jyldyń aqpan aıynda Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵy Batys Qazaqstan oblystyq fı­lıalynyń sol kezdegi basshysy Aqushtap Baqtygereeva Oral qala­syndaǵy negizgi kóshelerdiń birine Abaı esimin berý týraly usynys aıtqan bolatyn. Bul usynys­ty respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııa qoldady. Batys Qazaqstan oblysy ákimdigi men oblystyq máslıhat Oral qalasyndaǵy Eýrazııa dańǵylyn Abaı dańǵyly dep qaıta ataý týraly birlesken qaýly qabyl­dady.

– Abaı atamyz – ultymyzdyń ustazy, halqymyzdyń temirqazyǵy. Bizdiń memleketimizge baǵyt siltep turǵan, álemniń kóginde jarqyrap turǵan jaryq juldyzymyz. Oraldaǵy Abaı kóshesiniń boıynda aqynnyń «Aqyl, qaırat, jú­rekti birdeı usta, Sonda tolyq bolasyń elden erek» degen sózi ja­zylypty. «Tolyq» degen – kemel adam degen sóz. Tolyqtyqty Abaı atamyz «Adamdyqqa tolyq adam», «nadandyqqa tolyq adam» dep ekige bóledi. Biz sonyń adamdyqqa tolyq adam degen jolyn ustanamyz. Búgin mine, Jaıyq boıyndaǵy ǵajaıyp jasyl qala Abaı jyrymen nurlanǵandaı bolyp tur. Eýrazııa degen jattandy ataý, soǵan búgin Abaı jyrynyń nury tústi. Osy kósheniń sáýlesi búkil Oraldy jar­qyratty. Maǵan osy kóshede tu­ratyn turǵyndar basqalarǵa qa­raǵanda baqyttyraq sekildi kórinedi. Kóshelerińiz qutty bolsyn. Abaıdaı ómir súreıik, abaılap ómir súreıik, – dedi Qazaqstan Jazýshylar oda­ǵynyń tóraǵasy, aqyn Ulyqbek Es­dáýlet.

...Osy kúni Oral kóshelerimen júrip ótseńiz, kóshedegi ár aıaldamada hakimniń ólmeıtin sózderi, jyr shýmaqtary kózge túsedi. Jol jıe­gindegi jaqpar tas ta, kóshe qıy­lysyna kerilgen kerme kenepter de Abaı sózin «sóılep» tur. Bul hakim­niń ózi aıtqandaı, jan azyǵy, jan qumaryn qandyratyn rýhanı qazyna. Uly aqynnyń ósıeti kózden kirip, kóńilge sińe bersin deımiz.

Sońǵy jańalyqtar

«Qyzyl» aımaqqa taǵy eki oblys qosyldy

Qazaqstan • Búgin, 12:17

Pnevmonııadan eki adam qaıtys boldy

Koronavırýs • Búgin, 10:00

Aqtóbede bala sýǵa batyp ketti

Aımaqtar • Búgin, 09:30

Elbasy Altaı Kólginovty qabyldady

Elbasy • 14 Mamyr, 2021

Shý aýdanynda 1,5 myń jumys orny ashylady

Aımaqtar • 14 Mamyr, 2021

Araq satylmaıtyn aýdan

Aımaqtar • 14 Mamyr, 2021

Shýchede jańa sport kesheni salynady

Aımaqtar • 14 Mamyr, 2021

Uqsas jańalyqtar