Onyń jumysyna Úndistan, Qytaı, Qyrǵyzstan, Pákistan, Reseı, Tájikstan jáne О́zbekstan Joǵarǵy sot organdarynyń tóraǵalary qatysty. ShYU Bas hatshysy, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uıymy (EQYU) adam saýdasyna qarsy kúres jónindegi úılestirýshisi jáne Mońǵolııa, Aýǵanstan jáne Belarýs sekildi baqylaýshy elderdiń ókilderi meıman retinde qatysty.
Qazaqstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Jaqyp Asanov forým jumysyn ashyp, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń quttyqtaýyn oqyp berdi. Budan soń Qytaı Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Sıan Chjoý, Qyrǵyzstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Gúlbara Qalıeva, Reseı Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Vıacheslav Lebedev, О́zbekstan Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Kozımdjan Kamılov jáne Belarýs Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy Valentın Sýkalo, Tájikstan Joǵarǵy soty tóraǵasynyń orynbasary Lýtfýllozoda Shavkat, Úndistan Joǵarǵy sotynyń sýdıasy Lalıt Ýdaı jáne Pákistan Joǵarǵy sotynyń sýdıasy Ahtar Mýnıb kirispe sóz sóıledi.
XV keńestiń kún tártibine sáıkes, spıkerler sot júıesi qyzmetiniń negizgi baǵyttaryna qatysty ózekti máselelerdi qozǵady. Máselen, Qazaqstan Joǵarǵy sotynyń sýdıasy Aslan Túkıev sot júktemesi men sot tóreligine qol jetkizý baǵytynda qabyldanǵan sharalar qatarynda sot oryndaýshysynyń is-áreketine jáne boryshkerdi izdestirýge qatysty sanksııalardyń basqa vedomstvolarǵa berilýin, bereshekti óndirip alý, eńbek daýlaryn retteý tetikterin atap ótti. Daýdy sotqa deıin nemese odan tys retteý aıasy keńeıtildi. Sottar qylmystyq ister materıaldaryna jáne aıyptaý dálelderine (tergeý sanksııasynan bas tartý kórsetkishiniń 2015 jylǵy 6%-dan 2019 jyly 25%-ǵa deıin ósýi) talap qoıa bastady. Kórsetkishterdiń ósýi prokýratýrany sot perspektıvasy turǵysynan isterdi muqııat taldaýǵa yntalandyrdy.
A.Túkıev zańǵa engizilgen túzetýler ister men materıaldar túsiminiń ósýin qysqartqanyn atap ótti (2019 jyly – 3,3 mln, bul 2018 jylǵa qaraǵanda 25%-ǵa az, osy jylǵy boljam – 1 mln 400 myń). Sýdıalar korpýsynan neǵurlym bilikti jáne jaýapty sýdıalardyń ketý úrdisi toqtady. Sýdıa bolǵysy keletinderdiń sany edáýir artty.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Joǵarǵy soty departamentiniń basshysy Naıl Ahmetzakırov pandemııa jaǵdaıynda sottardy qashyqtan jumys isteý formatyna tolyǵymen kóshirý sharalary týraly aıtty. Bul sharalar sottardy sıfrlandyrý deńgeıin arttyrýǵa múmkindik berdi. Vırtýaldy keńse ınternet baılanysy bar álemniń kez kelgen jerinen qarapaıym smartfonnan QR-kod arqyly qujatqa qol qoıyp, qazaqstandyq sotqa júginýge múmkindik berdi. Muny qamtamasyz etý úshin serverlik qýat pen derekterdi elektrondy saqtaý kólemi 10 ese ulǵaıtyldy.
Búginde sot zaldarynda sýdıa men hatshy ǵana otyrady. Prokýror, advokat, talapker, jaýapker jáne BAQ ókilderi beınebaılanys (BKB) arqyly qatysýda. Investorlar men shetelde júrgen azamattardyń bizdiń sottarmen kommýnıkasııalyq baılanys ornatýy qıyndyq týǵyzǵan joq. Pandemııa bastalǵaly beri 20-dan astam eldiń ókilderi prosesterge onlaın rejimde qosyldy. «Biz kún saıyn proseske qatysýshylardy anyqtaý jáne baılanystyń túrli aqaýlarynan bastap, ınternet sapasynyń nasharlaýyna deıingi qıyndyqtarǵa kezdesemiz. Alaıda dál osy IT-sheshimder proseske qatysýshylardyń qaýipsizdigi men sot tóreligine qol jetimdilik arasyndaǵy teńgerimdi tabýǵa múmkindik beredi», dedi spıker.
Joǵarǵy sot departamenti basshysynyń orynbasary Eldos Jumaqsanov sot aqparatyn durys berýdiń mańyzdylyǵyn, sondaı-aq qate aqparatty BAQ pen áleýmettik jelilerde taratý qaýpin atap ótti. Ol sýdıalardyń sot isin júrgizýi men quqyq qoldaný qaǵıdattaryn halyqqa túsindirý jumysy týraly aıtyp berdi.
E.Jumaqsanov keıbireýlerdiń óz-ózine PR jasaý úshin áleýmettik jelilerde sottyń abyroıyn túsirý maqsatynda ádeıi dúrliktirý úrdisi – sot tóreligin janjalǵa aınaldyrý máselesine nazar aýdardy. Ol Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sýdıalar sezindegi «Buqaralyq aqparat quraldarynyń jarııalylyǵy men ashyqtyǵyn sotqa qysym jasaý úshin paıdalanýǵa bolmaıdy. Sotqa qysym jasaý faktileri úshin zań boıynsha jaýap berý kerek», degen sózin mysalǵa keltirdi.
Budan soń Úndistan Joǵarǵy sotynyń sýdıalary Lavý Nagershvara men Venkataraman Ramasýbramanıan konstıtýsııalyq qundylyqtar men adam quqyqtaryn ilgeriletýdegi sottardyń róli týraly aıtty.
Qytaı Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy S.Chjoý jáne orynbasary V.Iаn sottardyń COVID-19-dyń aldyn alýdaǵy, ahýaldy baqylaýdaǵy jáne áleýmettik-ekonomıkalyq salany damytýdaǵy róli, sondaı-aq kommersııalyq daýlardy sheshý tetikterin jetildirý týraly aıtty. Qyrǵyzstan sýdıalary Ch.Dosmambetova, O.Sarybaev jáne M.Tagaev sybaılas jemqorlyqqa qarsy is-qımyl, sot isin júrgizýdi avtomattandyrý jáne pandemııa men daǵdarys kezindegi sottardyń jumysy týraly sóz sóıledi. Pákistan Joǵarǵy sotynyń sýdıasy M.Ahtar óziniń baıandamasyn «Pákistan, pandemııa, zań» dep atady. Reseı Federasııasy Joǵarǵy sotynyń tóraǵasy V.Lebedev sottar jumysyn pandemııa jaǵdaıyna beıimdeýdiń reseılik tájirıbesine, qylmystyq zańnamany izgilendirý jáne ony qoldaný sharalaryna nazar aýdardy. Tájikstan Joǵarǵy sotynyń sýdıalary T.Kodırzoda men S.Hakımzoda kóshi-qon quqyq buzýshylyqtary úshin jaýapkershilik jáne ata-ana quqyǵynan aıyrý isterin qaraý týraly aıtty.
О́zbekstan Joǵarǵy sotynyń sýdıalary N.Bobohonova, F.Tursynov pen N.Hýdoıarov isterdi aldyn ala tyńdaý, ákimshilik sot isin júrgizý jáne ınvestorlardyń quqyqtary men zańdy múddelerin qorǵaý týraly aıtty. EQYU-nyń arnaıy ókili V.Rıchı qoǵamdyq qaýipsizdikti kúsheıtý týraly aıta kele, forýmǵa qatysýshylardyń nazaryn adam saýdasy problemasyna aýdardy.
Osylaısha XV keńes sońynda delegattar ózara pikir almasyp, birlesken málimdemeni qabyldaý rásimine qatysty.
