Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev Ishki ister mınıstrliginiń alqa otyrysynda esirtki bıznesine qarsy jumysty jandandyrý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Búginde esirtki óniminiń zańsyz aınalymy ishki ister organdarynyń qatań baqylaýyna alynǵan. Al polısııanyń kúsh-jigeri esirtki saýdasymen aınalysatyn uıymdasqan toptardyń áreketin quryqtaýǵa jáne esirtki tasymalynyń jolyn jabýǵa baǵyttalyp otyr.
«О́tken 10 aıda polısııa osy zańsyz esirtki aınalymyna qatysty 1950 qylmysty anyqtady. Sonyń ishinde esirtkini zańsyz saýdalaý faktisi 1123-ti qurasa, kontrabanda faktisi 87-ge jetip otyr. Tárkilengen esirtki kólemi 3 tonnaǵa kóbeıdi. Sonyń ishinde esirtkiniń sıntetıkalyq túri 90 kıloǵa artqany baıqalady. Esirtki saýdasymen aınalysatyn uıymdasqan 6 qylmystyq toptyń qyzmeti toqtatyldy. Sonyń nátıjesinde, mundaı uıymdasqan qylmystyq toptardyń 5 jetekshisi men qylmystyq toptyń 21 múshesi jaýapkershilikke tartyldy. Olarǵa qatysty 33 qylmystyq is qozǵaldy», deıdi Esirtki qylmysyna qarsy is-qımyl departamentiniń bastyǵy, polısııa general-maıory Tilegen Matkenov.
Sonymen qatar quqyq qorǵaý organdary 7 esirtki zerthanasyn joıdy. Atalǵan operasııa barysynda zerthanadaǵy qoldanysqa daıyn 65 kılo esirtki men esirtki ázirleý kezinde qoldanylatyn 140 lıtr hımııalyq zat (prekýrsor) tárkilendi. Qara bazarda bul ónimniń quny 1 mlrd teńgeden asatyn kórinedi. Sondaı-aq jýyrda elimizdiń ishki ister organdary reseılik áriptesterimen birlesip júrgizgen operasııa barysynda Almaty qalasynda taǵy bir esirtki zerthanasynyń kózin joıypty. Operasııa barysynda 3 almatylyq azamat qamaýǵa alynyp, olardan 10 kıloǵa jýyq mefedron tárkilendi.
Zań buzýshylar ónim óndirýdi qylmystyq top músheleriniń biriniń úıinde jolǵa qoıypty. Al shıkizatty shetelden tapsyrys berý arqyly aldyryp otyrypty. Osylaısha, daıyn ónimdi Almatyda ótkizýdi josparlaıdy. Tintý barysynda esirtki ázirleýge qajetti hımııalyq reaktıvter, qurylǵylar, komponentter, aýa jeldetkish júıeler tárkilendi. Bul operasııanyń nátıjesinde quny 240 mln teńge bolatyn mefedronnyń 40 myńnan astam bir rettik dozasy zańsyz aınalymǵa jiberýdiń joly kesildi.
«Búginde sıntetıkalyq esirtkige qarsy belsendi is-qımyl zańnamalyq sharalar keshenin qabyldaý nátıjesinde múmkin bolyp otyr. Baqylaýdaǵy tizimderge esirtkiniń jańa túrleriniń 89 ataýyn engizý jáne olardyń tizbesin Úkimet qaýlysymen bekitý arqyly quqyqtyq aýmaqqa barlyq belgili psıhobelsendi zattardy engizýge múmkindik paıda bolypty. Sonyń nátıjesinde búginde 96 kılo sıntetıka tárkilendi. Bul ótken jylǵy kórsetkishten ondaǵan ese artyq. Esirtki aınalymyna qatysty 650 qylmystyq quqyqbuzýshylyq anyqtalyp, sonyń ishinde esirtkini satýdyń 238 faktisi tirkeldi. Esirtki taratýmen aınalysqan 850-den astam saıttyń jumysy toqtatyldy», deıdi polısııa general-maıory.
Jyl saıyn maýsym jáne qazan aılarynyń aralyǵynda ótkiziletin aýqymdy «Qarasora» operasııasy aıaqtaldy. Onyń negizgi maqsaty – elimizdiń ońtústik óńirinde qarasorany (konoplıa) ósirý, daıyndaý jáne tasymaldaýmen kúres júrgizý. Sondaı-aq esirtki taratýmen aınalysatyn (sonyń ishinde esirtkiniń jańa túrleri) uıymdasqan qylmystyq toptardyń áreketine toqtam salý sanalady. Operasııa qorytyndysy boıynsha 830 qylmystyq is tirkelip otyr. Sonyń ishinde esirtki satýdyń – 383, esirtkini zańsyz saqtaýdyń – 162, qarasorany ósirýdiń 233 faktisi bar.
Sonymen qatar 3 uıymdasqan qylmystyq toptyń áreketi joıyldy. Olarǵa qatysty 7 qylmystyq is qozǵaldy. Atalǵan qylmystyq toptardyń 2 jetekshisi, 16 múshesi qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy. Nátıjesinde, 21 tonnadan astam birneshe esirtki túri zańsyz aınalymnan shyǵaryldy. Sonyń ishinde 5,5 tonnaǵa jýyq marıhýana, 300 kılodan astam nasha (gashısh), 60 kılodan astam sıntetıka, 250 gramm geroın bar. Túrkistan, Qyzylorda jáne Qaraǵandy oblystarynda qarasora ósirilgen 60 plantasııa joıyldy. Atalǵan plantasııalardyń jalpy aýmaǵy 60 gektardan asady. Sonymen birge quqyq qorǵaý organdary qara soranyń jalpy salmaǵy 20 tonnadan asatyn 53 myń túbin tárkilep, kózin joıdy.
Qarasorany ósirýshilerdiń kóshin Qyzylorda oblysy bastap tur. Onda 48 plantasııa joıylyp, quramynda esirtkisi bar 4 myń tonnadan astam ósimdik tárkilendi. Soǵan baılanysty 14 qylmystyq is qarasorany zańsyz ósirý faktisi boıynsha qozǵalsa, 3 qylmystyq is esirtkini asa iri kólemde saýdalaǵandary úshin qozǵaldy. Nátıjesinde, polısııa qyzmetkerleri kúdiktilerdiń bireýin qolǵa túsirdi. Mundaı qarasora egistikterin anyqtaý úshin Ishki ister mınıstrligindegi Ulttyq ulannyń tikushaqtary tartyldy.
Buǵan deıin quqyq qorǵaý organdary qoǵamdy osyndaı operasııa júrgiziletini týraly qulaqtandyrǵan bolatyn. Sol kezde áýeden patrýldeý barysynda Qaraǵandy oblysynda arnaıy jabdyqtalǵan eki jol talǵamaıtyn kólikti tizgindegen azamattar tártip saqshylarynan qutylyp ketpek bolady. Olardy quryqtaý úshin qarý qoldanýǵa týra kelipti. Qylmystyq oqıǵa ornynda qara sora plantasııasy, agrarlyq tehnıkalardy saqtaýǵa jáne ómir súrýge arnalǵan qurylys nysandary, aryq jáne tamshylatyp sýarý júıeleri, basseın anyqtaldy. «Operasııa barysynda quramynda esirtkisi bar 468 túp ósimdik tárkilendi. Ishki ister mınıstrliginiń alqa otyrysynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev esirtki bıznesine qarsy bizdiń qyzmetimizdi jandandyrý máselesine qatysty tapsyrma bergen bolatyn. Bul baǵytta tıisti jumystar júrgizilip jatyr», deıdi T.Matkenov.
Zańnamalyq baza da qaıta qaraldy. Jańa psıhotroptyq zattardy esepke qoıýdyń tártibi jeńildedi. Esirtki qylmysynyń qazirgi shyndyǵyna jaýap beretin qylmystyq isterdiń jańa quramy engizildi. Bul jerde áńgime esirtki paıdalanýǵa ıtermeleý men psıhotropty zattardy ınternet arqyly saýdalaý máselesine qatysty bolyp otyr. Budan bylaı mundaı qylmystar aýyr jáne asa aýyr qylmystardyń qataryna jatqyzylatyn boldy. Ondaı zańbuzýshylyqqa barǵan adamdardy uzaq merzimge, tipti ómir boıy bas bostandyǵynan aıyrý kózdelgen.
«Búginde esirtkini jarnamalaý faktisi boıynsha 64 qylmystyq istiń beti ashyldy. Sonyń ishinde, 39 qylmystyq is esirtki saýdasyna qatysty bolyp otyr. Atalǵan faktiler boıynsha sotqa 41 qylmystyq is joldandy. Osy kúni biz Joǵarǵy sotpen birlese otyryp, normatıvtik qaýlylar jobasyn ázirlep jatyrmyz. Bul qadam qylmystyq isterdi tergeýde biryńǵaı amaldy qoldaný boıynsha quqyqtyq tájirıbeni túsindirýge múmkindik beredi. Atalǵan jumystardyń aıasynda jyl sońyna deıin Úkimet qaýlysy qabyldanatyn bolady», deıdi departament bastyǵy.
Esirtkini satyp alý joldaryn ekiniń biri bile bermese de, oǵan áýestenetin jastardyń sany az emes. Bul rette, jastardyń psıhotropty zattarǵa qalaı qol jetkizetinin departament basshysy túsindirdi. «Qazirgi kez kelgen jas azamattyń qolynda telefon, gadjet bar. Internetke qol jetkizý qıynǵa soqpaıdy. О́z kezeginde áke-shesheleri de olarǵa durys baqylaý, qadaǵalaý jasamaıdy. Internette neni kórip, neni oqyp, neni izdep jatatynyn bilmeıdi. Al ınternette neshe túrli jarnama bar. Máselen, esirtki saýdalaýshylar óz ónimderin saǵyz retinde tanystyryp, satylymǵa shyǵaryp jatady. Mundaı «saǵyzdardyń» syrtqy orama qaǵazy da tartymdy kórinedi. Balalar sol jarnamaǵa qyzyǵyp, saıtqa kirgen kezde sıntetıkalyq esirtkiniń jarnamasy ekenin túsinedi. Alyp kórgisi keledi», deıdi T.Matkenov.
Al sıntetıkalyq esirtki adam aǵzasy úshin asa qaýipti. Oǵan adam az ýaqytta úırenip ketedi. Bir ret paıdalanyp kórgen tulǵanyń odan arylýy asa qıynǵa soǵady. Tipti kóp jaǵdaıda qumarlyqtan birjola qutylyp kete de almaıdy. Eń aldymen psıhotropty zattar adamnyń júıke júıesin zaqymdaıdy. Psıhologııalyq jaǵdaıy buzylady. Dozany kóbeıtip alǵan kezde jas balalar til tartpaı ketetin kórinedi. Ult tamyryna balta shabý degenińiz osy.
Quqyq qorǵaý organdary osyndaı oqys oqıǵalardy boldyrmaý, aldyn alý maqsatynda aýqymdy profılaktıkalyq jumystar júrgizedi. «Esirtkiniń saldarymen emes, onyń aldyn alýmen kúresti mańyzdy dep sanaımyn. Sondyqtan jergilikti atqarýshy organdarmen, profılaktıka jumysyn júrgizetin arnaıy bólimshelermen jumys istegen kezde osy máselege basty nazar aýdaramyz. Bul jumys ishki ister organdary úshin de, densaýlyq saqtaý, bilim berý salasynyń mamandary úshin de asa mańyzdy. Jyl saıyn elimizde 9 myńnan astam profılaktıkalyq sharalar ótkiziledi. Oǵan polısııa qyzmetkerleri nemese jergilikti atqarýshy organdardyń, úkimettik emes uıymdardyń ókilderi mindetti túrde qatysady. Elimizdiń barlyq aımaǵynda esirtkimen kúres júrgizetin vedomstvoaralyq shtabtar qyzmet etedi. Onyń quramyna úkimettik emes uıymdardyń ókilderi engizilgen», deıdi polısııa general-maıory.
