Kıbershabýylǵa qarsy qorǵanys kúsheıip keledi

Halyqaralyq kıberqaýipsiz­dik qyzmetteriniń málimetteri boıynsha álemde sekýndyna sha­mamen 12 adamǵa shabýyl ja­­sa­lady. Jyl saıyn jahan boıynsha 556 mıllıonǵa jýyq kıber­qylmys jasalyp,, onyń jalpy shyǵyny 100 mlrd AQSh dollarynan asady.

Qazaqstanǵa keler bol­saq, byl­­tyrǵy jahandyq kıber­qa­ýip­sizdik ındeksinde elimiz 2018 jylmen salystyrǵanda bir­­den 82-orynnan 40-oryn­ǵa kó­terildi.

Elimizde kóbinese memlekettik jáne kvazımemlekettik sektor­lar hakerlik áreketterge ushy­raıdy. Kasperskıı zerthana­sy­nyń deregine súıener bolsaq, elimiz zalaldanǵan kompıýterler men spam taratý kórsetkishi bo­ıynsha Ortalyq Azııa elde­ri ara­synda birinshi orynda. Bul jaǵdaı Qazaqstanda ǵa­lam­tor qoldanýshylarynyń sa­ny­nyń kóptigine, sondaı-aq eldegi qarjylyq aqparattyń mol­dyǵyna baılanysty. Sonymen qa­tar elimizde hakerler sany da az emes eken.

Atalmysh zerthananyń atqa­rý­shy dırektory Pıtolınniń só­zine sensek, Qazakstan kıbershabýyldar boıynsha álemde 19-orynda, maınerler shabýyly bo­ıynsha – 7, troıandyq shıfr­laý­shylar shabýyldary boıynsha 11-shi, qarjylyq zııan keltiretin baǵdarlamalyq jasaqtamalar boıynsha 8-orynda tur.

Elimizde kıberqylmystyń keń taralǵany sonshalyq, qazaq­stan­dyqtardyń 82%-y ártúrli alaıaq­tarǵa tap bolǵan. Ádette alaıaqtar quttyqtaýlar, silteme bo­ıynsha ótý nemese utys alý úshin qysqasha nómirge jazý sekil­di aılalardy qoldanady. Utysty alý úshin, sol somanyń  qan­daı da bir pa­ıyzyn shotqa aýdarý suralady da, aqyrynda aýdarylǵan aqsha da, aldanǵan qol­danýshylardyń tólem máli­met­­teri de alaıaqtyń qolyna tú­sedi.

Atalǵan jaǵdaılar ınternet­tiń qaýipti ekendigin bildirmeıdi, kó­bi­nese qoldanýshylardyń sa­ýat­­syzdyǵynan bolady. Se­be­­bi, qoldanýshylar jıi lı­sen­­zııasy joq aqparattyq baǵ­dar­lamalardy qoldanady da, zalaldy saıt nemese aqpa­rattan qorǵaıtyn qajetti jańar­ty­lym­dardan aıyrylady. Tegin wi-fi jelisi arqyly onlaın tólemder jasaıdy.

Sonymen qatar tutynýshy­lar­dyń eń jıi jiberetin qateli­gi – ońaı qupııa sóz ornatýy. Qoldanýshylardyń  ańǵaldy­ǵy aqshalaı utys beretin saýal­na­­malarǵa qatysýynda, bógde adam­darmen logınderi men qupııa sózderimen bólisýinde de kórinis tabady.

Qazaqstan kıbershabýyldar­dan qorǵaný úshin basqa eldermen tájirıbe almasyp, kıber­qaýipsizdiktiń jańa deńgeıine kóte­rilip keledi. Máselen osy jyldyń basynda japondyq Trend Micro Incorporated kı­ber­­qaýipsizdik sheshimderin da­mytýdaǵy álemdik kóshbasshy kor­poratıv tapsyrys berýshi qazaqstandyq T&T Security kompanııasymen, son­daı-aq elimizdegi memlekettik uıymdarymen ǵylymı-tehnı­ka­lyq yntymaqtastyq týraly kelisimge qol qoıdy. Ynty­maq­tastyq aıasynda kompanııalar resýrstardy Qazaqstandaǵy aqpa­rat­tyq qaýipsizdik salasyndaǵy bir­lesken jobalar men bastama­lardy daıyndaýǵa jáne iske asyrýǵa baǵyttaýdy josparlap otyr. So­nymen qatar qazaqstandyq par­lamenttiń aqparattyq qaýipsizdigin qamtamasyz etetin otandyq kom­panııa Trend Micro ónimderi dás­túrli antıvırýstar men basqa qaýipsizdik quraldary anyqtaı almaıtyn kıbershabýyldardyń aldyn alady dep sanaıdy.