Tarıhqa kóz salsaq, hakim Abaıdy alǵash tanyǵandardyń qatarynda bókeılikter, dálirek aıtsaq, Sháńgereı Bókeev pen Ǵumar Qarash bastaǵan ozyq top ta bolǵan eken.
«1916 jyldyń shilde aıynda Sháńgereıdikinde Ǵumarmen kezdeskenimde Abaı áńgime boldy. Bul Abaı óleńderiniń jınaǵy kitapsha bolyp basylyp shyqqan kezi edi. О́zimiz ol kezde Abaıdyń kim ekenin, onyń poezııasynyń mánisin bilmeımiz. Ǵumar Abaıdyń óleńderin oqyp, taldap túsindirdi. Abaıdyń poezııasyna úlken baǵa berip, «uly aqyn» dedi. Tyńdaýshynyń ishinde Sháńgereı de otyr edi. Ol: «Men Abaı óleńderine túsinbeımin, onyń óleń, sóz qurylysy, tipti sózderiniń birqatary maǵan túsiniksiz» degendi aıtty. «Shynyńdy aıtshy, Abaı óleńderi seniń óz óleńderińnen qalaı?» dep Ǵumarǵa suraý qoıdy. Ǵumardyń óleńin maqtaǵan boldy.
Ǵumar sonda Abaı óleńiniń sóz qurylysyn, óleń uıqastaryn qaıtalap, tolyqtaý etip aıtty. «Buryn-sońdy qazaq aqyndarynyń ishinde Abaıǵa teń keletini joq» degen sózderdi aıtty. Sháńgereı Ǵumardyń sózine erip ketip, Abaıdy tipti Ǵumardan góri asyra maqtap jibergenin ózi de sezbeı qalǵandaı boldy...
...О́zine unaǵan bir jazýshynyń ıdeıalyq pikirlerin keltirip, oǵan ózi qarsy kisi bolyp sóıleıtin, áńgimelesip otyrǵan kisisin osylaısha synaıtyn Sháńgereıdiń bir minezi edi».
Shafhat Bekmuhamedovtiń bul esteliginen sonaý HH ǵasyrdyń basynda-aq shyǵystaǵy shaıyrdyń esimine qıyr batystaǵy qyr qazaqtary qanyq bolǵanyn kóremiz.
Álbette, búginde qazaq jeriniń qaı pushpaǵyna barsaq ta Abaı hakimniń esimi dáleldeýdi qajet etpeıtin aksıomaǵa aınalǵan. Mundaı jaǵdaıda uly aqynnyń mereıtoıy qandaı formatta ótýi kerek? Onyń ústine adymǵa tusaý, kóńilge kúdik salyp turǵan indet kezinde at shaptyryp, as berýdiń de jóni joq. Iаǵnı, bul joly ózgeshe kózqaras, tyń sheshim kerek edi. Batys Qazaqstan basshylary, óner merekesin uıymdastyrýshylar Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn laıyqty atap ótýdiń jolyn tapty.
Karantın kezinde kópshilik jınalatyn sharalardyń bárine de tyıym salynǵany belgili. Biraq 2020 jyly qańtar aıynda-aq Oral qalalyq mádenıet jáne tilderdi damytý bóliminiń uıymdastyrýymen bastalyp ketken bir sharaǵa pandemııanyń esh kedergisi bolmady. Bul áleýmettik jelide uly aqynnyń shyǵarmashylyǵyn nasıhattaýǵa arnalǵan chellendj bolatyn. Osy chellendj qala turǵyndary men meımandar arasynda óte sátti ótti. Áleýmettik jelilerde 8 500 qaralym jınady. Chellendj jeńimpazdaryn qyrkúıek aıynda Oral qalasy ákiminiń orynbasary Baqytjan Narymbetov alǵys hattarmen jáne arnaıy syılyqtarmen marapattady.
Aqyn mereıtoıy aldymen kitaphanada ótýi – eń ádil sheshim sııaqty. Karantın talaptary sál jeńildep, mádenıet mekemeleriniń ashyq jumys isteýine mursat berilgen sátte-aq bıylǵy jyldyń basty taqyryptary alǵa shyqqany anyq. Oral qalalyq kitaphanasynda da aqyn, aǵartýshy Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyldyǵyna oraı Abaı zaly saltanatty ashyldy. Oqyrmandy aqynnyń ónegeli ómirimen tanystyryp, rýhanı asyl murasyn nasıhattaý maqsatynda ashylǵan zalda aımaqtyq «Uly dala sazy» etno-folklorlyq ansamblder baıqaýynyń bas júldegeri «Alash» etno-folklorlyq ansambliniń oryndaýynda Abaıdyń «Torjorǵa» shyǵarmasy shalqyp turdy. Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi, aqyn Aıtqalı Nárikov jınalǵandardy merekemen quttyqtap, tilegin bildirdi.
«Abaı – dana, Abaı – dara qazaqta» atty kitap kórmesi óńirdegi qaı kitaphananyń tabaldyryǵyn attasańyz da aldyńyzdan shyǵady.
Aqsaı qalasynda, Chapaev kentinde bıik ǵımaratqa, kópqabatty úıdiń qabyrǵasyna aqynnyń túrli-tústi sýreti beınelengen mýral paıda boldy.
Aqjaıyqtaǵy Abaı toıynyń shyrqaý shegi Oral qalasynyń eń basty kósheleriniń biri Abaı esimin ıelengeni boldy.
– Bıylǵy Abaı jyly uly aqynǵa arnap respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq deńgeıde kóptegen ıgilikti shara ótip jatyr. Danyshpan Abaıǵa arnalǵan sharalar eshqashan kóptik etpeıdi. Kún sanap kórkeıip kele jatqan qalamyzda bıyl Abaı alańy abattandyrylyp, aqynnyń qarasózderi jazylǵan taqtatastar ornatyldy. Oblys ortalyǵyndaǵy Abaı dańǵylynyń ashylýyna kúlli qazaq tanıtyn tulǵalar – Qazaqstannyń Halyq ártisi Asanáli Áshimov, Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń Tóraǵasy Ulyqbek Esdáýlet, jazýshy, jýrnalıst Mereke Qulkenov, aqyn, Qazaqstannyń Halyq jazýshysy Juban Moldaǵalıevtiń otbasy, aqyn, jýrnalıst, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaı̆ratkeri Júrsin Erman, Qazaqstannyń Halyq ártisi Altynbek Qorazbaev, aqyn, «Alash» Halyqaralyq ádebı syılyǵynyń laýreaty Aqushtap Baqtygereeva kelip qatysqany búgingi saltanattyń mártebesin odan ári bıiktetti, – dedi óz sózinde Oral qalasynyń ákimi Abat Shynybekov.
Aıta keteıik, osy jyldyń aqpan aıynda Qazaqstan Jazýshylar odaǵy Batys Qazaqstan oblystyq fılıalynyń sol kezdegi basshysy Aqushtap Baqtygereeva Oral qalasyndaǵy negizgi kóshelerdiń birine Abaı esimin berý týraly usynys aıtqan bolatyn. Bul usynysty respýblıkalyq onomastıkalyq komıssııa qoldady. Batys Qazaqstan oblysy ákimdigi men oblystyq máslıhat Oral qalasyndaǵy Eýrazııa dańǵylyn Abaı dańǵyly dep qaıta ataý týraly birlesken qaýly qabyldady.
– Abaı atamyz – ultymyzdyń ustazy, halqymyzdyń temirqazyǵy. Bizdiń memleketimizge baǵyt siltep turǵan, álemniń kóginde jarqyrap turǵan jaryq juldyzymyz. Oraldaǵy Abaı kóshesiniń boıynda aqynnyń «Aqyl, qaırat, júrekti birdeı usta, Sonda tolyq bolasyń elden erek» degen sózi jazylypty. «Tolyq» degen – kemel adam degen sóz. Tolyqtyqty Abaı atamyz «Adamdyqqa tolyq adam», «nadandyqqa tolyq adam» dep ekige bóledi. Biz sonyń adamdyqqa tolyq adam degen jolyn ustanamyz. Búgin mine, Jaıyq boıyndaǵy ǵajaıyp jasyl qala Abaı jyrymen nurlanǵandaı bolyp tur. Eýrazııa degen jattandy ataý, soǵan búgin Abaı jyrynyń nury tústi. Osy kósheniń sáýlesi búkil Oraldy jarqyratty. Maǵan osy kóshede turatyn turǵyndar basqalarǵa qaraǵanda baqyttyraq sekildi kórinedi. Kóshelerińiz qutty bolsyn. Abaıdaı ómir súreıik, abaılap ómir súreıik, – dedi Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń tóraǵasy, aqyn Ulyqbek Esdáýlet.
...Osy kúni Oral kóshelerimen júrip ótseńiz, kóshedegi ár aıaldamada hakimniń ólmeıtin sózderi, jyr shýmaqtary kózge túsedi. Jol jıegindegi jaqpar tas ta, kóshe qıylysyna kerilgen kerme kenepter de Abaı sózin «sóılep» tur. Bul hakimniń ózi aıtqandaı, jan azyǵy, jan qumaryn qandyratyn rýhanı qazyna. Uly aqynnyń ósıeti kózden kirip, kóńilge sińe bersin deımiz.
