QAÝIP BULTY TOLYQ SEIILGEN JOQ

Senattyń Halyqaralyq qatynastar, qorǵanys jáne qaýipsizdik komıtetiniń hatshysy, EQYU Parlamenttik Assambleıasynyń múshesi Ádil AHMETOV atalǵan Assambleıa tóraǵasy Joao Soareshtiń tapsyrmasymen Qyrǵyzstanǵa baryp qaıtqan edi. Ol kelgen kúni jedel suhbat júrgizýdiń sáti túsken bolatyn. – EQYU Parlamenttik Assam­bleıa­synyń tóraǵasy Joao So­aresh­tiń arnaıy ókili retinde kórshi elge barǵandaǵy maqsatyńyz ne edi? Qyrǵyzstandaǵy oqıǵalardan keıin sonda bolǵan alǵashqy qazaq­stan­dyqtyń birisiz, ne kórip, ne baı­qadyńyz? – Bizdiń onda barǵandaǵy maq­satymyz – eldiń ishindegi tynysh­tyq­tyń ornaýyna, halyqtyń beı­bit ómirge kóshýine yqpal etý. Sonymen birge, bizge qalyptasqan jaǵdaıdy kózbe-kóz kórip, Uıym tarapynan qandaı kómek kerek ekenin bilý mindeti júkteldi. Menen eki kún buryn sol elge EQYU Is basyndaǵy tóraǵasynyń arnaýly ókili retinde Májilistiń vıse-spıkeri Jánibek Káribjanov ta barǵan edi. Bizden basqa da ha­lyqaralyq uıymdardyń ókilderi bol­dy. Atap aıtqanda, BUU Bas hat­shysynyń arnaıy ókili Iа.Ký­bısh­ti, Eýroodaqtyń arnaýly ókili P.Morreldi, EQYU-nyń Kıkil­jiń­derdiń aldyn alý bıýrosy dı­rek­torynyń orynbasary P.Zal­mer­di jáne Ujymdyq qaýipsizdik sharty uıymynyń ókili V.Seme­rı­kov­ti kezdestirdik. Bárimizdiń maq­satymyz bir bolǵandyqtan, biz bir­lese jumys istedik. Aıta kete­tin jáıt, EQYU-nyń Ortalyq Azııadaǵy eń úlken ortalyǵy Bishkek qalasynda ornalasqan, onda 110 adam qyzmet etedi. Árıne, Bishkektegi qazirgi ýa­qyt­sha úkimet halyq saılaǵan zań­dy bılik emes ekeni belgili. Bular ereýilshilerdiń áreketi shekten asyp, saılanǵan úkimetti qýyp shyqqannan keıin bılikti qol­da­ry­na alǵan túrli oppozısııa bas­shy­larynyń birlestigi. Olardyń óz arasynda da tolyq túsinistik bar dep aıtý qıyn. Biraq eldi ıesiz qaldyrmaı, buzaqylardyń qalany qıratyp-búldirýine, maroder­ler­diń talaýyna jol bermeı otyr­ǵan­dary úshin de olarǵa biz rızashy­lyqpen qaradyq. Degenmen, taǵy da qaıtalap aıtaıyn, olardyń bar­lyq áreketin zańdy deı al­maı­syń. О́ıtkeni, Q.Bakıevtyń jaq­tas­tary ótip ketken degen jeleý­men parlamentti taratyp jibergen, Konstıtýsııalyq sotty da jaýyp tas­taǵan. Mundaı quqyqtary bol­ma­sa da ereýilshiler dúmpýiniń kú­shimen sheshimderin oryndatqan. Qazir Jogorký Keneshtiń de­pý­tattary úılerinde qonýǵa qorqyp, ár­bir jerde bas saýǵalap júrgen kórinedi. Al ereýildiń alǵysharty tý­ra­ly kóptegen BAQ aıtyp jatyr ǵoı, solardyń tujyrymdary du­rys ekenine kóz jetkizdik. Eldegi áleý­mettik jaǵdaı óte tómen, onyń ústine kommýnaldyq tólem­niń tarıfterin kúrt ósirip ji­ber­gen. Halyq tipti bul jaǵdaıǵa da shydaýy múmkin eken, biraq osy arada Q.Bakıev óte bir úlken qate­lik­ti qadam jasapty. Ol oppo­zı­sııa­lyq partııalar lıderleri ha­lyq­ty kóterip, ereýilge shyǵa­ra­tynyn bilip, olardy bir-aq túnde túrmege qamatqan. Bul “ózi de úr­keıin dep turǵan jylqyǵa japy­raq shashsań ne joryqtyń” keri bolyp shyǵa kelgen. Ereýil­shi­ler­diń qoldaryndaǵy taıaq, tas sııaqty qarýdy jáne olardyń eshteńeden taıynbaıtynyn kórgen úkimet olardy sabasyna túsirý maqsaty­men oq atqan. Aq úıdiń ústine otyr­­ǵyzylǵan mergender tobyrdyń ishindegi asa belsendi dep sana­ǵan­daryn oqqa baılaǵan. Sóıtip, sek­sen­nen asa adam qaza boldy. Biraq bul áreket halyqty sabasyna túsi­rý­diń ornyna, tipti ashyndyryp jibergen, olar ózderine qarsy tur­ǵan mılısııanyń qarýlaryn tar­typ alyp, burynǵydan da qatty qımylǵa kóshken. Dúkenderdi tal­qandap, mekeme-uıymdarǵa basyp kirip, qıratyp, órt qoıǵan. Sonyń ishinde respýblıkalyq prokýra­tý­ra­nyń ǵımaratyn órtep jibergen. Bishkekte ashylǵan qytaıdyń, tú­riktiń saýda úıleri órt qushaǵynda qalǵan. Bakıevtiń balasy Mak­sım­men baılanystaǵy bıznes oryn­dary tegis qıratylǵan. Kóterilis­shiler ańshy myltyǵy men oq-dári satatyn dúkendi de basyp alyp, onyń barlyq múlkin qoldy etken. Sol qarýlarmen mergenderge, úki­met adamdaryna qarsy kádimgideı oq atqan. Osynyń saldarynan ólgenderden basqa myńnan artyq adam jaralanǵan, qazir olardyń keıbiri ólim halinde jatyr. Mine, osyndaı jaǵdaıdy kó­ziń­men kórgende, árıne, jaǵdaıdyń tym kúrdeli ekendigin sezine tú­se­siń. Halyqty oqqa keýdesin tosýǵa deıin ashyndyrǵan jáıtterdiń arasynda Q.Bakıevtiń otbasynyń áreketteri erekshe menmundalaıdy. Máselen, uly Maksım mekeme-uıym­dardyń aksııalaryn reıder­lik ádispen tartyp alǵan. Prezı­dent óziniń týystaryn barlyq jaýap­ty jerlerge taǵaıyndaı ber­gen, sóıtip, korrýpsııanyń damýy­na jol ashylǵan. – Endi atqarǵan sharýalary­ńyz­ǵa toqtalyp ótseńiz... – Biz Bishkekte ýaqytsha úki­met­tiń basshysy R.Otýnbaevamen, ekonomıka mınıstri B.Sarıevpen, konstıtýsııalyq normalardyń oryndalýyn qaraıtyn qyzmettiń basshysy О́.Tekebaevpen, vıse-pre­mer A.Atanbaevpen, ÚEU ókil­derimen, taratylǵan parlament mú­shelerimen, t.b. sóılestik. Bir qyzyǵy – qyrǵyzdar bizdi Qazaq­stan­nyń ókilderi dep qabyldady, biz olarǵa ózimiz qazaq bolǵa­ny­myzben, halyqaralyq Uıymnyń ókili retinde kelip turǵanymyzdy ejelep túsindirdik. Barlyq halyqaralyq uıymdar úkilderi maqsatymyz bir bolǵan soń birlese jumys istep, ýaqytsha úkimettiń basshylaryna Q.Ba­kıev­tiń de-ıýre prezıdent ekenin, R.Otýn­baeva bolsa, de-fakto eldiń bas­shysy ekenin aıta kelip, tóń­ke­ris barysynda bılikke kelgen úkimetti konstıtýsııaǵa sáıkes zań­dastyrý kerektigin, ol úshin Q.Bakıevtiń óz basy men otbasyna qaýipsizdik jaǵdaıyn jasap, onyń bılikten bas tartýyna jetý, sodan soń elden aman ketýin qamtamasyz etý qajettigin eskerttik. Árıne, bul jerdegi áńgime Bakıevtiń otba­syna ǵana qatysty ekenin aıttyq, al týysqandaryna onyń qatysy joq ekenin bildirdik. Ýaqytsha úki­met Bakıevti ustap, jaýapqa tar­tý týraly sheshim qabyldaǵany belgili. Mundaı jaǵdaıda onyń jaqtastary qarsylyq bildirip, elde azamat soǵysynyń bolýy áb­den múmkin. Biz osy qaýipti aıtyp, Bakıevtiń elden aman ketkeni endigi tynysh­tyqtyń kepili ekenin jetkizdik. Ýaqytsha úkimet ókilderi ara­syn­da da biraýyzdylyq joq, olar­dyń keıbiri kóshedegi tobyrdyń talabynan qorqyp, Bakıevti ustaý kerek degendi aıtady. Osy úreı bá­ri­niń de basynda bar. Biraq biz óz tarapymyzdan bılikke kel­gen­nen keıin táýekelge barýdyń da qa­jettigin eskerttik, Bakıevtiń bı­likten bas tartýymen ǵana bılik­teriniń tanylatynyn, al ol elde prezıdent retinde otyra beretin bolsa, tynyshtyq ornamaıtynyn túsindirdik. Kóp oılasqan ýaqytsha úkimet basshylary aqyry osy aqyl­dy qabyldady. – Qazirgi kezdegi jaǵdaı týraly ne aıtýǵa bolady? – Qazir jaǵdaı qalpyna túsip kele jatqan syńaıly. Oqý oryn­dary, saýda mekemeleri jumys isteı bastady. Buryn qorqyp, formasyn kımeı júrgen polısııa da qazir mindetin atqarýǵa kirisipti. Jastar arasynan shyqqan bel­sen­diler qaladaǵy tynyshtyqty kúzetýge óz erikterimen shyǵýda. EQYU tarapynan olardy qoldaý úshin qarjylaı kómek berilmek. BUU da ózi tarapynan qoldaý bildirmek. Qalada kólik qatynasy da qalpyna keltirilgen. Biraq báribir elde bir alań­daýshylyq bar. Ol – ýaqytsha úki­met halyqqa tıisti deńgeıde bılik júrgize ala ma, álde bir qylyǵy unamaı qalsa, bulardy da tóńkerip tastaı ma degen qaýip. Sondyqtan olar da barynsha saqtyqpen, bir shoqyp, eki qarap degendeı, jumys isteýde. Onyń ústine elde saı­lan­ǵan prezıdenttiń áli bılikten bas tartpaı otyrýy joǵaryda aıtqan qaýiptiń shetin shyǵarýda. Onyń jaq­tastary da az emes ekeni bel­gi­li. Endi jańa tóńkeriske jol be­ril­se, onyń qazirgiden de qaýipti bolatyny túsinikti. О́ıtkeni, qazir halyqtyń qolyna qarý tıdi. Mine, osyndaılar Qyrǵyzstandaǵy jaǵ­daıdyń tolyq tynyshtalýyna jol bermeı otyr. – Al múmkinshilik berilip jatsa, Q.Bakıevtiń qaı elge ketýi múmkin? – Ony endi ýaqyt kórseter. – Ýaqytsha úkimettiń óziniń qandaı josparlary bar eken? Bılik basynda qashanǵa deıin otyrmaq? – Olar ázirge alty aı mer­zim­ge jumys isteımiz deıdi. Sol ýa­qyt­ta konstıtýsııalyq refor­malar júrgizip, elge parlamenttik basqarý júıesin engizbek. Saı­laý­dy da sodan keıin ótkizip, jeńgen partııa úkimetti jasaqtaıdy deıdi. Taratylyp jiberilgen parlament músheleri ózgeristi zańdastyrý joldaryn usynyp otyr. Olar: ýa­qytsha úkimet bizdi qaıtadan ta­ny­sa, biz Bakıevti zańdy jolmen taq­tan taıdyraıyq, sosyn ýaqytsha úkimetti zańdy bılik retinde ta­nıyq deıdi. Biraq oǵan parla­ment­te Bakıevtiń “Aq jol” partııa­sy­nyń músheleri kóp ekeninen qo­ryqqan ýaqytsha úkimet áldeqalaı bolyp keter dep keliskisi joq. Mine, kórshi elde kórip, kó­ńilge túıgenderimiz osylar. Men osy­lardyń bárin 17-19 sáýirde Ko­pengagen qalasynda bolatyn EQYU PA-nyń bıýro otyrysynda baıandaıtyn bolamyn. – Áńgimeńizge rahmet. Áńgimelesken Jaqsybaı SAMRAT.