Bul suraqqa birden bar dep jaýap bere otyryp, onyń mánisin qalyń buqaraǵa jetkizý, ári aıtylmysh máselege jylqy ósirýmen aınalysatyn halyqtyń, mal mamandarynyń jáne aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń narazyn aýdarý maqsatynda oıymyzdy elimizdiń aǵa basylymynda jarııalaýdy jón kórdik.
Bul suraqqa birden bar dep jaýap bere otyryp, onyń mánisin qalyń buqaraǵa jetkizý, ári aıtylmysh máselege jylqy ósirýmen aınalysatyn halyqtyń, mal mamandarynyń jáne aýyl sharýashylyǵy mınıstrliginiń narazyn aýdarý maqsatynda oıymyzdy elimizdiń aǵa basylymynda jarııalaýdy jón kórdik.
Elimizde jyldan-jylǵa jylqy sany ósýde, aıtalyq sońǵy on jylda1060 myń bastan, 1637 myń basqa jetip, 65 paıyzǵa kóbeıgen.
Dalamyzda myńnan tulpar, júzden júırik baptap, aýzymen qus tistegen sáıgúlikterdi dóp basyp tanı bilgen, tulpar dúbirin kúnshilik jerden estigen ata-babalarymyzdyń ónegeli dástúrin jalǵastyrýshylar, egemendik alǵan elimizde kóbeıe túsýi qýanarlyq jáı.
Biraz jyldar buryn baspasóz betterinen bir zertteýshiniń, «Egemen Qazaqstan» gazetinde bolýy kerek, álemdik naryqqa jylqy ónimderimen shaýyp shyǵýymyzǵa bolady degen tujyrymy oıymnan ketpeı júretin.
Túbinde, ata-babamyz qadirlegen jylqynyń eti men qymyzyn álem moıyndaıtyny anyq. Qunarlylyǵy, shıpalylyǵy men qatar basqa da túrli qasıetterin zertteýde akademık Sharmanovtyń ǵylymı dáleldi eńbekteri bar.
Jylqy sharýashylyǵy – Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasynda kórsetilgen syn-qaterlerdiń biri, – álemdik azyq-túlik qaýipsizdigi problemasyn sheshýde, el ekonomıkasyn damytýda ulttyq maqtanyshymyzǵa aınalýǵa tıisti ereksheligi mol biden-bir sala.
Egemendigimizben birge erekshe qarqynmen damyǵan at sporty bir tóbe.
Jylqy túligi shóbi shúıgin, sýy tunyq jaıylymdarda emin-erkin tabıǵı jaǵdaıda jetiletindikten, qorshaǵan ortanyń synaǵyna tózimdi keledi de, ádette kóp nárse jylqynyń ósýine bóget bola almaıdy. Jalpy, halyq ta osy pikirde.
Degenmen, osy bir qasıetti salany órkendetýde qandaıda bir kedergi kezdesýi múmkin be? Bolsa ol ne?
Ol – keıingi jyldary jer-jerlerde jappaı boı kórsetip júrgen jylqy tumaýy. (Grıpp, paragrıpp loshadeı, ınflıýense).
Bul aýrýdyń emi kúni búginge deıin joq.
Mine, sondyqtan da aýrý shyqqan jerinde jylqy túligin jappaı zaqymdap, júdetip, ólim – jitimge soqtyrady. Ásirese, bul indettiń kóbinese jazdyń sońy, kúz mezgilinde boı kórsetip, aýrýdan aman qalǵan bastyń qysqy tebinge jaramaı qalatyndyǵynda.
Al, aýrýdy emdeý – dúnıejúzilik veterınarııalyq medısınaǵa áli kúnge deıin syryn ashpaı jumbaq kúıinde qalýda.
Degenmen, osy bir kúrmeýdi ǵylymı praktıkalyq turǵyda Qazaqstanda sheshýdi qolǵa alsaq, emdeý tásilderin oılap taýyp, ony ǵylymı tájirıbe arqyly negizdep, ómirge joldama berýge bolatyndyǵyna toqtalmasqa bolmaıdy.
Mysalǵa, bul aýrýdyń emdeý jolyn Jezqazǵan óńirinde, 1990-1994 jyldary, 4-5 myń bas jylqyǵa paıdalanyp sheshken bolatynbyz. Emdeý tásilin ózimiz oılap taptyq. Al onyń joǵary tıimdiligin kózderimen kórgen sharýashylyq basshylary, mamandary qazir de bar. Ol dárini jasaý qupııasy bizge málim.
Bul ádisti jańǵyrtyp, jańartýǵa tolyq negiz, ǵylymı ál-qýatymyz jetkilikti.
Jylqy aýrýlaryn zertteýde Ablaı Sansyzbaev salǵan mektep, is-tájirıbe júzinde dáleldeýshi ǵalymdar elimizde bar.
Ol úshin ashyǵyn aıtsaq, qarjy jaǵynyn qoldaý kerek.
Mysalǵa, elimizde keńinen qoldanyla bastaǵan ǵylymı jobalar granttyq qarjylandyrý júıesi arqyly basymdylyq baǵytpen jedeldete qarjylandyrylsa atalmysh maqsatqa qınalmaı jetip, ony el ıgiligine aınaldyryp, onyń ústine sheteldik áriptester aldyda úlken bedelge de ıe bolar edik.
Bul máseleni Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Asyljan Mamytbekovke jetkizgen de bolatynbyz. Mınıstr hatty alǵan kúni-aq, shuǵyl tapsyrmany qaramaǵyndaǵylarǵa berip-aq tastap edi, biraq oryndalý jaǵy áli iske asa qoıǵan joq.
Osy maqalaǵa halyq ta, Úkimet te ún qosady dep senemiz.
Munyń barlyǵyn aıtyp otyrǵanymyz, qalyń jurtshylyq, mamandar, buryndary osy aýrý túri kezdesken jylqy sharýashylyqtary, salany retteýge mindetti memlekettik organdar osy mańyzdy problemaǵa ún qossa, sóıtip jylqy tumaýymen kúresýde elimizde, jer júzinde eń alǵashqylardyń biri bolyp bir jaqsy, tıimdi tásildi dúnıege ákelsek degen izgi nıet bar jáne de bul ǵylym jetistikterin is júzine asyrý, elimizdiń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damý baǵdarlamasyna qosar úles bolar edi.
Shúkirbaı TО́KEEV.
Astana.
