Turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetýdi standarttaý Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaý salasyn reformalaýdyń basty mindetteriniń birine aınalyp otyr. Qazirgi tańda qalypqa keltirilgen standarttaý júıesinsiz medısınalyq kómektiń joǵary tıimdiligi men sapasyna qol jetkizý múmkin emes. Biraq kez kelgen standarttyń óz negizi bolýy tıis. Sonda ǵana ol jetistikke jetedi. Medısınada bul eń aldymen «О́zgege zalal keltirme!» degen qaǵıdat boıynsha júzege asyrylady. Biz osyǵan baılanysty Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵy klınıkalyq basshylyq jáne hattamalardy taldaý bóliminiń basshysy Anna SEPKEMEN densaýlyq saqtaýdaǵy standarttaý úderisiniń baǵyttary jóninde áńgimelesken edik.
Turǵyndarǵa medısınalyq kómek kórsetýdi standarttaý Qazaqstandaǵy densaýlyq saqtaý salasyn reformalaýdyń basty mindetteriniń birine aınalyp otyr. Qazirgi tańda qalypqa keltirilgen standarttaý júıesinsiz medısınalyq kómektiń joǵary tıimdiligi men sapasyna qol jetkizý múmkin emes. Biraq kez kelgen standarttyń óz negizi bolýy tıis. Sonda ǵana ol jetistikke jetedi. Medısınada bul eń aldymen «О́zgege zalal keltirme!» degen qaǵıdat boıynsha júzege asyrylady. Biz osyǵan baılanysty Respýblıkalyq densaýlyq saqtaýdy damytý ortalyǵy klınıkalyq basshylyq jáne hattamalardy taldaý bóliminiń basshysy Anna SEPKEMEN densaýlyq saqtaýdaǵy standarttaý úderisiniń baǵyttary jóninde áńgimelesken edik.
– Anna Borısovna, bólimniń ataýyna qaraǵanda, sizder dárigerlerdiń osy baǵyttaǵy is-áreketterin retteıtin qujattardy daıyndaısyzdar ǵoı? Sondyqtan dárigerler ortasynda qyzmetterińizge qyzyǵýshylyq bildirýshiler kóp shyǵar?
– «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasynda ǵylymı túrde dáleldengen negizderge saı halyqaralyq DDU standarttaryn, dıagnostıkasy jáne emdeý hattamalaryn engizýdiń qajettiligi tekten-tek aıtylmaǵan. Bul maqsatqa jetý úshin biz elimizdiń eń tańdaýly mamandaryn qatarǵa tartyp, hattamalar jasaıtyn jumys tobyn quramyz. Bizdiń ortalyqtyń qyzmetkerleri óz kezeginde bul toptardy sońǵy ǵylymı jetistikterge súıengen qajetti aqparattarmen, klınıkalyq basshylyqtyń qaǵıdattarymen qamtamasyz etip otyrady. Aıtqandaı, bulardyń sońǵysy klınıkalyq tájirıbe sapasyn arttyrýǵa yqpal etetin mańyzdy qural bolyp tabylady.
– Klınıkalyq basshylyq degenimiz ne?
– Klınıkalyq basshylyq degenimiz belgili bir tásilder arqyly dárigerlerge kómek berýge arnalǵan jáne ártúrli klınıkalyq jaǵdaılarda aýrýǵa tıimdi kómek kórsetýge járdem beretin nusqaý bolyp tabylady. Sapaly klınıkalyq basshylyq belgili bir tásildeme boıynsha jasalady. Ol búgingi kúnge laıyqty álemdik tájirıbeler men bilimderdi jınaqtaı jáne taldaı otyryp, olardy praktıkada qoldanýdyń barynsha tıimdi múmkindikterin qarastyrady. Ol osynysymen bizdiń dástúrli aqparat alý kózderimizden erekshelenip turady. Basshylyq DDU-nyń aıasynda, halyqaralyq dárigerlik assosıasııalardyń sheńberinde taldanyp jasalady.
– Biz basqa bir elde, basqa densaýlyq saqtaý júıesinde jasalǵan klınıkalyq basshylyqty qalaı paıdalana alamyz?
– Bul úshin klınıkalyq basshylyqty beıimdeý tásildemesi iske qosylady. Biz ony óz elimizdiń densaýlyq saqtaý júıesine beıimdep jasaımyz. Onda basty standarttar men hattamalar negizge alynady. Budan basqa, basshylyqqa alynatyn dıagnostıka, emdeý jáne áldeqandaı bir aýrýdyń aldyn alý jónindegi kepildemeler kóp jaǵdaıda densaýlyq saqtaý júıesine qatysy joq ǵylymı zertteýlerge negizdeledi. Mine, tap osyndaı ǵylymı negizdi kepildemeler ony jekelegen pikirlerden erekshelendirip kórsetip, eki túrli nusqaýdyń qaısysy «artyq» ekenin bildirip qana qoımaıdy, sonymen qatar, emdeýdiń bul túrleriniń nátıjelerindegi túpkilikti aıyrmashylyqtardyń qandaı bolatynyn, olardyń artyqshylyqtary men kemshilikterin baıqaýǵa múmkindik beredi. Máselen, pnevmanııa kezinde qoldanylatyn antıbıotıkter dıagnoz qoıylǵannan keıin 4 saǵattan keshiktirilmeı berilýi kerek. Odan keshigip qoldaný aýrýdyń asqyna túsýine jol beredi. Hattamaǵa dál osyndaı kepildeme engizilip, ol ózindik bir standartqa aınalady. Ony saqtamaý emdeýdiń sapasyn tómendetetini aıtylady.
– Anna Borısovna, jalpy medısınada standarttaý degen kerek pe ózi? О́ıtkeni, adamdardyń ózi ártúrli ǵoı. Olarǵa jeke-jeke qaraǵan durys emes pe?
– Ras, biz shynynda ártúrlimiz. Alaıda, adamdardyń kópshilik bóliginde aýrýdyń damý barysynda belgili bir zańdylyqtardyń kezdesip turatyny bar. Demek, olardyń dıagnostıkasy men emdelýinde de standartty syzbalar kerek bolady. Bular tájirıbede tabysty dáleldengen sapaly ǵylymı zertteýlerge negizdeledi. Sondyqtan kez-kelgen saladaǵy sııaqty medısınada da standarttaý degenimiz kórsetilgen qyzmettiń sapasyn belgili bir deńgeıde ustap turýǵa yqpal etedi. Osy turǵyda Qazaqstandaǵy medısınalyq kómekti standartty damytýdyń birneshe maqsat kózdeıtinin aıtýymyz kerek. Ol eń aldymen medısınalyq qyzmettiń sapasyn arttyrýǵa, medısınalyq kómektiń qaýipsizdigi men tıimdiligin kóterýge, sondaı-aq, densaýlyq saqtaý salasyndaǵy ósip bara jatqan shyǵyndardy tejeýge baǵyttalǵan.
– Munyń sońǵysyna qalaı qol jetkizýge bolady?
– Bul jerde biz taǵy da klınıkalyq basshylyqqa júginýimiz kerek. Jaqsy dáleldi bazaǵa negizdelgen klınıkalyq kepildemelerdi qoldaný emdeý prosesinde medısınalyq uıymdardyń qosymsha shyǵyndar shyǵarýyna jol bermeıdi. Bul birinshi kezekte aýrýlardy emdeýge ketetin shyǵyndardy azaıtýǵa jol ashady. О́ıtkeni, áli dáleldenbegen dári-dármekter emdeýge qoldanylmaıdy. Emdeýdiń dáleldengen tásildemelerin qoldaný qosymsha dári-dármektiń qajettiligi men odan bolatyn asqynýshylyqtyń deńgeıin tómendetedi. Osyǵan baılanysty, birinshi kezeńde dáleldenbegen dári-dármekti qoldanýdyń tıimsizdigi tómendeıdi. Aldyn alý baǵdarlamalary osynyń, ásirese, alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek barysynda aýrýdy emdeý oryndaryna jatqyzýdyń mólsherin, jedel járdemdi jıi shaqyrýdy jáne múgedektikke erte shyǵýdy tómendetedi. Bylaısha aıtqanda, klınıkalyq basshylyq qazirgi zamanǵy ǵylymı málimetter men densaýlyq saqtaý salasyndaǵy tájirıbeni bir-birine ushtastyratyn kópirdiń qyzmetin atqarady. Bul óz kezeginde tek dárigerlerge ǵana emes, sonymen qatar densaýlyq saqtaý menedjerlerine de árdaıym baısaldy jáne ǵylymı negizderde sheshim qabyldaýǵa múmkindik beredi. Sondyqtan kúlli álemdegi sııaqty bizdiń elimizde de klınıkalyq basshylyq pen dáleldengen medısınalyq qaǵıdattardy qoldaný óte mańyzdy bolyp sanalady.
– Siz klınıkalyq basshylyqtyń kóptegen elderde qoldanysta ekenin aıttyńyz. Al olardyń naqty qaı elderdi qamtyp otyrǵanyn ataı alasyz ba?
– Klınıkalyq basshylyqtyń qazirgi zamanǵy dáýiri 1992 jyldan bastalady. Ol birinshi ret AQSh medısına ınstıtýtynda jasalǵan baıandamada atalyp kórsetilip, klınıkalyq basshylyq pen onyń mańyzy ashyp aıtyldy. Al 1999 jyly klınıkalyq basshylyqty jasaý tásilderi týraly baıandama jasaldy. Atalmysh úderis kóptegen elderde klınıkalyq basshylyqty taldaýmen jáne engizýmen aınalysatyn iri uıymdardyń qurylýyna alyp bardy. Mundaı uıymdar, aıtalyq, birinshi bolyp Ulybrıtanııanyń ulttyq densaýlyq saqtaý jáne sheberlik ınstıtýtynda (NICE), Shotlandııanyń ınstıtýt aralyq júıesinde (SIGN) paıda boldy. Mundaı qurylymdar Kanada, Avstralııa, Germanııa sııaqty kóptegen elderde de bar. Aıta ketý kerek, DDU sekildi kóptegen medısınalyq assosıasııalar da klınıkalyq basshylyqty jasap, ony ár eldiń jergilikti jaǵdaıyna beıimdeýmen aınalysyp keledi.
– Bul endi sizdiń bólimniń aınalysatyn jumysy ǵoı?
– Iá, bizdiń elimizdegi eń ózekti baǵyttar boıynsha klınıkalyq basshylyqty beıimdeý úderisi «QR Densaýlyq saqtaý sektoryna tehnologııalar tapsyrý men ınstıtýttyq reformalar jasaý» jobasy sheńberinen bastaldy. Bul bastamaǵa Úkimet qoldaý kórsetti. Osy kezden bastap bizdiń ortalyqta da, respýblıkadaǵy medısınalyq, ǵylymı jáne bilim uıymdarda da klınıkalyq basshylyq pen onyń densaýlyq saqtaý salasynyń tájirıbesin engizýge beıimdeý mindetterin sheshýge qabilettilikti arttyrý jóninde orasan zor jumystar júrgizildi.
– Mańyzdy áńgimeńiz úshin, Anna Borısovna, úlken rahmet. Meniń oıymsha, bul suhbat bizdiń dárigerlerimiz úshin de mańyzdy bolýǵa tıis.
– Biz dárigerlerimizdiń klınıkalyq basshylyq usynǵan dáleldi kepildemelerdi qoldanýlarynyń elimizde medısınalyq kómek pen qyzmet kórsetý sapasyn halyqaralyq standarttarǵa jaqyndata túsýge múmkindik beredi degen úmittemiz.
Áńgimelesken
Serik PIRNAZAR,
«Egemen Qazaqstan».
