Bıylǵy jyl – álemdik pandemııanyń kesirinen kóptegen josparlanǵan is-sharalardy júzege asyrýǵa múmkindik bermeı qoıǵany barshaǵa aıan. Áıtpese, qazaq topyraǵynda atqarylar qyrýar ister – ásirese mádenı merekeler kóp bolýy tıis edi.
Aıtalyq, osy jyl basynda álem tanyǵan ǵulama ǵalym babamyz Ábý Nasyr ál-Farabıdiń týǵanyna 1150 jyldyǵy men hakim Abaıdyń 175-jyldyǵy jan-jaqty toılanýy kerektigin basa aıtyp, el prezıdentiniń arnaıy jarlyǵy da shyqqan bolatyn. Áıtse de, barsha qıyndyqtarǵa qaramastan, ult maqtany – Ábý Nasyr men Abaı toılary, shaǵyn kólemde bolsa da, kezek-kezegimen ótkizilip jatty, ony zııaly qaýym jaqsy bilýi tıis.
Bizdiń aıtpaǵymyz – osy eki tulǵanyń sahnalyq beınesi qalaı somdalyp, respýblıka teatrlary qandaı sátti qoıylymdar qoıyp jatyr? Hakim Abaıdyń kórkem beınesi respýblıkanyń birqatar teatrlarynda kórsetildi. Ol jaıynan az jazylǵan joq. Bárin birdeı qadaǵalap, barlyǵyna da qatysýdyń sáti túse bermeıdi.
Al, endi Ábý Nasyr jaıynda teatr tilinde az aıtylyp otyrǵany shyndyq. Sóıte tura, osy jaqyn ýaqytta sáti túsken eki spektakl týraly az-kem oı tolǵaýǵa tolyq negiz bar.
Oı-tolǵaý jazýǵa taǵy bir sebep – osy joldar avtory belgili dramatýrg Joltaı Álmashulynyń qos birdeı dramasyn orys tilinde sóıletýge az-kem úles qosqan edi.
Onyń birinshisi – B.Rımova atyndaǵy Taldyqorǵan qazaq drama teatry sahnalaǵan «Aqqan juldyz qulasa...» atty tarıhı drama. Uly ǵulama Ábý Nasyrdyń ómiriniń sońǵy sátterin qamtıtyn qoıylymnyń (pesa avtory – Joltaı Jumat-Álmashuly, rejısser – Sabyraly Kemelbaıtegi) kórermenderi asa kóp bolmasa da, shyǵarma óz dittegen mejesine jetkendeı.
Sonaý X ǵasyrlarda ǵumyr keship, ǵylymnyń barlyq salalarynda erkin eńbek etken, kóp til bilgen ǵulamanyń kórkem obrazy birshama sátti somdaǵanyn qoıylymdy tamashalaǵan teatr synshysy A.Muqan da óz sózinde atap ótti.
Sodan keıingi ekinshi qoıylym – S.Seıfýllın atyndaǵy Qaraǵandy akademııalyq qazaq drama teatrynda ómirge keldi. Spektakl "Ǵulama-ǵumyr" dep atalyp, (avtory – J.Jumat-Álmashuly, rejısseri – Q.Qasymov) kórermen kózaıymyna aınalyp otyr.
Aıta keterligi – eki pesanyń da avtory bir dramatýrg bolǵanymen, qos týyndy bir-birine uqsamaıdy, árqaısysy ózinshe oı aıtyp, túıin túıin túıýge talpynǵan. Onyń ústine ár rejısserdiń ózindik qoltańbasy da kórinip tur.
Mysaly, "Aqqan juldyz qulasa..." dramasynda rejısser sheshimimen, jas Ábý Nasyr (art. J. Zamanbekov) egde Ábý Nasyr (art. S.Nurhalyq) bolyp eki bólikpen baıan etilgen. Al, "Ǵulama-ǵumyr" qoıylymynda Ábý Nasyr beınesin artıst N.Eseı sátti oınap shyqqanyn aıta alamyz.
Biz, árıne, qos spektakldegi basty rolderdi oınaǵan akterler eńbegine, tereń taldap, baǵa berip jatpaımyz. Ony teatr synshylarynyń enshisine qaldyrmaqpyz.
Aıtpaǵymyz – bıylǵy Ábý Nasyr babanyń 1150-jyldyǵy merekesi tusynda osyndaı eki birdeı óner jańalyǵy bolǵandyǵy.
Taǵy da eske salarlyǵy – teatrda kórermender meılinshe az boldy, onyń sebebi – taǵy da pandemııa saldary.
Dese de, qos qoıylym qazaq teatr álemindegi taǵy bir eleýli asý bolyp qalaryna senim mol.
Erbol DÁÝLETOV,
Fılologııa ǵylymdarynyń kandıdaty,
mádenıettanýshy
